Στα μέσα του περασμένου αιώνα, στο Πανεπιστήμιο Yale, ο καθηγητής Ψυχολογίας Dr Stanley Milgram έγραψε ιστορία με τα πειράματα «υπακοής σε πρόσωπα Εξουσίας», αποκαλύπτοντας πόσο εύκολο είναι για άτομα που διαθέτουν «κύρος και εξουσία» να επηρεάζουν τις συμπεριφορές άλλων ατόμων.
Στα πειράματα αυτά, ένα άτομο χαρακτηρίζεται ως «δάσκαλος», που κάθεται μπροστά σε μια κονσόλα από την οποία μπορεί να κάνει στο άλλο άτομο, «μαθητή», που βρίσκεται σε διπλανό δωμάτιο, «ηλεκτροσόκ» κάθε φορά που δίνει λάθος σε κάποια ερώτηση. Στο δωμάτιο παροχής ηλεκτροσόκ, δίπλα στον «δάσκαλο», βρίσκεται το πρόσωπο «κύρους και εξουσίας» που τον επιβλέπει. Με την παρότρυνση του «επιβλέποντα», ο «δάσκαλος» αυξάνει τα βολτ του ηλεκτροσόκ, καθώς ακούει κραυγές πόνου (αλλά δεν βλέπει) τον «μαθητή» που τιμωρείται για κάθε λάθος. http://psychology.about.com/od/historyofpsychology/a/milgram.htm
Τα πειράματα του καθηγητή Milgram διεξάχθηκαν (από πρόθεση και όχι τυχαία) ταυτόχρονα με τη δίκη του περιβόητου Γερμανού Ναζί «εγκληματία πολέμου» Otto Adolph Eichmann, που είχε συλληφθεί από μυστικούς Ισραηλινούς πράκτορες.
Το ερώτημα ήταν «εάν και κατά πόσο οι Ναζί δήμιοι Εβραίων και άλλων εκατομμυρίων ανθρώπων ήταν απλά πειθήνια-υπάκουα όργανα στις εντολές των Αρχηγών τους», δηλαδή προσώπων που διέθεταν «Κύρος και Εξουσία». Τα πειράματα μέτρησαν την προθυμία των συμμετεχόντων να υπακούσουν και να εφαρμόσουν τις εντολές που τους δίνει το πρόσωπο «Κύρους και Εξουσίας», έστω και εάν αυτές, προκαλώντας πόνο, έρχονται σε αντίθεση με την προσωπική τους συνείδηση και ευαισθησία.
Διευκρινίζεται ότι τα ηλεκτροσόκ ΔΕΝ ήταν πραγματικά, όπως δεν ήταν και οι κραυγές πόνου του «θύματος».
Τόσο ο καθηγητής Milgram όσο και άλλοι ψυχολόγοι που επανέλαβαν αυτά τα πειράματα σημειώνουν ότι διαπίστωσαν δυσκολία στην παροχή ηλεκτροσόκ και πόνου στα «θύματα» όταν τα δύο δωμάτια δεν τα χώριζε τοίχος από τούβλα αλλά γυάλινος τοίχος. Με γυάλινο διαχωριστικό τοίχο ήταν δύσκολο για τον «θύτη» να προξενήσει πόνο στο «θύμα», παρά τις επιτακτικές παραινέσεις του προσώπου Εξουσίας και Κύρους, και μάλιστα πολλοί «θύτες» απέφευγαν τη διασταύρωση των βλεμμάτων τους με τα «θύματά» τους.
Πρόσωπα που παίρνουν αποφάσεις επώδυνες για άλλα άτομα προτιμούν να κρατούν αποστάσεις από αυτά, καθώς η άμεση επαφή, πρόσωπο με πρόσωπο, καθιστά την επιβολή τους πιο δύσκολη.
Τα γαλλικά πειράματα
Σε εργασία τους, που έτυχε μεγάλης δημοσιότητας πριν από μερικά χρόνια και αναρτήθηκε στη διαδικτυακή έκδοση του περιοδικού Journal of Personality με τίτλο «Προβλέποντας την υπακοή βάσει της προσωπικότητας στο παράδειγμα του Milgram», ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Grenoble Dr Laurent Bègue και οι συνεργάτες του ερεύνησαν τα θέματα Ηθικής, που μάλλον αγνοούνται συστηματικά στην εποχή μας, και τους τρόπους με τους οποίους η Ηθική επηρεάζει τη λήψη αποφάσεων που αφορούν συνανθρώπους. Laurent Bègue, Jean‐Léon Beauvois, Didier Courbet, Dominique Oberlé, Johan Lepage, Aaron A. Duke – Journal of Personality
Το συγκεκριμένο πείραμα, παραλλαγή των πειραμάτων του καθηγητή Milgram, στόχευσε να εξετάσει κατά πόσον συγκεκριμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας καθιστούν κάποιους περισσότερο ή λιγότερο επιρρεπείς να υπακούσουν σε εντολές όταν αυτές βλάπτουν έναν άλλο συνάνθρωπο.
Άτομα ηλικίας 26 έως 54 ετών συμμετείχαν σε μια «παρωδία» τηλεοπτικού τηλεπαιχνιδιού, όπου οι συμμετέχοντες, στο πλαίσιο των κανόνων του παιχνιδιού, έκαναν ηλεκτροσόκ στους συμπαίκτες τους ως «ποινή» για κάθε λάθος απάντηση. Η ένταση του ηλεκτροσόκ αυξανόταν μετά από κάθε λάθος απάντηση.
