Συνταξιούχοι: Οι 13 αδικίες που η κυβέρνηση αφήνει άλυτες

Η προεκλογική πίεση φαίνεται ότι υποχρεώνει την κυβέρνηση να στρέψει το ενδιαφέρον της σε χρόνιες αδικίες του ασφαλιστικού συστήματος. Η πρόσφατη παρέμβαση για τις συντάξεις χηρείας αφορά ένα κρίσιμο κοινωνικό ζήτημα, την ίδια ώρα που παραμένουν άλυτες τουλάχιστον 13 σοβαρές στρεβλώσεις εις βάρος περίπου 2,5 εκατομμυρίων συνταξιούχων.

Πρόκειται για μια εκλογική ομάδα με σταθερή και υψηλή συμμετοχή στις κάλπες, γεγονός που αυξάνει το πολιτικό ενδιαφέρον του Μεγάρου Μαξίμου όσο πλησιάζει η επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Οι παρεμβάσεις, ωστόσο, παραμένουν αποσπασματικές, ενώ οι απώλειες εισοδήματος, οι άνισοι ασφαλιστικοί κανόνες και η φορολογική επιβάρυνση συνεχίζουν να συμπιέζουν τους ηλικιωμένους.

Οικογενειακά επιδόματα και άνιση φορολογική μεταχείριση

1. Απουσία επιδόματος τέκνων για τους συνταξιούχους. Την ώρα που το δημογραφικό αναγνωρίζεται επισήμως ως ένα από τα σοβαρότερα εθνικά προβλήματα, οι συνταξιούχοι εξαιρούνται από την καταβολή οικογενειακής παροχής για τα παιδιά τους.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι λαμβάνουν επίδομα τέκνων από τον κρατικό προϋπολογισμό, ενώ οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα καλύπτονται μέσω των εργοδοτών ή του ΟΠΕΚΑ. Αντίστοιχη πρόβλεψη δεν εφαρμόζεται από τον ΕΦΚΑ για τους συνταξιούχους που εξακολουθούν να έχουν προστατευόμενα τέκνα.

Η πρακτική αυτή αγνοεί περιπτώσεις απόκτησης ή υιοθεσίας παιδιού σε μεγαλύτερη ηλικία. Με δεδομένο ότι η καταβολή της παροχής μπορεί να συνεχίζεται έως και τα 24 έτη του παιδιού, ένας ασφαλισμένος που γίνεται γονέας μετά τα 38 μπορεί να έχει προστατευόμενο τέκνο ακόμη και όταν συμπληρώσει το όριο συνταξιοδότησης.

2. Ο ΕΦΚΑ δεν καταβάλλει επίδομα γάμου. Η συγκεκριμένη παροχή απουσιάζει επίσης από τις συντάξεις, ενισχύοντας τη διαφορετική αντιμετώπιση ανάμεσα σε ενεργούς εργαζομένους και συνταξιούχους.

3. Καθυστερεί η φορολογική έκπτωση για τα παιδιά. Οι συνταξιούχοι δεν βλέπουν άμεσα στην παρακράτηση φόρου την έκπτωση που προβλέπεται για τα προστατευόμενα τέκνα. Η μείωση κατά 2% για κάθε παιδί, η οποία ισχύει από την 1η Ιανουαρίου 2026, δεν εφαρμόζεται μηνιαίως από τον ΕΦΚΑ.

Το όφελος αναμένεται να εμφανιστεί μόνο κατά την εκκαθάριση των φορολογικών δηλώσεων το καλοκαίρι του 2027. Στην πράξη, οι συνταξιούχοι χρηματοδοτούν για περισσότερο από έναν χρόνο το Δημόσιο μέσω αυξημένης παρακράτησης, περιμένοντας να τους επιστραφεί αργότερα το ποσό που δικαιούνται.

4. Απώλεια σύνταξης χηρείας για αγρότισσες. Γυναίκες που είχαν συνταξιοδοτηθεί πριν από τις 13 Μαΐου 2016 και λαμβάνουν αγροτική σύνταξη μαζί με σύνταξη λόγω θανάτου χάνουν την τελευταία όταν συμπληρώσουν το 67ο έτος της ηλικίας τους.

