Στερεύει η Διώρυγα του Παναμά και ακριβαίνει η παγκόσμια μεταφορά προϊόντων

Νέους περιορισμούς στη διέλευση πλοίων επιβάλλει η Διώρυγα του Παναμά, καθώς η παρατεταμένη ξηρασία και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης περιορίζουν τα διαθέσιμα αποθέματα νερού. Η στρατηγική θαλάσσια οδός, που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό, αναγκάζεται να μειώσει τον ημερήσιο αριθμό διελεύσεων, με άμεσες συνέπειες στο παγκόσμιο εμπόριο.

Η διαχειρίστρια αρχή της διώρυγας ανακοίνωσε ότι, από τις 3 Σεπτεμβρίου, ο αριθμός των πλοίων που θα μπορούν να περνούν καθημερινά θα μειωθεί από 36 σε 34. Τα μέτρα θα γίνουν αυστηρότερα από τις 15 Σεπτεμβρίου, όταν το ημερήσιο όριο θα περιοριστεί περαιτέρω στα 32 πλοία.

Η απόφαση συνδέεται με τη σημαντική πτώση της στάθμης των υδάτων στις δύο τεχνητές λίμνες που τροφοδοτούν τη διώρυγα. Η ανομβρία, σε συνδυασμό με το φαινόμενο Ελ Νίνιο, έχει δημιουργήσει συνθήκες πίεσης σε μία από τις σημαντικότερες ναυτιλιακές αρτηρίες του πλανήτη.

Ολόκληρη η Κεντρική Αμερική βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρή ξηρασία. Το Ελ Νίνιο, που συνδέεται με την άνοδο της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του Ειρηνικού Ωκεανού, προκαλεί μεταβολές στους ανέμους και στις βροχοπτώσεις, επηρεάζοντας άμεσα τη διαθεσιμότητα νερού στην περιοχή.

Στη λεκάνη απορροής της διώρυγας, οι βροχοπτώσεις από τον Μάιο έως τον Αύγουστο εμφανίζονται μειωμένες κατά 34% σε σχέση με τον ιστορικό μέσο όρο. Η Αρχή της Διώρυγας προειδοποιεί ότι η συνεχιζόμενη επίδραση του Ελ Νίνιο μπορεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο τις βροχές το επόμενο διάστημα.

Πλήγμα σε μια κρίσιμη αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Διώρυγα του Παναμά εξυπηρετεί περίπου το 5% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου και σχεδόν το 40% της κυκλοφορίας εμπορευματοκιβωτίων των ΗΠΑ. Για πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αποτελεί την πιο συμφέρουσα διαδρομή, επειδή μειώνει σημαντικά τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς.

Η διώρυγα χρησιμοποιείται εκτεταμένα από μεγάλες αλυσίδες λιανικής, ενεργειακές εταιρείες και επιχειρήσεις που μεταφέρουν εμπορεύματα μεταξύ Κίνας, Ασίας και Ηνωμένων Πολιτειών. Κάθε περιορισμός στη λειτουργία της μεταφράζεται σε καθυστερήσεις, αναμονές, υψηλότερα κόστη και αναζήτηση εναλλακτικών δρομολογίων.

Σύμφωνα με τον φορέα εκμετάλλευσης, οι βροχοπτώσεις που καταγράφηκαν στη λεκάνη απορροής ήταν χαμηλότερες από τις προβλεπόμενες, καθιστώντας αναγκαία τη λήψη μέτρων για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της διώρυγας.

