Σούπερ μάρκετ: Σύγκρουση για το πλαφόν

Η αντιπαράθεση κυβέρνησης και μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ για τις τιμές στα βασικά είδη πρώτης ανάγκης μπαίνει σε νέα φάση, καθώς οι εκπρόσωποι της αγοράς ζητούν κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους και αντιπροτείνουν σταθεροποίηση τιμών για τους θερινούς μήνες.

Η πρόταση αυτή έρχεται μετά την έκκληση του υπουργού Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου, για μια «εθνική συμφωνία» μείωσης τιμών σε προϊόντα ευρείας κατανάλωσης. Το υπουργείο εμφανίζεται αποφασισμένο να διατηρήσει την πίεση προς τις αλυσίδες, προειδοποιώντας ότι, εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική ανταπόκριση, θα εισηγηθεί παράταση του πλαφόν για ακόμη δύο μήνες, μαζί με εντατικούς ελέγχους και πρόστιμα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η προειδοποίηση αυτή προκάλεσε έντονη ενόχληση στους ιδιοκτήτες μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ, οι οποίοι μέσω του προέδρου του ΣΕΒ, Σπύρου Θεοδωρόπουλου, πιέζουν για να μη δοθεί νέα παράταση στο μέτρο. Την ίδια στιγμή, αποφεύγουν να μπουν σε ουσιαστική συζήτηση για πραγματική μείωση τιμών στα προϊόντα που πιέζουν περισσότερο τα νοικοκυριά.

Το πλαφόν έχει μετατραπεί σε σημείο τριβής, καθώς το καλοκαίρι αναμένεται σημαντική αύξηση της ζήτησης λόγω τουρισμού. Φέτος, με την ενεργειακή κρίση και την ακρίβεια να πιέζουν τα εισοδήματα διεθνώς, πολλοί τουρίστες στρέφονται σε φθηνότερες επιλογές διαμονής και διατροφής, μεταφέροντας μεγαλύτερο μέρος της κατανάλωσης από την εστίαση στα σούπερ μάρκετ.

Σε αυτό το πλαίσιο, η σταθεροποίηση τιμών που εισηγούνται οι εκπρόσωποι της αγοράς εμφανίζεται ως συμβιβασμός. Παρακάμπτει όμως το κρίσιμο ζήτημα: μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2026 έχουν ήδη καταγραφεί διαδοχικές αυξήσεις σε βασικά προϊόντα, γεγονός που καθιστά το «πάγωμα» τιμών λιγότερο ουσιαστικό για τον καταναλωτή, όταν προηγείται περίοδος ανατιμήσεων.

Οι κατηγορίες που σηκώνουν το βάρος της ακρίβειας

Στην πρώτη γραμμή των επαναλαμβανόμενων αυξήσεων βρέθηκαν ο καφές, η σοκολάτα και τα προϊόντα κακάο, το μοσχαρίσιο κρέας, τα φρούτα και τα λαχανικά. Πρόκειται για είδη που ανήκουν στον καθημερινό προϋπολογισμό των νοικοκυριών και στα οποία η αύξηση τιμών γίνεται άμεσα αισθητή.

Οι ανατιμήσεις αποδίδονται από την αγορά στο αυξημένο κόστος πρώτων υλών, στις κλιματικές επιπτώσεις στην παραγωγή, στο ενεργειακό κόστος και στους νέους τιμοκαταλόγους που πέρασαν από βιομηχανίες και προμηθευτές προς τις αλυσίδες λιανικής.

Τα στοιχεία που επικαλείται το υπουργείο Ανάπτυξης για την προηγούμενη εφαρμογή του πλαφόν είναι ιδιαίτερα ενδεικτικά. Κατά την πρώτη εφαρμογή του μέτρου σε 63 κατηγορίες προϊόντων, καταγράφηκαν 50 φορές λιγότερες ανατιμήσεις ανά μήνα σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο. Παράλληλα, σημειώθηκαν 67 φορές περισσότερες μειώσεις τιμών.

Μετά τη λήξη του πρώτου πλαφόν, οι ανατιμήσεις επανήλθαν. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το τυρί Edam Γερμανίας από 6,98 ευρώ το κιλό ανέβηκε στα 7,31 ευρώ, η φέτα δοχείο από 13,13 ευρώ πήγε στα 13,78 ευρώ, ενώ προϊόν που τιμολογούνταν στα 5,40 ευρώ το κιλό αυξήθηκε στα 5,76 ευρώ.

Αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης στα αυγά ελευθέρας βοσκής, με την εξάδα από 3,27 ευρώ να ανεβαίνει στα 3,37 ευρώ, στο μέλι των 250 γραμμαρίων, από 2,34 ευρώ στα 2,50 ευρώ, καθώς και στα κουλουράκια σμυρνέικα των 300 γραμμαρίων, από 2,74 ευρώ στα 2,85 ευρώ.

Παράλληλα, σε κατηγορίες όπως τα αλλαντικά, τα τυροκομικά και τα συσκευασμένα γιαούρτια, οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι και με μείωση ποσότητας ή βάρους. Η πρακτική αυτή επιβαρύνει έμμεσα την τελική τιμή, καθώς ο πολίτης πληρώνει σχεδόν το ίδιο ή περισσότερο για μικρότερη ποσότητα προϊόντος.

Πλαφόν, πρόστιμα και πολιτική πίεση

Ο Τάκης Θεοδωρικάκος υποστηρίζει ότι τα στοιχεία αποδεικνύουν πως το πλαφόν λειτούργησε ως μηχανισμός συγκράτησης των τιμών και ως καθαρό σημείο αναφοράς για τις ελεγκτικές αρχές στον εντοπισμό φαινομένων αισχροκέρδειας.

Κατά τους 18 μήνες εφαρμογής του προηγούμενου καθεστώτος πλαφόν, επιβλήθηκαν πρόστιμα ύψους 20 εκατομμυρίων ευρώ, τα οποία, σύμφωνα με το υπουργείο, εισπράττονται κανονικά. Το στοιχείο αυτό αξιοποιείται από την κυβέρνηση για να στηρίξει την άποψη ότι χωρίς μηχανισμό ελέγχου η αγορά επιστρέφει γρήγορα σε ανατιμήσεις.

Από την πλευρά τους, οι εκπρόσωποι των σούπερ μάρκετ υποστηρίζουν ότι το πλαφόν περιορίζει την εμπορική ευελιξία, δυσκολεύει τις πολιτικές προσφορών και μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά για επενδύσεις. Η θέση τους, ωστόσο, συγκρούεται με την καθημερινή εμπειρία των καταναλωτών, που βλέπουν το καλάθι των βασικών αγαθών να παραμένει ακριβό και συχνά να επιβαρύνεται εκ νέου.

Η συζήτηση αναζωπυρώνεται κάθε φορά που εμφανίζονται νέες αυξήσεις σε γαλακτοκομικά, καφέ, σοκολάτα και άλλα προϊόντα που επηρεάζονται από πρώτες ύλες, μεταφορές και ενέργεια. Το πρόβλημα είναι ότι το τελικό κόστος καταλήγει στον πολίτη, ενώ οι μεγάλοι παίκτες της αγοράς εμφανίζονται να διεκδικούν πλήρη ελευθερία κινήσεων σε μια περίοδο κοινωνικής πίεσης.

Για την κυβέρνηση, το ζήτημα έχει πλέον και καθαρά πολιτική διάσταση. Καθώς η χώρα κινείται προς εκλογικό ορίζοντα, η ακρίβεια στα είδη πρώτης ανάγκης αποτελεί ένα από τα πιο κρίσιμα πεδία κοινωνικής δυσαρέσκειας, ιδίως για τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.

Το ζητούμενο δεν είναι να παγώσουν οι τιμές μετά από αλλεπάλληλες αυξήσεις. Το πραγματικό ζητούμενο είναι η μείωση των τιμών σε βασικά προϊόντα που καθορίζουν την καθημερινότητα ευάλωτων νοικοκυριών, εργαζομένων, συνταξιούχων και οικογενειών με περιορισμένο εισόδημα.

Η υπόθεση αποκαλύπτει τη βαθύτερη σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη κοινωνικής προστασίας και στην επιμονή της αγοράς να διατηρήσει τα περιθώρια κέρδους της. Όσο οι τιμές στα βασικά αγαθά παραμένουν υψηλές, οι εξαγγελίες περί ανάπτυξης και σταθερότητας θα προσκρούουν στην πραγματικότητα του σούπερ μάρκετ, εκεί όπου η ακρίβεια μετριέται καθημερινά στο ταμείο.