Συντάξεις: Σήμερα κρίνεται η ΕΑΣ – Τι διακυβεύεται για 440.000 συνταξιούχους

Μία από τις σημαντικότερες δικαστικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών για τις συντάξεις βρίσκεται σήμερα ενώπιον της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την έκβαση της υπόθεσης να αφορά άμεσα περίπου 440.000 συνταξιούχους που επιβαρύνονται με την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων – ΕΑΣ.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο ίδιος ο μηχανισμός υπολογισμού της εισφοράς. Το δικαστήριο καλείται να εξετάσει εάν είναι συνταγματικά ανεκτό η κράτηση να εφαρμόζεται στο σύνολο της κύριας σύνταξης ή εάν πρέπει να υπολογίζεται αποκλειστικά στο τμήμα που υπερβαίνει το προβλεπόμενο όριο.

Η διαφορά δεν είναι απλώς λογιστική. Η τελική κρίση μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις μηνιαίες κρατήσεις εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων και, ανάλογα με το περιεχόμενο της απόφασης, να ανοίξει νέο κεφάλαιο και για πιθανές αναδρομικές διεκδικήσεις.

Το κρίσιμο σημείο: Σε ποιο ποσό πρέπει να επιβάλλεται η ΕΑΣ

Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων επιβάλλεται σήμερα σε κύριες συντάξεις από 1.468,02 ευρώ και άνω, μέσω οκτώ κλιμακίων, με συντελεστές που ξεκινούν από 3% και φτάνουν έως 14%.

Το βασικό ζήτημα που τίθεται ενώπιον της Ολομέλειας αφορά τον τρόπο εφαρμογής αυτών των συντελεστών. Με το σημερινό σύστημα, όταν μία σύνταξη υπάγεται σε συγκεκριμένο κλιμάκιο, ο αντίστοιχος συντελεστής εφαρμόζεται στο ποσό της σύνταξης όπως προβλέπει ο ισχύων μηχανισμός.

Η προσφυγή αμφισβητεί αυτή τη λογική και ζητά ουσιαστικά έναν περισσότερο αναλογικό τρόπο υπολογισμού, ώστε η επιβάρυνση να αφορά μόνο το τμήμα της σύνταξης που βρίσκεται πάνω από το σχετικό όριο.

Η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου καλείται, επομένως, να εξετάσει τον υφιστάμενο μηχανισμό υπό το πρίσμα των συνταγματικών αρχών της ισότητας και της αναλογικότητας.

Η οικονομική διαφορά μπορεί να είναι σημαντική. Εάν, για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος λαμβάνει κύρια σύνταξη 2.000 ευρώ και η εισφορά υπολογίζεται με συντελεστή 6% στο συνολικό ποσό, η επιβάρυνση φτάνει τα 120 ευρώ.

Με τη λογική που προβάλλεται στην προσφυγή, η κράτηση θα υπολογιζόταν μόνο στο τμήμα πάνω από το σχετικό όριο και όχι στο σύνολο των 2.000 ευρώ. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η δικαστική κρίση έχει τόσο μεγάλη οικονομική σημασία για χιλιάδες νοικοκυριά.

Η σημερινή συζήτηση δεν συνεπάγεται ότι η απόφαση θα ανακοινωθεί άμεσα. Θα ακολουθήσει η προβλεπόμενη δικαστική διαδικασία και η κρίση της Ολομέλειας, η οποία θα καθορίσει εάν ο υφιστάμενος τρόπος υπολογισμού μπορεί να συνεχιστεί ή εάν απαιτείται διαφορετική αντιμετώπιση.

Στο βάθος αναδρομικά και αλλαγές στις κρατήσεις

Το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί στενά την υπόθεση, καθώς οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού της ΕΑΣ μπορεί να προκαλέσει σημαντικές δημοσιονομικές επιπτώσεις. Παράλληλα έχουν τεθεί στο τραπέζι σενάρια αναμόρφωσης των κλιμακίων και συνολικά της αρχιτεκτονικής της εισφοράς με χρονικό ορίζοντα το 2027.

Το μεγαλύτερο ζήτημα, ωστόσο, βρίσκεται στα ποσά που έχουν ήδη παρακρατηθεί. Μία απόφαση που θα αλλάζει τον τρόπο υπολογισμού θα φέρει αναπόφευκτα στο προσκήνιο το θέμα των αναδρομικών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια ενδεχόμενη ευνοϊκή κρίση θα οδηγήσει αυτομάτως σε επιστροφές χρημάτων προς όλους τους συνταξιούχους. Το εάν θα υπάρξουν αναδρομικά, για ποια χρονική περίοδο και ποιοι θα έχουν δικαίωμα να τα διεκδικήσουν θα εξαρτηθεί από το ακριβές περιεχόμενο της δικαστικής απόφασης, καθώς και από τις διαδικασίες που θα ακολουθήσουν.

Νομικοί έχουν επισημάνει ότι μπορεί να απαιτηθούν ξεχωριστές διεκδικήσεις, γεγονός που καθιστά πρόωρη οποιαδήποτε βεβαιότητα περί μαζικών επιστροφών χρημάτων.

Η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων εφαρμόζεται από το 2010 και, με βάση δημοσιευμένα στοιχεία, οι συνολικές επιβαρύνσεις για τους εκατοντάδες χιλιάδες συνταξιούχους που υπάγονται στο μέτρο προσεγγίζουν διαχρονικά τα 10 δισ. ευρώ.

Για τους περίπου 440.000 συνταξιούχους, συνεπώς, η σημερινή υπόθεση δεν αποτελεί μία τυπική δικαστική διαδικασία. Αγγίζει ευθέως το ύψος της καθαρής τους σύνταξης και τον τρόπο με τον οποίο το κράτος επιβάλλει εδώ και χρόνια μια σημαντική μηνιαία κράτηση.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι πλέον συγκεκριμένο: θα συνεχίσει η ΕΑΣ να υπολογίζεται με τον σημερινό μηχανισμό ή θα επιβάλλεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το σχετικό όριο; Από την απάντηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου μπορεί να προκύψει μια ουσιαστική αλλαγή στις μηνιαίες κρατήσεις, υψηλότερες καθαρές συντάξεις για χιλιάδες δικαιούχους και, ενδεχομένως, ένας νέος κύκλος δικαστικών διεκδικήσεων για τα ποσά του παρελθόντος.