Οκτώ μήνες αργότερα, οι συμμετέχοντες που διοχέτευαν τα ηλεκτροσόκ κλήθηκαν να συμπληρώσουν ένα ερωτηματολόγιο (δήθεν άσχετο με το αρχικό πείραμα), το οποίο βοηθούσε τους ερευνητές να αξιολογήσουν χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους, όπως υπακοή, συμμόρφωση, εξωστρέφεια, νεύρωση κ.λπ.
Οι ερευνητές έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες με χαρακτηριστικά υπακοής και τάση για συμμόρφωση ήταν πιο πρόθυμοι να υπακούσουν στις διαταγές και να αυξήσουν την ένταση του ηλεκτροσόκ στους συμπαίκτες τους που έκαναν λάθη. Αντίθετα, οι «αρνητές» ήταν άτομα με ανθρωποκεντρικές πολιτικές ιδεολογίες, άτομα που αρνούνται να συμμορφωθούν με τις επιταγές του «Συστήματος» και ιδιαίτερα γυναίκες που είχαν ιστορικό συμμετοχής σε απεργίες και διαδηλώσεις.
Εξηγώντας το θέμα της «απόστασης» μεταξύ «θύτη» και «θύματος», πρέπει να υπογραμμιστεί ότι όταν κάποιος υποφέρει από τις επιλογές μας και είναι απομακρυσμένος από εμάς, η ταλαιπωρία που προξενούμε παραμένει αφηρημένη και αποκτά μια εξωπραγματική ποιότητα, την οποία είναι πιο δύσκολο να βιώσουμε συναισθηματικά.
Ο Milgram είχε δώσει το παράδειγμα ενός βομβαρδιστικού, όπου ο πιλότος γνωρίζει πως οι βόμβες του θα έχουν ως αποτέλεσμα τον θάνατο και τους τραυματισμούς, όμως η απόσταση και η έλλειψη οπτικής επαφής με τα αποτελέσματα της πράξης του μειώνουν τη συναισθηματική φόρτιση από τα δεινά που προκαλεί ο ίδιος.
Σε όλες τις επαναλήψεις των πειραμάτων υπακοής σε προσταγές προσώπων «εξουσίας και κύρους» επιβεβαιώθηκε η σημασία της απόστασης. Όταν τα «θύματα» δεν ήταν ορατά αλλά «απομακρυσμένα» και «ξένα», οι «θύτες» —και αυτό σοκάρει— ήταν πολύ πιο πρόθυμοι να προκαλέσουν μεγαλύτερο πόνο.
Επιμύθιο
Κάτοχοι θώκων Εξουσίας, ως ΗΓΕΤΕΣ που βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση από τον Λαό, μπορεί να μην είναι ανάλγητοι άνδρες και γυναίκες. Ενδέχεται, όμως, εξαιτίας της απόστασης, να μη συνειδητοποιούν τα δεινά που προξενούν.
Εάν οι ΗΓΕΤΕΣ μας ενδιαφέρονται για την υστεροφημία τους και εάν εμείς θέλουμε να κληροδοτήσουμε μια καλή Πατρίδα στις μελλοντικές γενιές, θα χρειαστεί να ξεφύγουμε ΟΛΟΙ από κλασικούς χαρακτηρισμούς ιδεολογιών και πολιτικών πεποιθήσεων και από κοινωνικο-ψυχολογικές συμπεριφορές που σχετίζονται με τα σύγχρονα οικονομικά πρότυπα ενός ανάλγητου Καπιταλισμού, ο οποίος υποβαθμίζει την αξία των ανθρώπων στο βωμό του κέρδους, επιβάλλοντας έναν πολιτισμό που έχει εκμηδενίσει διαχρονικές Ελληνικές Αρχές και Αξίες.
Τα «εγωκεντρικά» πρότυπα συμπεριφοράς, κόντρα στην κοινωνική αλληλεγγύη, που προβλήθηκαν και στη συνέχεια επιβλήθηκαν με τη βοήθεια της συστηματικής πλύσης εγκεφάλου από καθεστωτικά ΜΜΕ, ο εφησυχασμός που μας χαρακτηρίζει, μας έχουν οδηγήσει σε πολιτική αδράνεια και σε έλλειψη του απαιτούμενου σθένους για αντίσταση σε εντολές και πρακτικές που μηδενίζουν τις συνειδήσεις μας.
Μήπως στην εποχή μας χρειαζόμαστε ΑΜΕΣΑ τους «επαναστατημένους» άνδρες και γυναίκες που σήμερα λείπουν, επειδή το «ΣΥΣΤΗΜΑ» έχει φροντίσει συστηματικά να τους απαξιώσει, ώστε να διασφαλίσουμε ένα καλύτερο αύριο για τις επόμενες γενιές;
Κλείνω υπενθυμίζοντας την ειδοποιό διαφορά ανάμεσα σε «πολιτικούς με ανάστημα» και «πολιτικάντηδες», όπως την περιέγραψε ο Churchill: οι «πολιτικάντηδες» σκέφτονται μόνο την επόμενη εκλογική αναμέτρηση, ενώ οι «πολιτικοί με ανάστημα» την επόμενη γενιά.
Δείτε και ακούστε τι είπα στο Youtube-Mr gnosi2 Go ξεκινώντας στο 7ο λεπτό