Η συγκεκριμένη κατηγορία αντιμετωπίζεται με διαφορετικούς κανόνες από τους υπόλοιπους ασφαλισμένους, χωρίς να έχει δοθεί έως σήμερα συνολική λύση στην ασφαλιστική ανισότητα.

5. Χαμένος χρόνος διαδοχικής και παράλληλης ασφάλισης. Ασφαλισμένοι με χρόνο ασφάλισης πριν από τις 13 Μαΐου 2016, ο οποίος δεν χρησιμοποιήθηκε για τη θεμελίωση ή την προσαύξηση της σύνταξής τους, αδυνατούν να τον αξιοποιήσουν με βάση τις διατάξεις του νόμου 4387/2016, όταν δεν έχει απονεμηθεί δεύτερη σύνταξη.

Έτσι, ασφαλιστικές εισφορές που καταβλήθηκαν επί χρόνια παραμένουν χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα, παρά το γεγονός ότι τα ποσά έχουν εισπραχθεί κανονικά από τους ασφαλιστικούς φορείς.

6. Χωρίς προσαύξηση εργαζόμενοι στα Βαρέα και Ανθυγιεινά. Οι ασφαλισμένοι στα ΒΑΕ κατέβαλαν αυξημένες εισφορές λόγω των δύσκολων και επικίνδυνων συνθηκών εργασίας. Παρ’ όλα αυτά, όσοι συνταξιοδοτήθηκαν πριν από το 62ο έτος δεν λαμβάνουν την προβλεπόμενη προσαύξηση της σύνταξης.

Η προσαύξηση αντιστοιχεί σε 0,075% για κάθε πρόσθετη μονάδα εισφοράς πάνω από το βασικό ποσοστό του 20%. Την ίδια παροχή μπορούν να λαμβάνουν άλλες κατηγορίες ασφαλισμένων που επίσης αποχώρησαν πριν από τα 62, χωρίς να έχουν εργαστεί σε καθεστώς βαρέων και ανθυγιεινών επαγγελμάτων.

Διπλή φορολόγηση, ακρίβεια και συντάξεις κάτω από τα επιδόματα

7. Διπλή επιβάρυνση μέσω φόρου και ΕΑΣ. Οι συνταξιούχοι καταβάλλουν φόρο εισοδήματος και ταυτόχρονα επιβαρύνονται με την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων. Η ΕΑΣ λειτουργεί ως πρόσθετη παρακράτηση πάνω σε ήδη φορολογημένο εισόδημα, μειώνοντας ακόμη περισσότερο το καθαρό ποσό της σύνταξης.

8. Αυξήσεις χαμηλότερες από τον πληθωρισμό. Οι ετήσιες αναπροσαρμογές των συντάξεων δεν καλύπτουν την πραγματική αύξηση του κόστους ζωής. Οι αυξήσεις της τάξης του 2,4% υπολείπονται του πληθωρισμού, ο οποίος κινήθηκε κοντά στο 3% το 2024 και το 2025, ενώ για το 2026 εκτιμάται ότι θα φτάσει στο 3,8%.

Η διαφορά μεταφράζεται σε συνεχή απώλεια αγοραστικής δύναμης, ιδιαίτερα σε βασικές κατηγορίες δαπανών όπως τα τρόφιμα, η ενέργεια, τα ενοίκια, τα φάρμακα και οι υπηρεσίες υγείας.

9. Η φορολογική κλίμακα παραμένει χωρίς τιμαριθμοποίηση. Ακόμη και οι περιορισμένες ονομαστικές αυξήσεις οδηγούν αρκετούς συνταξιούχους σε υψηλότερο φορολογητέο εισόδημα. Η φορολογική επιβάρυνση αυξάνεται, εξανεμίζοντας μέρος ή και το σύνολο της αναπροσαρμογής.

Η κυβέρνηση εμφανίζει τις αυξήσεις ως εισοδηματική ενίσχυση, όμως η απουσία τιμαριθμοποίησης των φορολογικών κλιμακίων επιστρέφει σημαντικό μέρος των χρημάτων στα δημόσια ταμεία.

