Στη Βουλή η μεταρρύθμιση για Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης

Στη Βουλή κατατέθηκε το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με τίτλο «Ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης: περισσότερες δυνατότητες για εργαζόμενους και επιχειρήσεις, διεύρυνση των επιλογών συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης».

Η κυβερνητική παρέμβαση αφορά τον δεύτερο πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος, ο οποίος λειτουργεί συμπληρωματικά προς την υποχρεωτική δημόσια κοινωνική ασφάλιση. Μέσω των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των ομαδικών ασφαλιστικών προγραμμάτων, εργαζόμενοι και ελεύθεροι επαγγελματίες μπορούν να συσσωρεύουν πρόσθετη αποταμίευση για τη συνταξιοδότησή τους.

Με το νέο πλαίσιο, η κυβέρνηση επιδιώκει να διευρύνει σημαντικά την αγορά της επαγγελματικής ασφάλισης, εντάσσοντας περισσότερες επιχειρήσεις, ασφαλιστικές εταιρείες και εργαζομένους. Το νομοσχέδιο προβλέπει κοινό κανονιστικό και εποπτικό πλαίσιο για όλους τους παρόχους, με την εποπτεία να περνά στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως παρουσίασε τη μεταρρύθμιση ως ένα σύγχρονο και αξιόπιστο σύστημα συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής προστασίας. Όπως υποστήριξε, οι εργαζόμενοι θα αποκτήσουν περισσότερες επιλογές για τη μελλοντική τους σύνταξη, ενώ οι επιχειρήσεις θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα επαγγελματικά ασφαλιστικά προγράμματα ως εργαλείο προσέλκυσης και διατήρησης προσωπικού.

Πίσω από την κυβερνητική προβολή των φορολογικών κινήτρων βρίσκεται, ωστόσο, μια σαφής μετατόπιση προς την ιδιωτική και κεφαλαιοποιητική αποταμίευση. Η επάρκεια της μελλοντικής σύνταξης συνδέεται όλο και περισσότερο με την οικονομική δυνατότητα κάθε εργαζομένου να καταβάλλει πρόσθετες εισφορές και με την απόδοση των επενδύσεων που θα πραγματοποιούν οι φορείς διαχείρισης.

Το νέο σύστημα είναι εκ των πραγμάτων περισσότερο προσιτό σε εργαζομένους με υψηλότερα και σταθερά εισοδήματα, οι οποίοι μπορούν να δεσμεύουν σημαντικά ποσά για μακροχρόνια αποταμίευση. Για όσους αντιμετωπίζουν χαμηλούς μισθούς, ακρίβεια και αυξημένες καθημερινές δαπάνες, η δυνατότητα συμμετοχής παραμένει περιορισμένη, ανεξάρτητα από τα φορολογικά κίνητρα.

Ανοιχτά Ταμεία και υψηλότερα φορολογικά όρια

Η πρώτη βασική αλλαγή είναι η θεσμοθέτηση των Ανοιχτών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των Ανοιχτών Ομαδικών Ασφαλιστικών Προϊόντων Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης, γνωστών ως ΟΑΠΕΣ.

Τα νέα σχήματα σχεδιάζονται ώστε να μπορούν να συμμετέχουν εργαζόμενοι μικρότερων επιχειρήσεων και ελεύθεροι επαγγελματίες, χωρίς να απαιτείται η δημιουργία ξεχωριστού επαγγελματικού ταμείου από κάθε εργοδότη. Η αλλαγή συνδέεται με τη δομή της ελληνικής οικονομίας, στην οποία κυριαρχούν οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Μέχρι σήμερα, το κόστος ίδρυσης και λειτουργίας ενός Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης καθιστούσε σχεδόν απαγορευτική την πρόσβαση των μικρών επιχειρήσεων στον δεύτερο ασφαλιστικό πυλώνα. Με τα ανοιχτά ταμεία και τα ομαδικά προϊόντα, οι εργαζόμενοι διαφορετικών επιχειρήσεων θα μπορούν να εντάσσονται σε κοινά συνταξιοδοτικά προγράμματα.