Ήδη εφαρμόζονται και άλλα μέτρα εξοικονόμησης νερού. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η μείωση του μέγιστου βυθίσματος για τα μεγαλύτερα πλοία, δηλαδή του βάθους στο οποίο μπορεί να βρίσκεται το σκάφος μέσα στο νερό κατά τη διέλευσή του.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Διώρυγα του Παναμά αναγκάζεται να επιβάλει περιορισμούς λόγω λειψυδρίας. Το 2023, η στάθμη του νερού στις λίμνες είχε πέσει σε τόσο χαμηλά επίπεδα, ώστε οι ημερήσιες διελεύσεις μειώθηκαν από 38 σε 22. Τότε δημιουργήθηκαν μεγάλες καθυστερήσεις, με δεκάδες πλοία να περιμένουν και τις εταιρείες να αναζητούν επειγόντως άλλες διαδρομές.

Μεγαλύτερη αναμονή και υψηλότερο κόστος

Οι νέες μειώσεις αναμένεται να αυξήσουν τον χρόνο αναμονής, κυρίως για τα πλοία που επιχειρούν να περάσουν χωρίς προηγούμενη κράτηση. Η Αρχή της Διώρυγας έχει ξεκαθαρίσει ότι οι καθυστερήσεις θα είναι μεγαλύτερες για όσους δεν έχουν εξασφαλίσει θέση εκ των προτέρων.

Ενδεικτικό της πίεσης που υπάρχει είναι ότι εννέα στα δέκα πλοία που χρησιμοποιούν τη διώρυγα έχουν ήδη κάνει κράτηση. Οι διαθέσιμες θέσεις που απομένουν βγαίνουν σε δημοπρασία, γεγονός που μπορεί να εκτοξεύσει το κόστος για όσες εταιρείες επείγονται να περάσουν.

Πριν από τον πόλεμο στο Ιράν, η μέση νικητήρια προσφορά στις σχετικές δημοπρασίες κυμαινόταν περίπου στα 135.000 δολάρια. Ωστόσο, τον περασμένο Απρίλιο, ναυτιλιακή εταιρεία που ήθελε άμεση διέλευση κατέβαλε το εντυπωσιακό ποσό των 4 εκατομμυρίων δολαρίων.

Ο διαχειριστής της διώρυγας δεν αποκλείει την επιβολή επιπλέον περιορισμών στη ναυσιπλοΐα, ανάλογα με την εξέλιξη των βροχοπτώσεων τις επόμενες εβδομάδες. Οι βασικοί χρήστες της διώρυγας είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα, η Ιαπωνία, η Χιλή και η Νότια Κορέα.

Το πρόβλημα του νερού είναι εξαιρετικά ευαίσθητο για τον Παναμά. Οι ίδιες λίμνες που επιτρέπουν τη λειτουργία της διώρυγας παρέχουν ταυτόχρονα πόσιμο νερό περίπου στον μισό πληθυσμό της χώρας, η οποία αριθμεί 4,2 εκατομμύρια κατοίκους.

Η πίεση αυτή δείχνει ότι η κρίση δεν αφορά μόνο τη ναυτιλία. Αφορά την ισορροπία ανάμεσα στο παγκόσμιο εμπόριο, την υδροδότηση, την κλιματική μεταβολή και την οικονομική ανθεκτικότητα μιας χώρας που φιλοξενεί μία από τις πιο κρίσιμες υποδομές του πλανήτη.

Το Ελ Νίνιο εμφανίζεται κατά μέσο όρο κάθε δύο έως επτά χρόνια. Το τρέχον φαινόμενο, ωστόσο, δείχνει να εξελίσσεται σε ένα από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί, με σοβαρές συνέπειες στην Κεντρική Αμερική. Ήδη, η κυβέρνηση της Ονδούρας έχει κηρύξει το 80% της χώρας σε κατάσταση συναγερμού λόγω της εκτεταμένης ξηρασίας.

Η Διώρυγα του Παναμά γίνεται έτσι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο η κλιματική κρίση επηρεάζει πλέον όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά και τις μεταφορές, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις τελικές τιμές προϊόντων. Όταν το νερό λιγοστεύει σε μια τέτοια υποδομή, οι συνέπειες δεν μένουν στον Παναμά. Διαχέονται σε ολόκληρο το διεθνές εμπόριο.