10. Παγωμένες οι επικουρικές συντάξεις. Οι επικουρικές παραμένουν αμετάβλητες τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Οι δικαιούχοι δεν έχουν λάβει καμία αναπροσαρμογή, παρά την έντονη άνοδο των τιμών και την περιορισμένη αύξηση που εφαρμόστηκε στις κύριες συντάξεις.

Η στασιμότητα των επικουρικών πλήττει περισσότερο όσους είχαν χαμηλές αποδοχές και στηρίζονται στο άθροισμα κύριας και επικουρικής σύνταξης για να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.

11. Αγροτικές συντάξεις χαμηλότερες από το επίδομα ανασφάλιστου. Χιλιάδες αγρότες λαμβάνουν ποσά κατώτερα ακόμη και από την παροχή που χορηγείται στους ανασφάλιστους υπερήλικες.

Για ασφαλισμένους που συνταξιοδοτήθηκαν την περίοδο 2019-2021 με 31 ή 32 χρόνια ασφάλισης, η μηνιαία σύνταξη μπορεί να περιορίζεται στα 416 ευρώ. Την ίδια στιγμή, το επίδομα ανασφάλιστου υπερήλικα ανέρχεται στα 419 ευρώ.

Η συγκεκριμένη εικόνα συνιστά κατάφωρη απαξίωση δεκαετιών εισφορών. Άνθρωποι που χρηματοδότησαν το ασφαλιστικό σύστημα επί περισσότερα από 30 χρόνια καταλήγουν με χαμηλότερο εισόδημα από όσους δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν ασφαλιστικό χρόνο.

12. Οι αγρότες δεν λαμβάνουν πλήρη Εθνική Σύνταξη. Παρά τα 20 χρόνια ασφάλισης, δεν καταβάλλεται σε όλους ολόκληρο το ποσό της Εθνικής Σύνταξης, το οποίο έχει διαμορφωθεί στα 446 ευρώ. Η μεταβατική μεταχείριση των παλαιών ασφαλισμένων του ΟΓΑ διατηρεί ένα καθεστώς μειωμένων παροχών που επιβαρύνει μία από τις πιο ευάλωτες επαγγελματικές ομάδες.

13. Δεν προσμετράται σωστά η εργασία στις συντάξεις αναπηρίας. Για τους συνταξιούχους αναπηρίας, ο χρόνος κατά τον οποίο εργάζονται δεν αξιοποιείται πλήρως για τη θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης γήρατος.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απαίτηση των 100 ημερών ασφάλισης ανά έτος για συνταξιοδότηση στο 62ο έτος. Η εξαίρεση στερεί από ανθρώπους με αναπηρία τη δυνατότητα να μετατρέψουν την πραγματική εργασία και τις καταβληθείσες εισφορές σε ασφαλιστικό δικαίωμα.

Στις παραπάνω αδικίες προστίθεται η διαρκής άρνηση επαναφοράς της 13ης σύνταξης, ακόμη και μέσα από ένα σταδιακό και εισοδηματικά στοχευμένο σύστημα. Οι συνταξιούχοι υπέστησαν μεγάλες περικοπές στα χρόνια των μνημονίων, έχασαν δώρα και επιδόματα και συνεχίζουν να πληρώνουν το κόστος της ακρίβειας χωρίς πραγματική αποκατάσταση.

Η κυβέρνηση προχωρά σε διορθώσεις όταν το πολιτικό κόστος γίνεται ορατό και οι εκλογικές ανάγκες πιέζουν. Οι 13 εκκρεμότητες αποδεικνύουν ότι η ασφαλιστική πολιτική παραμένει γεμάτη άνισους κανόνες, καθυστερήσεις και επιβαρύνσεις που μεταφέρονται συστηματικά στους συνταξιούχους.

Η διόρθωση των συντάξεων χηρείας αποτελεί μόνο μία περιορισμένη παρέμβαση σε ένα σύστημα που χρειάζεται συνολική αναθεώρηση. Η πραγματική αποκατάσταση απαιτεί ίση μεταχείριση, απόδοση των εισφορών, φορολογική δικαιοσύνη και αυξήσεις που να καλύπτουν τουλάχιστον την απώλεια από τον πληθωρισμό.