Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διαδοχική έκρηξη σκανδάλων που πλήττουν ευθέως την κυβερνητική λειτουργία και την πολιτική σταθερότητα.
Σκάνδαλα οικονομικής φύσης, όπως η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, σκάνδαλα πολιτικής διάστασης, όπως οι υποκλοπές, σκάνδαλα που αφορούν τη διαχείριση και τη λειτουργία θεσμών, με αιχμή τις εξελίξεις γύρω από τη δίκη για τα Τέμπη και τις αναφορές για το χαμένο βίντεο της μοιραίας εμπορικής αμαξοστοιχίας.
Την ίδια περίοδο, η χώρα βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο κύμα ανατιμήσεων που προέρχεται από τη ραγδαία αύξηση των διεθνών ενεργειακών τιμών.
Παράλληλα, το γεωπολιτικό περιβάλλον στην ευρύτερη περιοχή μεταβάλλεται με έντονο ρυθμό.
Αραβικά καθεστώτα ασκούν πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για συνέχιση της επίθεσης κατά του Ιράν, σε σύμπλευση με το Ισραήλ, ενώ ευρωπαϊκές χώρες κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση, ζητώντας αποκλιμάκωση.
Το ΝΑΤΟ τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση ακόμη και από τις ίδιες τις ΗΠΑ. Συμμαχίες μετασχηματίζονται, με αραβικές χώρες να προσεγγίζουν το Ισραήλ και ευρωπαϊκές δυνάμεις να απομακρύνονται από την Ουάσινγκτον.
Όλα αυτά εξελίσσονται σε άμεση γειτνίαση με την Ελλάδα. Η συγκυρία αυτή δεν έχει προηγούμενο σε ένταση και συσσώρευση γεγονότων. Η χώρα δεν έχει βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με τόσο μεγάλο αριθμό σκανδάλων ταυτόχρονα. Ούτε με τόσο βαθιές γεωπολιτικές ανακατατάξεις σε τόσο κοντινή απόσταση.
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση εμφανίζεται αποδυναμωμένη από τις εξελίξεις, χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης μέσω μείωσης φόρων, όπως πράττουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Σε ένα περιβάλλον διεθνούς ρευστότητας, η εσωτερική δυσλειτουργία αποτυπώνεται ακόμη και σε ζητήματα βασικής διοικητικής οργάνωσης, όπως η αδυναμία εξεύρεσης κατάλληλης αίθουσας για τη διεξαγωγή της δίκης των Τεμπών.
Η εικόνα αυτή παραπέμπει σε προηγούμενες περιόδους όπου σημαντικές δίκες καθυστερούσαν για θεσμικούς λόγους.
Στο ζήτημα των υποκλοπών, δικαστική απόφαση επισημαίνει την ανάγκη διερεύνησης ενδεχόμενης κατασκοπείας. Η κυβερνητική θέση αποδίδει την υπόθεση σε ιδιώτες, αποσυνδέοντας το κράτος από την ευθύνη.
Την ίδια στιγμή, τίθεται το ερώτημα πώς ιδιωτικοί φορείς θα μπορούσαν να παρακολουθούν κορυφαίους θεσμικούς παράγοντες, όπως υπουργούς, στρατιωτική ηγεσία και πρώην πρωθυπουργούς, χωρίς αντίδραση των αρμόδιων αρχών.
Παράλληλα, αναφορές εμπλεκόμενων προσώπων υποστηρίζουν ότι το λογισμικό predator διατίθεται αποκλειστικά σε κρατικούς μηχανισμούς, γεγονός που εντείνει τα ερωτήματα για την πραγματική φύση των παρακολουθήσεων.
Στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, νέες καταγγελίες οδηγούν την Ευρωπαία Εισαγγελέα σε αίτημα άρσης ασυλίας βουλευτών για πράξεις που περιγράφονται ως παράνομες, με χαρακτηριστικά τόσο πλημμεληματικού όσο και κακουργηματικού χαρακτήρα.
Οι εξελίξεις αυτές δεν προκύπτουν από πολιτική αντιπαράθεση ή δημοσιογραφικές αποκαλύψεις, αλλά από ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Αντίστοιχα, στο ζήτημα των Τεμπών, η αμφισβήτηση κρίσιμων τεχνικών συμπερασμάτων προέρχεται από ευρωπαϊκούς οργανισμούς και επίσημα πορίσματα, τα οποία δεν επιδέχονται εύκολη αναθεώρηση.
Οι διαδικασίες αυτές βρίσκονται σε εξέλιξη ή κορυφώνονται την ίδια περίοδο, δημιουργώντας ένα περιβάλλον πολλαπλής πίεσης.
Η συσσώρευση σκανδάλων συνδυάζεται με διεθνείς αναταράξεις, διαμορφώνοντας ένα πλαίσιο που θυμίζει ιστορικές καμπές.
Οι μεγάλες πολιτικές μεταβολές στην Ελλάδα έχουν συνδεθεί διαχρονικά με τρεις βασικούς παράγοντες:
- διεθνείς οικονομικές κρίσεις,
- γεωπολιτικές ανακατατάξεις,
- και εσωτερικές κρίσεις που πυροδοτούνται από σκάνδαλα.
Ιστορικά παραδείγματα καταδεικνύουν αυτή τη σύνδεση. Η απώλεια εξουσίας του Ελευθερίου Βενιζέλου ακολούθησε τη διεθνή κρίση του 1929. Η πτώση της δικτατορίας το 1974 συνδέθηκε με την κατάρρευση του μεταπολεμικού νομισματικού συστήματος και την πετρελαϊκή κρίση. Η πολιτική αλλαγή του 1981 συνέπεσε με νέα ενεργειακή αναταραχή. Η μετάβαση του 2009 ήρθε μετά τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση.
