Σε εξαιρετικά εύθραυστη κατάσταση παραμένει η εκεχειρία στη Μέση Ανατολή, καθώς η αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν εισέρχεται σε νέα φάση έντασης. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η κατάπαυση του πυρός βρίσκεται πλέον σε «μηχανική υποστήριξη της αναπνοής», απορρίπτοντας με σκληρή γλώσσα την απάντηση της Τεχεράνης στην αμερικανική πρόταση για μόνιμο τερματισμό του πολέμου.
Η ιρανική πλευρά, από την πλευρά της, διαμηνύει ότι οι ένοπλες δυνάμεις της είναι έτοιμες να απαντήσουν σε οποιαδήποτε επίθεση. Έπειτα από περισσότερο από έναν μήνα ανακωχής, η διπλωματική διαδικασία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη δείχνει να έχει φτάσει σε κρίσιμο αδιέξοδο, παρά την ανταλλαγή προτάσεων μέσω Πακιστάν για τη σταθεροποίηση της κατάπαυσης του πυρός.
Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε την ιρανική αντιπρόταση στην τελευταία πρόταση των ΗΠΑ «για τα σκουπίδια», μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο. Περιγράφοντας την κατάσταση της εκεχειρίας, χρησιμοποίησε δραματική εικόνα, λέγοντας ότι μοιάζει με ασθενή που έχει μόλις 1% πιθανότητες να επιβιώσει.
Απειλές από την Τεχεράνη και επιστροφή της ναυτικής συνοδείας
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Γκαλιμπάφ, απάντησε σε ανάλογα υψηλούς τόνους, τονίζοντας ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις είναι έτοιμες να ανταποδώσουν κάθε πλήγμα και να δώσουν «μάθημα» σε όποιον επιτεθεί στη χώρα. Σύμφωνα με τον ίδιο, οποιαδήποτε δύναμη επιχειρήσει να πλήξει το Ιράν θα βρεθεί προ εκπλήξεων.
Κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνέντευξης στο Fox News, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε επίσης ότι προτίθεται να επανεκκινήσει το Σχέδιο Ελευθερία, δηλαδή την επιχείρηση συνοδείας πλοίων που επιδιώκουν να εξέλθουν από τον Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ. Τα στενά είχαν ουσιαστικά κλείσει από το Ιράν μετά την έναρξη του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου εναντίον του, στις 28 Φεβρουαρίου.
Η επιχείρηση είχε ανασταλεί στις 5 Μαΐου, μία ημέρα μετά την έναρξή της, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος είχε μιλήσει για σημαντική πρόοδο στις διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη. Η νέα τοποθέτησή του δείχνει πλήρη αλλαγή κλίματος και επαναφορά της στρατιωτικής πίεσης στο επίκεντρο της αμερικανικής στρατηγικής.
Την ίδια ώρα, η Wall Street Journal ανέφερε ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φέρονται να πραγματοποίησαν στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν τον Απρίλιο, με στόχο πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στο νησί Λαβάν, στον Κόλπο. Η πληροφορία αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί από το Αμπού Ντάμπι, όμως, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να σηματοδοτήσει σοβαρή κλιμάκωση στην περιφερειακή σύγκρουση.
Μέχρι σήμερα, οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου δεν είχαν αναγνωριστεί επισήμως ως εμπόλεμα μέρη. Η συμμετοχή τους σε πλήγματα κατά της Τεχεράνης θα άλλαζε τους συσχετισμούς, καθώς έως τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ήταν οι βασικές δυνάμεις που είχαν συνδεθεί ανοιχτά με τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν.
