Σε καθεστώς αναμονής τίθεται η εφαρμογή των περικοπών στις συντάξεις χηρείας, καθώς το υπουργείο Εργασίας έχει δώσει κατεύθυνση προς τον ΕΦΚΑ για αναστολή των μειώσεων που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία. Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την προετοιμασία νέας νομοθετικής παρέμβασης που θα ρυθμίσει συνολικά το πλαίσιο των συντάξεων θανάτου.
Η απόφαση επηρεάζει μεγάλο αριθμό δικαιούχων συντάξεων χηρείας. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, μετά την πρώτη τριετία από τη χορήγηση της σύνταξης το ποσό θα έπρεπε να περιορίζεται από το 70% στο 35% της σύνταξης του θανόντος, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται και επιπλέον μείωση όταν ο δικαιούχος λαμβάνει δεύτερη σύνταξη.
Το υπουργείο Εργασίας έχει μεταφέρει στον ΕΦΚΑ σαφή κατεύθυνση για μη εφαρμογή των περικοπών έως την οριστική νομοθετική ρύθμιση. Η νέα παρέμβαση αναμένεται να αντιμετωπίσει συνολικά τις εκκρεμότητες που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια.
Στην πράξη η αναστολή των μειώσεων εφαρμόζεται ήδη για μεγάλο χρονικό διάστημα σε περίπου 60.000 συντάξεις χηρείας του ιδιωτικού τομέα. Η πρακτική αυτή επεκτάθηκε σταδιακά και σε άλλες κατηγορίες συντάξεων θανάτου.
Η εξέλιξη συνδέεται με προηγούμενη προσπάθεια εφαρμογής των μειώσεων, όταν ο ΕΦΚΑ προχώρησε σε περικοπές σε μεγάλο αριθμό συντάξεων. Τα ποσά επιστράφηκαν στους δικαιούχους την επόμενη ημέρα, γεγονός που οδήγησε σε άτυπη αναστολή της διαδικασίας.
Από εκείνη την περίοδο οι συντάξεις χηρείας παραμένουν στο ίδιο επίπεδο ανεξάρτητα από το εάν ο δικαιούχος εργάζεται ή λαμβάνει δεύτερη σύνταξη. Η πρακτική αφορά συνταξιούχους του ιδιωτικού και του δημόσιου τομέα.
Υπάρχει μία κατηγορία δικαιούχων για την οποία εφαρμόστηκαν μειώσεις. Πρόκειται για περίπου 7.500 χήρες του Δημοσίου, στις οποίες οι περικοπές επιβλήθηκαν στις αρχές του 2020.
Το θεσμικό πλαίσιο για τις συντάξεις χηρείας έχει τροποποιηθεί δύο φορές την τελευταία δεκαετία. Με τον νόμο του 2016 το ποσοστό της σύνταξης χηρείας ορίστηκε στο 50% της σύνταξης του θανόντος, ενώ μετά την πρώτη τριετία υπήρχε δυνατότητα περαιτέρω μείωσης έως και στο 25% όταν ο δικαιούχος εργαζόταν ή λάμβανε δική του σύνταξη.
Το 2020 πραγματοποιήθηκε νέα αλλαγή και το ποσοστό αυξήθηκε στο 70% της σύνταξης του θανόντος. Παρέμεινε σε ισχύ η πρόβλεψη για μείωση μετά την τριετία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό της σύνταξης στο 35%.
Το υπουργείο Εργασίας επεξεργάζεται εναλλακτικά σενάρια για τη μόνιμη αντιμετώπιση του ζητήματος. Κοινό στοιχείο των προτάσεων αποτελεί η πρόβλεψη ότι δεν θα υπάρξουν αναδρομικές περικοπές για το χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι μειώσεις δεν εφαρμόστηκαν.
Η προσέγγιση αυτή σημαίνει ότι οι συντάξεις που έχουν απονεμηθεί από το 2016 και μετά θα διατηρηθούν χωρίς αναδρομικές αναπροσαρμογές και χωρίς επιστροφή ποσών από τους δικαιούχους.
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι συνταξιούχοι αγρότες του πρώην ΟΓΑ. Στις περιπτώσεις αυτές, όταν ένας συνταξιούχος λάβει σύνταξη χηρείας, διακόπτεται η βασική σύνταξη ύψους περίπου 360 ευρώ και παραμένει η ανταποδοτική σύνταξη μαζί με το 70% της σύνταξης του θανόντος.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, μετά την πρώτη τριετία το ποσοστό της σύνταξης χηρείας θα έπρεπε να περιορίζεται στο 35%. Και σε αυτές τις περιπτώσεις οι περικοπές παραμένουν σε αναστολή.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου 15.000 συνταξιούχοι αγρότες εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία.
Η κυβέρνηση αναμένεται να καταλήξει στο τελικό μοντέλο ρύθμισης μέσα στο επόμενο διάστημα. Οι αποφάσεις για τις αλλαγές στο καθεστώς των συντάξεων χηρείας θα ληφθούν στο πλαίσιο της νέας νομοθετικής παρέμβασης.
Μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας, η κατεύθυνση προς τον ΕΦΚΑ για μη εφαρμογή των μειώσεων παραμένει σε ισχύ, διατηρώντας το σημερινό ύψος των συντάξεων για χιλιάδες δικαιούχους.