Η δεύτερη μεγάλη παρέμβαση αφορά τη σημαντική διεύρυνση των φορολογικών κινήτρων. Οι εισφορές που καταβάλλονται στα προγράμματα επαγγελματικής συνταξιοδότησης θα εκπίπτουν κατά 100% από το φορολογητέο εισόδημα, εντός των νέων ανώτατων ορίων.

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ετήσιο όριο εισφορών αυξάνεται στις 35.000 ευρώ. Για τους μισθωτούς, το πλαφόν διαμορφώνεται στο 35% του ετήσιου εισοδήματός τους. Τα υψηλά αυτά όρια δημιουργούν ιδιαίτερα σημαντικό φορολογικό όφελος για όσους διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να πραγματοποιούν μεγάλες καταβολές.

Το νομοσχέδιο αλλάζει επίσης τον τρόπο φορολόγησης των συνταξιοδοτικών παροχών. Η φορολογία αποσυνδέεται από τα έτη συμμετοχής στο πρόγραμμα και συνδέεται πλέον με την ηλικία κατά την οποία ο ασφαλισμένος θα ζητήσει την καταβολή των χρημάτων.

Για έξοδο από το 62ο έως το 67ο έτος προβλέπεται φορολογικός συντελεστής 10% στην εφάπαξ καταβολή και 5% στην περιοδική σύνταξη. Για όσους παραμένουν στο πρόγραμμα μετά το 67ο έτος, οι συντελεστές μειώνονται στο 5% για το εφάπαξ και στο 2,5% για τη σύνταξη.

Καταργείται παράλληλα η πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση που αντιμετώπιζαν εργαζόμενοι οι οποίοι εντάσσονταν στην επαγγελματική ασφάλιση σε μεγαλύτερη ηλικία. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι με τον τρόπο αυτό αποκαθίσταται μια στρέβλωση που λειτουργούσε αποτρεπτικά για χιλιάδες ασφαλισμένους.

Τα φορολογικά κίνητρα αποτελούν τον βασικό μηχανισμό με τον οποίο το κράτος επιχειρεί να κατευθύνει ιδιωτικά κεφάλαια προς την επαγγελματική ασφάλιση. Το δημοσιονομικό κόστος των φοροαπαλλαγών δεν παρουσιάζεται μόνο ως κοινωνική πολιτική, καθώς υπηρετεί παράλληλα τη διεύρυνση της ασφαλιστικής και επενδυτικής αγοράς.

Φορητότητα δικαιωμάτων και αυξημένη εποπτεία

Η τρίτη κεντρική αλλαγή αφορά την πλήρη φορητότητα των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων. Στόχος είναι η αλλαγή εργασίας ή επαγγελματικής κατάστασης να μην οδηγεί σε απώλεια των χρημάτων που έχουν ήδη συσσωρευτεί στο όνομα του ασφαλισμένου.

Το νομοσχέδιο θεσπίζει αρχικά την ομαδική φορητότητα, επιτρέποντας τη μεταφορά ολόκληρων συνταξιοδοτικών προγραμμάτων από Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης σε άλλο ΤΕΑ, από ΤΕΑ σε ΟΑΠΕΣ, από ΟΑΠΕΣ σε ΤΕΑ και μεταξύ διαφορετικών ΟΑΠΕΣ.

Παράλληλα προβλέπεται ατομική φορητότητα. Εργαζόμενος που εγκαταλείπει μια επιχείρηση και προσλαμβάνεται σε άλλη θα μπορεί να μεταφέρει τα κατοχυρωμένα δικαιώματά του σε νέο φορέα επαγγελματικής ασφάλισης, χωρίς να ξεκινά εκ νέου την αποταμίευσή του.

Η Τράπεζα της Ελλάδος αναλαμβάνει ενιαία εποπτεία των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των ασφαλιστικών επιχειρήσεων που διαθέτουν ομαδικά συνταξιοδοτικά προϊόντα. Το υπουργείο υποστηρίζει ότι θα εφαρμόζονται ισοδύναμες υποχρεώσεις, κανόνες λειτουργίας και απαιτήσεις διαφάνειας για όλους τους παρόχους.