Οι όροι της Τεχεράνης και το αδιέξοδο στα Στενά του Ορμούζ
Ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη ζητά τον σεβασμό των νόμιμων δικαιωμάτων της. Στις ιρανικές διεκδικήσεις περιλαμβάνονται ο τερματισμός του πολέμου στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, η άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και η αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων που, σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, ανήκουν στον ιρανικό λαό και παραμένουν αδικαιολόγητα δεσμευμένα εδώ και χρόνια.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η οποία επικαλέστηκε πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων, η ιρανική πρόταση προέβλεπε σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και παράλληλη άρση του αμερικανικού αποκλεισμού. Η ίδια πρόταση φέρεται να περιλάμβανε έναρξη συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας μετά την παρέλευση 30 ημερών.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε «αραίωση» μέρους του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει, απορρίπτοντας την καταστροφή του εξοπλισμού της και ένα εικοσαετές μορατόριουμ στον εμπλουτισμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και άλλες δυτικές κυβερνήσεις κατηγορούν το Ιράν ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου, ενώ η Τεχεράνη επιμένει εδώ και δεκαετίες ότι το πρόγραμμά της έχει πολιτικό και ενεργειακό χαρακτήρα.
Το αδιέξοδο γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα περάσματα για τον παγκόσμιο εφοδιασμό με υδρογονάνθρακες, οδήγησε σε νέα άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Στο κλείσιμο των αγορών, το Brent Βόρειας Θάλασσας αυξήθηκε κατά 2,88%, φτάνοντας στα 104,21 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI για παράδοση τον Ιούνιο διαμορφώθηκε στα 98,69 δολάρια, με άνοδο 0,69%.
Ενεργειακό σοκ και κίνδυνος ανθρωπιστικής κρίσης
Ο επικεφαλής της σαουδαραβικής ARAMCO, Αμίν Νάσερ, χαρακτήρισε τον πόλεμο το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ που έχει γνωρίσει ο πλανήτης. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, ακόμη και σε περίπτωση άμεσου ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ, η αγορά θα χρειαζόταν μήνες για να επανέλθει σε ισορροπία, ενώ η πλήρης ομαλοποίηση δεν αναμένεται πριν από το 2027.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ δεν περιορίζεται στους υδρογονάνθρακες. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία διέρχεται περίπου το ένα τρίτο των ποσοτήτων λιπασμάτων που διακινούνται διεθνώς. Ο αποκλεισμός τους μπορεί να προκαλέσει μέσα σε λίγες εβδομάδες νέα μεγάλη ανθρωπιστική κρίση, προειδοποίησε ο Ζόρζι Μορέιρα ντα Σίλβα, επικεφαλής ομάδας εργασίας του ΟΗΕ για την ελεύθερη μετακίνηση κρίσιμων πρώτων υλών.
Το Soufan Center εκτίμησε ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως η Τεχεράνη προτίθεται να υποχωρήσει. Αντιθέτως, σύμφωνα με την ανάλυση του αμερικανικού κέντρου μελετών, το Ιράν φαίνεται να υπολογίζει ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου και οι ελλείψεις προϊόντων θα πιέσουν τον Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο χωρίς να πετύχει τις μεγάλες παραχωρήσεις που επιδιώκει, κυρίως στο ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Στον Λίβανο, που αποτελεί το δεύτερο βασικό θέατρο της σύγκρουσης, η κατάπαυση του πυρός που τυπικά ισχύει από τις 17 Απριλίου παραμένει εξαιρετικά ασταθής. Το Ισραήλ και η Χεζμπολάχ συνεχίζουν τις ανταλλαγές πληγμάτων, επιβεβαιώνοντας ότι η περιφερειακή ένταση δεν έχει αποκλιμακωθεί ουσιαστικά.
Νέος γύρος συνομιλιών αναμένεται στην Ουάσιγκτον την Πέμπτη και την Παρασκευή, με στόχο να ανοίξει, τουλάχιστον σε επίπεδο σχεδιασμού, ο δρόμος για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην ισραηλινή και τη λιβανική κυβέρνηση. Η επιτυχία τους, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την πορεία της αμερικανοϊρανικής διαπραγμάτευσης και από το αν η εκεχειρία στη Μέση Ανατολή θα παραμείνει όρθια τις επόμενες ημέρες.
