Συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για τερματισμό του πολέμου

Μία αιφνιδιαστική εξέλιξη στη Μέση Ανατολή φέρνει στο προσκήνιο μία ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, έπειτα από τέσσερις μήνες έντονων συγκρούσεων. Η ανακοίνωση έγινε από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και ανώτατους Ιρανούς αξιωματούχους, προκαλώντας παγκόσμιο ενδιαφέρον για τις λεπτομέρειες και τις επιπτώσεις της.

Οι όροι της συμφωνίας και η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, επιβεβαίωσε τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας ότι η συμφωνία θέτει άμεσο τέλος στον πόλεμο μεταξύ των δύο χωρών, καλύπτοντας επίσης το μέτωπο των επιχειρήσεων του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Παρά την ανακοίνωση, οι ακριβείς όροι παραμένουν ασαφείς. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ αναφέρθηκε στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και στην άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, δηλώνοντας ότι τα πλοία του κόσμου μπορούν να ξεκινήσουν και πάλι τα δρομολόγιά τους και ότι το πετρέλαιο μπορεί να ρέει ξανά. Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα διευκρίνισε ότι η πλήρης επαναλειτουργία του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος θα εξαρτηθεί από την υπογραφή της συμφωνίας, η οποία, σύμφωνα με το Πακιστάν που διαδραμάτισε ρόλο διαμεσολαβητή, αναμένεται να πραγματοποιηθεί στη Γενεύη την προσεχή Παρασκευή 19 Ιουνίου. Όπως ανέφερε, θα απαιτηθεί προηγουμένως η ολοκλήρωση επιχειρήσεων αποναρκοθέτησης. Από την πλευρά της Τεχεράνης, το κρατικό πρακτορείο Mehr μετέδωσε ότι το μνημόνιο κατανόησης που συμφωνήθηκε με τις ΗΠΑ προβλέπει την επαναλειτουργία των Στενών εντός 30 ημερών και υπό ιρανική διαχείριση.

Ο ρόλος του Πακιστάν και η τελετή υπογραφής

Την επίτευξη της συμφωνίας ανακοίνωσε πρώτος ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος γνωστοποίησε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν στον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Ο Σαρίφ ανέφερε ότι η τελετή υπογραφής της ειρηνευτικής συμφωνίας αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία. Η συμφωνία επετεύχθη παρά τη νέα ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στον Λίβανο την Κυριακή, η οποία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο από την Τεχεράνη όσο και από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο. Ο Τραμπ είχε απευθύνει έκκληση για αυτοσυγκράτηση μετά τα ισραηλινά πλήγματα στη Βηρυτό, την ώρα που οι διαμεσολαβητές επιχειρούσαν να καταλήξουν σε προκαταρκτική συμφωνία για τον οριστικό τερματισμό του πολέμου.

Αν και νωρίτερα είχε αφήσει να εννοηθεί ότι η συμφωνία θα μπορούσε να υπογραφεί ακόμη και εντός της Κυριακής, η διαδικασία φάνηκε να καθυστερεί. Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν με στρατιωτικά αντίποινα μετά το ισραηλινό πλήγμα στα νότια προάστια της Βηρυτού, το οποίο κατέστρεψε κτίριο και προκάλεσε τον θάνατο τριών ανθρώπων και τον τραυματισμό ακόμη έξι. Σύμφωνα με τον ιστότοπο Axios, ο Τραμπ απέδωσε την καθυστέρηση των διαπραγματεύσεων στην ισραηλινή επιχείρηση, σημειώνοντας ότι αυτή ανέβαλε την υπογραφή της συμφωνίας για μερικές ώρες. Το Ισραήλ υποστήριξε ότι στόχος της επιδρομής ήταν ανώτερα στελέχη της Χεζμπολάχ, μετά την εκτόξευση τριών βλημάτων από την οργάνωση προς το βόρειο τμήμα της χώρας.

Προηγούμενο ισραηλινό πλήγμα στη Βηρυτό, μία εβδομάδα νωρίτερα, είχε οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, προκαλώντας πρόσκαιρη αναταραχή στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.

Οι εκκρεμότητες και οι αντιδράσεις

Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής της Τεχεράνης, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, υποστήριξε ότι οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο δημιουργούσαν αμφιβολίες για τη δυνατότητα ή τη βούληση των Ηνωμένων Πολιτειών να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους. Παράλληλα, ανώτατοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι του Ιράν προειδοποίησαν ότι τα ισραηλινά πλήγματα δεν θα μείνουν αναπάντητα, ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών της χώρας απέδωσε στις ΗΠΑ ευθύνη για την επίθεση, προειδοποιώντας για ισχυρή απάντηση. Σύμφωνα με περιφερειακές πηγές, Καταριανοί διαμεσολαβητές μετέβησαν την Κυριακή στην Τεχεράνη προκειμένου να οριστικοποιήσουν τους όρους του μνημονίου κατανόησης.

Οι μέχρι στιγμής πληροφορίες αναφέρουν ότι η συμφωνία προβλέπει την πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων πριν από τον πόλεμο διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ φέρονται να αίρουν τον αποκλεισμό του Ιράν και να επιτρέπουν εκ νέου τις εξαγωγές πετρελαίου της χώρας, προσφέροντας σημαντική ανάσα στην επιβαρυμένη οικονομία της. Ωστόσο, το μνημόνιο δεν φαίνεται να επιλύει τα πλέον ακανθώδη ζητήματα, με κυριότερο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις αναμένεται να συνεχιστούν κατά τη διάρκεια μεταβατικής περιόδου 60 ημερών, με στόχο την επίτευξη μιας πιο ολοκληρωμένης συμφωνίας.

Αναλυτές εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο ένα τόσο σύνθετο πλαίσιο μπορεί να ολοκληρωθεί σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα, υπενθυμίζοντας ότι η συμφωνία του 2015 για τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος χρειάστηκε πολυετείς διαπραγματεύσεις και τη συμμετοχή μεγάλων ομάδων ειδικών. Έντονες είναι οι αντιδράσεις και στο Ισραήλ, όπου πολιτικοί και αναλυτές εκφράζουν ανησυχία για την απουσία δεσμεύσεων σχετικά με τον περιορισμό του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου ή της στήριξης προς ριζοσπαστικές ισλαμιστικές οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και οι Χούθι της Υεμένης. Παράλληλα, επικρίσεις διατυπώνονται και στο εσωτερικό των ΗΠΑ από στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, τα οποία θεωρούν ότι η συμφωνία ενδέχεται να ευνοεί την Τεχεράνη.

Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ επαναλειτουργήσουν άμεσα, αναλυτές εκτιμούν ότι τα οφέλη για την παγκόσμια οικονομία θα χρειαστούν χρόνο για να γίνουν αισθητά, καθώς η ασφαλής διέλευση των πλοίων δεν θεωρείται ακόμη δεδομένη και σημαντικές υποδομές που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης θα απαιτήσουν μήνες για να αποκατασταθούν πλήρως.