Αντίστοιχα, γεωπολιτικές μεταβολές συνοδεύτηκαν από πολιτικές ανακατατάξεις στο εσωτερικό.
Η περίοδος 1989-93 συνέπεσε με τη διάλυση του ανατολικού μπλοκ, τη συγκρότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την έναρξη της παγκοσμιοποίησης. Η περίοδος 2009-2015 συνδέθηκε με την Αραβική Άνοιξη και τις ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, σημαντικά σκάνδαλα λειτούργησαν ως επιταχυντές πολιτικών εξελίξεων. Η δολοφονία Λαμπράκη και η διαχείρισή της επηρέασαν καθοριστικά το πολιτικό σκηνικό της δεκαετίας του ’60. Το σκάνδαλο Κοσκωτά αποτέλεσε σημείο καμπής στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Οι μηχανισμοί σύνδεσης αυτών των παραγόντων δεν είναι πάντα σαφείς.
Ωστόσο, η ταυτόχρονη εμφάνιση οικονομικών πιέσεων, γεωπολιτικών αλλαγών και σκανδάλων αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα πολιτικής αποσταθεροποίησης.
Στη σημερινή συγκυρία, όλα αυτά συντρέχουν ταυτόχρονα. Διεθνείς εντάσεις, ενεργειακή κρίση, οικονομικές πιέσεις και σειρά αποκαλύψεων δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής αβεβαιότητας.
Η κυβερνητική λειτουργία εμφανίζει σημάδια φθοράς και αδυναμίας διαχείρισης των εξελίξεων. Το πολιτικό σύστημα συνολικά δείχνει να μην διαθέτει εναλλακτικούς μηχανισμούς ισορροπίας. Οι θεσμοί δοκιμάζονται, ενώ η δυνατότητα αντιμετώπισης των κρίσεων περιορίζεται.
Το ερώτημα που τίθεται αφορά την κατεύθυνση των εξελίξεων. Η συζήτηση μετατοπίζεται από το ποιος θα διαχειριστεί την κατάσταση, στο κατά πόσο το υπάρχον πλαίσιο μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί.
Η φθορά δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο ή μια κυβέρνηση, αλλά ένα ευρύτερο μοντέλο διακυβέρνησης. Η εξέλιξη αυτή καταγράφεται ως αποτέλεσμα συσσωρευμένων πιέσεων και όχι ως μεμονωμένο γεγονός. Ιστορικά, κυβερνήσεις με ισχυρότερη βάση έχουν βρεθεί εκτός εξουσίας σε ηπιότερες συνθήκες.
Η παρούσα συγκυρία χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ένταση και πολυπλοκότητα. Η επόμενη φάση θεωρείται αναπόφευκτη. Το ζήτημα που αναδεικνύεται αφορά τον τρόπο μετάβασης.
Η εμπειρία δείχνει ότι μεγάλες αλλαγές στην Ελλάδα συνοδεύτηκαν από κρίσεις με υψηλό κοινωνικό και εθνικό κόστος. Η μεταπολεμική σταθεροποίηση ακολούθησε τον Εμφύλιο. Η μεταπολίτευση του 1974 συνδέθηκε με την τραγωδία της Κύπρου. Στη σημερινή συγκυρία, το ζητούμενο είναι η αποφυγή αντίστοιχων συνθηκών.
Η ανάγκη διαχείρισης της μετάβασης με όρους σταθερότητας καθίσταται κεντρική. Η παράταση της υφιστάμενης κατάστασης εντείνει τους κινδύνους.
Η αδυναμία λειτουργίας, η διοικητική δυσκαμψία και οι ενδείξεις διαφθοράς διαμορφώνουν ένα περιβάλλον αυξημένης πίεσης για το σύνολο της κοινωνίας. Η κατανόηση του προβλήματος προηγείται της αναζήτησης λύσεων. Η εικόνα που διαμορφώνεται παραπέμπει σε συνολική αποδιάρθρωση. Η επόμενη ημέρα τίθεται ως αναγκαία εξέλιξη.
Πριν ανοίξει όμως η συζήτηση για τη λύση, είναι αναγκαίο να οριστεί με καθαρότητα το ίδιο το πρόβλημα. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρίσκεται σε φάση αποσύνθεσης. Μαζί της κλείνει και ένας ολόκληρος κύκλος του πολιτικού συστήματος.
Γι’ αυτό το πραγματικό διακύβευμα είναι με ποιον τρόπο θα φτάσει η χώρα στην επόμενη μέρα χωρίς να διαλυθεί στην πορεία. Πώς μπορεί να συντελεστεί μια νέα πολιτική μετάβαση χωρίς να προηγηθεί μια οξεία εθνική περιπέτεια.
Για όσο διάστημα παραμένει η σημερινή παράλυση, η παρούσα εικόνα διάλυσης, η εμφανής ανεπάρκεια, φορτωμένη με βαριές σκιές διαφθοράς, η απειλή αφορά τους πάντες.
Και αφορά πολύ περισσότερα απ’ όσα σήμερα υπολογίζονται. Το μεταπολεμικό κράτος στερεώθηκε στην Ελλάδα το 1951, ύστερα από τον τραγικό Εμφύλιο.
Η δημοκρατική μεταπολίτευση εδραιώθηκε το 1974, μετά την εθνική τραγωδία της Κύπρου. Η επόμενη μέρα θα έρθει έτσι κι αλλιώς. Το παλιό πολιτικό σχήμα δεν μπορεί πλέον να διασωθεί.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα γίνει το πέρασμα στο μέλλον χωρίς να μεσολαβήσουν τραγωδίες αυτή τη φορά.
