Συνταγματική Αναθεώρηση: Μπόνους στους «άριστους», απόλυση στους υπόλοιπους

Στην τελική ευθεία εισέρχεται η πρώτη φάση της Συνταγματικής Αναθεώρησης, με την κυβερνητική πλειοψηφία να βάζει στο επίκεντρο την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τις απολύσεις μέσω «οριστικής παύσης» και τη δυνατότητα των δήμων να επιβάλλουν τοπικούς φόρους.

Η τελευταία συνεδρίαση της αρμόδιας Επιτροπής αφορά τα άρθρα 102 και 103 του Συντάγματος, για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους δημοσίους υπαλλήλους. Πρόκειται για δύο παρεμβάσεις με άμεσες συνέπειες στη λειτουργία του κράτους, στις εργασιακές σχέσεις στο Δημόσιο και στις οικονομικές υποχρεώσεις των πολιτών.

Η Νέα Δημοκρατία παρουσιάζει την πρόταση ως μεταρρύθμιση αξιοκρατίας και αποτελεσματικότητας. Η ουσία της ρύθμισης, όμως, μεταφέρει στο Σύνταγμα ένα σύστημα αξιολόγησης που θα συνδέεται ευθέως με χρηματικές επιβραβεύσεις, υπηρεσιακές κυρώσεις και πιθανή οριστική απομάκρυνση υπαλλήλων.

Αξιολόγηση με μπόνους και οριστική παύση

Για το άρθρο 103 προτείνεται η συνταγματική καθιέρωση υποχρεωτικής αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων με κριτήρια την αμεροληψία, την ουδετερότητα, την επαγγελματική ικανότητα και την αποδοτικότητα. Στη διαδικασία θα μπορεί να συμμετέχει και το Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού.

Η αξιολόγηση προβλέπεται να είναι αμφίδρομη, καθώς οι υφιστάμενοι θα μπορούν να αξιολογούν τους προϊσταμένους τους. Ο κοινός νομοθέτης θα καθορίζει τα κριτήρια, τη διαδικασία, τις πρόσθετες αμοιβές πέραν του βασικού μισθού και τις υπηρεσιακές συνέπειες.

Η πλέον κρίσιμη διάταξη είναι εκείνη που προβλέπει ότι οι συνέπειες μπορούν να φθάσουν μέχρι την οριστική παύση, κατόπιν απόφασης υπηρεσιακού συμβουλίου. Με αυτόν τον τρόπο, η κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει την αξιολόγηση από διοικητικό εργαλείο βελτίωσης σε συνταγματικά κατοχυρωμένο μηχανισμό που μπορεί να οδηγεί και σε απόλυση.

Το ισχύον Σύνταγμα ήδη ορίζει ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις παραμένουν μόνιμοι όσο οι θέσεις αυτές υφίστανται, ενώ επιτρέπει την παύση τους μόνο με δικαστική απόφαση ή απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου. Η κυβερνητική πρόταση προσθέτει πλέον ρητή σύνδεση της αξιολόγησης με την οριστική παύση, διευρύνοντας το πεδίο των μελλοντικών νομοθετικών παρεμβάσεων.

Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η ανάγκη ελέγχου της απόδοσης στο Δημόσιο. Είναι ποιος θα θέτει τα κριτήρια, ποιος θα αξιολογεί, ποιες εγγυήσεις αντικειμενικότητας θα υπάρχουν και πώς θα αποτρέπεται η μετατροπή της διαδικασίας σε μηχανισμό πολιτικών πιέσεων, υπηρεσιακής ανασφάλειας και κομματικών εκκαθαρίσεων.

Η κυβέρνηση ζητά συνταγματική εξουσιοδότηση για ένα σύστημα του οποίου οι καθοριστικές λεπτομέρειες θα ρυθμιστούν αργότερα με νόμο. Έτσι, οι πραγματικοί κανόνες για τα μπόνους, τις κυρώσεις και τις απολύσεις παραμένουν εκτός του σημερινού συνταγματικού κειμένου και θα εξαρτώνται από τις εκάστοτε κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες.

Τοπικοί φόροι και δημοσιονομική πειθαρχία στους δήμους

Σημαντικές αλλαγές προτείνονται και στο άρθρο 102 για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η πρόταση ορίζει ότι οι βαθμοί της Αυτοδιοίκησης θα μπορούν να είναι έως δύο και κατοχυρώνει τη δυνατότητα των αρμόδιων οργάνων των ΟΤΑ να επιβάλλουν τοπικούς ή ειδικούς φόρους και βάρη οποιασδήποτε μορφής.

Η λεγόμενη «φορολογική αποκέντρωση» ανοίγει ευθέως τον δρόμο για νέα τοπικά φορολογικά εργαλεία. Η κυβέρνηση μεταφέρει στους δήμους τη δυνατότητα αναζήτησης πρόσθετων εσόδων, χωρίς να εξασφαλίζει από μόνη της ότι οι νέες επιβαρύνσεις δεν θα καταλήξουν στους δημότες.

Παράλληλα, οι προϋπολογισμοί των ΟΤΑ θα πρέπει να καταρτίζονται έπειτα από δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους και να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία. Η διαβούλευση εμφανίζεται ως συμμετοχική εγγύηση, ενώ η συνταγματική επιβολή δημοσιονομικής πειθαρχίας μπορεί να περιορίσει σημαντικά την ελευθερία των δήμων να χρηματοδοτούν κοινωνικές παροχές και τοπικές ανάγκες.

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει επίσης οι πειθαρχικές ποινές αργίας ή έκπτωσης σε αιρετά όργανα της Αυτοδιοίκησης να επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.

Μετά τη συζήτηση των δύο άρθρων θα ακολουθήσει η ψηφοφορία στην Επιτροπή, χωριστά για κάθε διάταξη και παράγραφο. Το αποτέλεσμά της έχει γνωμοδοτικό χαρακτήρα και θα ενσωματωθεί στην έκθεση που θα παραδοθεί στον πρόεδρο της Βουλής.

Η διαδικασία θα μεταφερθεί στη συνέχεια στην Ολομέλεια, όπου θα διεξαχθούν δύο ψηφοφορίες με χρονική απόσταση τουλάχιστον ενός μήνα. Η σημερινή Βουλή δεν αποφασίζει το τελικό περιεχόμενο των αλλαγών. Διαπιστώνει μόνο ποιες διατάξεις θεωρεί αναγκαίο να αναθεωρηθούν.

Το τελικό κείμενο θα καθοριστεί από την επόμενη Βουλή, μετά τις εθνικές εκλογές. Οι πλειοψηφίες που θα συγκεντρωθούν στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο θα καθορίσουν και τον αριθμό των ψήφων που θα απαιτηθεί στην Αναθεωρητική Βουλή.

Η Επιτροπή ολοκληρώνει τις εργασίες της έχοντας εξετάσει σε 15 συνεδριάσεις την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας για 34 άρθρα. Πίσω από τον κυβερνητικό τίτλο του «εκσυγχρονισμού» διαμορφώνεται ένα νέο πλαίσιο: περισσότερη εργασιακή ανασφάλεια στο Δημόσιο, ισχυρότερη δημοσιονομική επιτήρηση στους δήμους και δυνατότητα επιβολής νέων τοπικών βαρών στους πολίτες.