Η εποπτεία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι εισφορές των εργαζομένων θα επενδύονται στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Οι τελικές παροχές θα εξαρτώνται από την πορεία των επενδύσεων, τις διαχειριστικές χρεώσεις, την επενδυτική στρατηγική και τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα κάθε φορέα.

Το υπουργείο Εργασίας υποστηρίζει ότι οι ασφαλισμένοι θα έχουν καλύτερη ενημέρωση για την πορεία των χρημάτων τους, αυξημένη διαφάνεια και δυνατότητα πρόσβασης σε πρόσθετες παροχές. Η πραγματική προστασία θα κριθεί από το περιεχόμενο των εποπτικών κανόνων, το ύψος των προμηθειών και τη σαφή ενημέρωση για τους επενδυτικούς κινδύνους.

Για τις επιχειρήσεις, η επαγγελματική ασφάλιση παρουσιάζεται ως πρόσθετη εργοδοτική παροχή, η οποία μπορεί να προβλέπεται ακόμη και μέσα από συλλογικές συμβάσεις. Το υπουργείο θεωρεί ότι τα προγράμματα αυτά θα ενισχύσουν το εταιρικό προφίλ και θα συμβάλουν στη συγκράτηση εξειδικευμένων εργαζομένων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες μέχρι σήμερα δυσκολεύονταν να οργανώσουν δικά τους ασφαλιστικά σχήματα. Με την ένταξη σε ανοιχτά προγράμματα θα μπορούν να προσφέρουν πρόσθετη συνταξιοδοτική παροχή χωρίς να αναλάβουν το πλήρες διοικητικό και οικονομικό βάρος ενός αυτόνομου ταμείου.

Το νέο πλαίσιο αναμένεται επίσης να ενισχύσει τα κεφάλαια που διαχειρίζονται οι ασφαλιστικές εταιρείες και τα επαγγελματικά ταμεία. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η μακροχρόνια αποταμίευση θα διοχετεύσει πρόσθετη ρευστότητα στην ελληνική οικονομία, θα περιορίσει τη φυγή κεφαλαίων και θα στηρίξει νέες επενδύσεις.

Στα προσδοκώμενα οφέλη περιλαμβάνονται ακόμη η δημιουργία θέσεων εργασίας στον χρηματοοικονομικό και ασφαλιστικό κλάδο, η αύξηση της αποταμίευσης των νοικοκυριών και η ενίσχυση της συμπληρωματικής συνταξιοδοτικής κάλυψης.

Η κυβέρνηση προβάλλει την επαγγελματική ασφάλιση ως απάντηση στο πρόβλημα της μελλοντικής συνταξιοδοτικής επάρκειας. Η επιλογή αυτή ενισχύει σταδιακά τον ρόλο των ιδιωτικών παρόχων και μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για το τελικό εισόδημα των συνταξιούχων στις ατομικές καταβολές και στις αποδόσεις των επενδυτικών προγραμμάτων.

Σύμφωνα με το υπουργείο, πάνω από το 90% των προτάσεων που κατατέθηκαν από τους εμπλεκόμενους φορείς πριν και κατά τη δημόσια διαβούλευση ενσωματώθηκαν στο τελικό κείμενο του νομοσχεδίου.

Μετά την κατάθεσή του στη Βουλή, το σχέδιο νόμου εισέρχεται στην κοινοβουλευτική διαδικασία. Η επεξεργασία του στην αρμόδια Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων αρχίζει την Πέμπτη 30 Ιουλίου, πριν ακολουθήσει η συζήτηση και η ψηφοφορία στην Ολομέλεια.

Το ουσιαστικό διακύβευμα αφορά το κατά πόσο το νέο σύστημα θα προσφέρει πραγματική πρόσθετη ασφάλεια στο σύνολο των εργαζομένων ή θα εξελιχθεί κυρίως σε προνομιακό αποταμιευτικό εργαλείο για υψηλότερα εισοδήματα και σε νέα δεξαμενή επενδυτικών κεφαλαίων για την ιδιωτική ασφαλιστική αγορά.