Αναθεώρηση Συντάγματος με βαριά πολιτική σκιά

Με την έναρξη των εργασιών της ειδικής κοινοβουλευτικής επιτροπής ανοίγει σήμερα η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης, μιας από τις βαρύτερες θεσμικές διαδικασίες που μπορεί να κινήσει η Βουλή. Η συζήτηση ξεκινά σε κλίμα έντονης πολιτικής καχυποψίας, καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να περάσει ένα πακέτο αλλαγών που παρουσιάζει ως αναγκαίο εκσυγχρονισμό, ενώ η αντιπολίτευση αντιμετωπίζει με σοβαρές επιφυλάξεις τις προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας.

Στη σημερινή συνεδρίαση της Ολομέλειας, ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης αναμένεται να ανακοινώσει τη συγκρότηση της Επιτροπής Αναθεώρησης, όπως προβλέπει το Σύνταγμα. Η επιτροπή θα αποτελείται από 42 μέλη και θα διαθέτει διακομματικό προεδρείο, ενώ ταυτόχρονα θα καθοριστεί το χρονοδιάγραμμα των εργασιών της.

Οι εργασίες εκτιμάται ότι θα διαρκέσουν τουλάχιστον δύο μήνες, με ανοιχτό το ενδεχόμενο να συνεχιστούν και μέσα στον Αύγουστο. Το χρονοδιάγραμμα αυτό από μόνο του προμηνύει μια πυκνή και πολιτικά φορτισμένη διαδικασία, στην οποία η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να κατοχυρώσει θεσμικές αλλαγές με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα.

Στη συζήτηση αναμένεται να παρέμβουν πολιτικοί αρχηγοί, κοινοβουλευτικοί εκπρόσωποι και βουλευτές, δίνοντας το πρώτο στίγμα της αντιπαράθεσης. Η Συνταγματική Αναθεώρηση, παρότι αφορά τον πυρήνα της θεσμικής λειτουργίας της χώρας, ξεκινά σε συνθήκες χαμηλής εμπιστοσύνης και έντονων πολιτικών διαχωριστικών γραμμών.

Τα κρίσιμα άρθρα και οι κυβερνητικές επιδιώξεις

Η κυβερνητική πλειοψηφία έχει καταθέσει πρόταση για την αναθεώρηση 28 άρθρων του Συντάγματος. Η Νέα Δημοκρατία είναι η μόνη κοινοβουλευτική δύναμη που διαθέτει τον απαιτούμενο αριθμό των 50 βουλευτών για την εκκίνηση της διαδικασίας, γεγονός που της επιτρέπει να θέσει εξαρχής την ατζέντα της αναθεωρητικής συζήτησης.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η αναθεώρηση του άρθρου 16, με στόχο να ανοίξει ο δρόμος για τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων. Πρόκειται για πάγια κυβερνητική επιδίωξη και βασική προεκλογική δέσμευση, η οποία αναμένεται να προκαλέσει σφοδρή πολιτική και κοινωνική αντιπαράθεση, καθώς αφορά τον χαρακτήρα της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης.

Στο ίδιο πακέτο εντάσσονται η επέκταση της επιστολικής ψήφου στους εκλογείς εντός επικράτειας, η σύνδεση της μονιμότητας στο Δημόσιο με την αξιολόγηση, η αλλαγή του πλαισίου για την ποινική ευθύνη των υπουργών και η καθιέρωση εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα έχει το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών. Παρότι υπάρχει ευρύτερη παραδοχή ότι το ισχύον πλαίσιο έχει προκαλέσει βαθιά θεσμική δυσπιστία, οι διαφωνίες για το περιεχόμενο της αλλαγής παραμένουν ισχυρές. Η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι επιδιώκει πραγματική λογοδοσία και όχι μια νέα θεσμική διατύπωση που θα αφήνει ανέπαφο τον πυρήνα της πολιτικής ασυλίας.

Ο οδικός χάρτης και οι δύσκολες πλειοψηφίες

Η διαδικασία ακολουθεί το άρθρο 110 του Συντάγματος. Η παρούσα Βουλή λειτουργεί ως προτείνουσα Βουλή, δηλαδή αποφασίζει ποια άρθρα θα κριθούν αναθεωρητέα. Το τελικό περιεχόμενο των αλλαγών θα το καθορίσει η επόμενη Βουλή, η λεγόμενη αναθεωρητική, που θα προκύψει μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές.

Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Επιτροπής, η Ολομέλεια θα προχωρήσει σε ονομαστικές ψηφοφορίες για κάθε προτεινόμενη διάταξη. Το Σύνταγμα προβλέπει δύο ψηφοφορίες, οι οποίες πρέπει να απέχουν μεταξύ τους τουλάχιστον έναν μήνα.

Εάν μια διάταξη συγκεντρώσει πλειοψηφία τριών πέμπτων, δηλαδή 180 ψήφους, η επόμενη Βουλή θα μπορεί να την αναθεωρήσει με απλή πλειοψηφία 151 βουλευτών. Εάν συγκεντρώσει από 151 έως 179 ψήφους, τότε η επόμενη Βουλή θα χρειαστεί αυξημένη πλειοψηφία 180 ψήφων για να ολοκληρώσει την αναθεώρηση.

Οι αριθμοί αυτοί καθιστούν κρίσιμες τις πολιτικές συναινέσεις. Ωστόσο, το σημερινό πολιτικό περιβάλλον κάθε άλλο παρά ευνοεί μια ήρεμη θεσμική συζήτηση. Η κυβέρνηση προσέρχεται με καθαρή πρόθεση να προωθήσει τις δικές της προτεραιότητες, ενώ τα κόμματα της αντιπολίτευσης διαβλέπουν κίνδυνο εργαλειοποίησης της αναθεώρησης για την εμπέδωση κυβερνητικών επιλογών με συνταγματικό μανδύα.

Οι επόμενοι δύο μήνες αναμένεται να εξελιχθούν σε πεδίο σκληρής πολιτικής σύγκρουσης. Η συζήτηση για το Σύνταγμα θα αγγίξει την παιδεία, το Δημόσιο, την εκλογική διαδικασία, την ευθύνη των υπουργών και τη λειτουργία των θεσμών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η διαδικασία θα υπηρετήσει την ενίσχυση της δημοκρατικής λογοδοσίας ή αν θα μετατραπεί σε ακόμη μία επίδειξη κυβερνητικής ισχύος πάνω στον θεσμικό χάρτη της χώρας.