ΕΦΚΑ: Το σχέδιο ΣΥΡΙΖΑ για κοινωνικό επενδυτικό ταμείο

Μια συνολική αναδιάρθρωση του τρόπου διαχείρισης της δημόσιας περιουσίας και των εθνικών πόρων επιχειρεί να θέσει στο επίκεντρο του οικονομικού της αφηγήματος η αξιωματική αντιπολίτευση, ενόψει της παρουσίασης του προγράμματός της στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Κεντρικός άξονας του σχεδίου αυτού είναι η θεσμική μετατροπή του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ) σε ένα Κοινωνικό Επενδυτικό Ταμείο, με στόχο την παραγωγική αξιοποίηση των πόρων του ασφαλιστικού συστήματος.

Η συγκεκριμένη πρόταση επιχειρεί να συνδέσει, υπό μια ενιαία στρατηγική, κρίσιμα ζητήματα όπως η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, η διαχείριση των κόκκινων δανείων, η ενίσχυση των αποθεματικών των ασφαλιστικών ταμείων και η σταδιακή απόκτηση δημόσιων συμμετοχών σε επιχειρήσεις που θεωρούνται στρατηγικής σημασίας για την εθνική οικονομία. Ως αφετηρία για την υλοποίηση αυτού του εγχειρήματος, ο ΣΥΡΙΖΑ θέτει την ανάγκη αποκατάστασης της οικονομικής ζημιάς που υπέστησαν τα ασφαλιστικά ταμεία κατά το PSI του 2012, ένα κόστος το οποίο το κόμμα εκτιμά ότι προσεγγίζει τα 14 δισεκατομμύρια ευρώ.

Σύμφωνα με το προτεινόμενο πλαίσιο, το Ελληνικό Δημόσιο θα παράσχει ισόποσες εγγυήσεις προς τον ΕΦΚΑ, οι οποίες θα λειτουργήσουν ως η απαραίτητη κεφαλαιακή βάση. Αυτό το κεφάλαιο θα χρησιμοποιηθεί για τη δημιουργία ενός διαφοροποιημένου επενδυτικού χαρτοφυλακίου, το οποίο θα διαχειρίζεται σε συνεργασία με την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, με απώτερο σκοπό τη δημιουργία σταθερών και μακροπρόθεσμων αποδόσεων.

Η στρατηγική διαχείρισης των κόκκινων δανείων

Ένα από τα βασικότερα σκέλη της πρότασης επικεντρώνεται στην απόκτηση χαρτοφυλακίων μη εξυπηρετούμενων δανείων από τον ΕΦΚΑ, σε συνεργασία πάντα με την Αναπτυξιακή Τράπεζα. Η κοστολόγηση αυτών των χαρτοφυλακίων θα γίνεται με γνώμονα την πραγματική οικονομική τους αξία και όχι την ονομαστική, μια προσέγγιση που σύμφωνα με τους εμπνευστές του σχεδίου διασφαλίζει τη βιωσιμότητα της επένδυσης. Για τους δανειολήπτες, προβλέπεται η θέσπιση ενός νέου, δημόσιου πλαισίου ρύθμισης των οφειλών τους, το οποίο θα περιλαμβάνει τη διαγραφή τόκων και προσαυξήσεων, την πιθανή μείωση του κεφαλαίου όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο και τον καθορισμό μηνιαίων δόσεων προσαρμοσμένων στις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες κάθε νοικοκυριού.

Βασική αρχή της συγκεκριμένης ρύθμισης είναι η εξασφάλιση της αποπληρωμής των οφειλών με βιώσιμους όρους, αποφεύγοντας την οικονομική εξόντωση των δανειοληπτών και την απώλεια της περιουσίας τους. Παράλληλα, προβλέπεται ρητή κατοχύρωση της προστασίας της πρώτης κατοικίας για τα ευάλωτα νοικοκυριά. Σε περιπτώσεις όπου ένα ακίνητο έχει ήδη περάσει στην κυριότητα του νέου δημόσιου φορέα, ο προηγούμενος ιδιοκτήτης, εφόσον πληροί συγκεκριμένα κοινωνικά και περιουσιακά κριτήρια, θα έχει το δικαίωμα προτεραιότητας να παραμείνει σε αυτό, καταβάλλοντας ένα κοινωνικό ενοίκιο.

Η δημιουργία ενός μεγάλου αποθέματος κοινωνικής κατοικίας

Το δεύτερο μεγάλο πυλώνα του σχεδίου αποτελεί η δημιουργία ενός μόνιμου και αξιόλογου δημόσιου αποθέματος κοινωνικής κατοικίας. Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ εκτιμά ότι περισσότερα από 300.000 ακίνητα θα μπορούσαν σταδιακά να ενταχθούν σε αυτό το νέο χαρτοφυλάκιο και να διατεθούν στην αγορά με χαμηλότερα ενοίκια, αυξάνοντας έτσι την προσφορά. Ο ΕΦΚΑ, σε συνεργασία με τους Δήμους της χώρας, θα αναλάμβανε την ανακαίνιση, τη διαχείριση και τη διάθεση αυτών των ακινήτων. Επιπλέον, ένα μέρος των εσόδων που θα προέκυπταν από τα ενοίκια θα επανεπενδυόταν στην κατασκευή νέων κοινωνικών κατοικιών, δημιουργώντας έναν ενάρετο κύκλο ανάπτυξης.

Σε αυτό το σημείο, η αξιωματική αντιπολίτευση επιχειρεί να χαράξει μια σαφή διαχωριστική γραμμή από την κυβερνητική πολιτική. Κατηγορεί τη Νέα Δημοκρατία ότι εφαρμόζει πολιτικές που επιδοτούν τη ζήτηση σε μια ήδη επιβαρυμένη από τις τιμές αγορά ακινήτων, ενώ η δική της πρόταση, όπως υποστηρίζει, στοχεύει στην ενίσχυση της προσφοράς. Το επιχείρημα συνοψίζεται στη φράση ότι δεν αρκεί η επιδότηση ενός ενοικίου, αλλά στόχος είναι η δημιουργία κατοικίας, περιουσίας και μακροπρόθεσμου εισοδήματος για το κοινωνικό σύνολο.

Η φιλοσοφία πίσω από αυτό το εγχείρημα είναι διττή. Αφενός, τα ακίνητα δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως μέσο άσκησης κοινωνικής πολιτικής, αλλά και ως ένα σημαντικό περιουσιακό στοιχείο του ασφαλιστικού συστήματος. Αφετέρου, η διαχείρισή τους αναμένεται να αποφέρει σταθερές προσόδους, οι οποίες θα ενισχύσουν τα αποθεματικά του ΕΦΚΑ και θα χρηματοδοτήσουν μελλοντικές επενδύσεις, διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητά του σε βάθος χρόνου.

Η επέκταση του ρόλου του ΕΦΚΑ σε στρατηγικούς τομείς

Το συνολικό σχέδιο, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην αγορά ακινήτων. Οραματίζεται την εξέλιξη του νέου ΕΦΚΑ σε έναν θεσμικό επενδυτή, ακολουθώντας το πρότυπο μεγάλων συνταξιοδοτικών ταμείων του εξωτερικού, τα οποία επενδύουν ενεργά σε ακίνητα, στον ενεργειακό τομέα, σε δίκτυα και σε υποδομές ζωτικής σημασίας. Η πρόταση θέτει ένα εύλογο ερώτημα αναφορικά με τα ξένα συνταξιοδοτικά κεφάλαια που ήδη επενδύουν στην Ελλάδα και αποκομίζουν σημαντικές αποδόσεις: γιατί οι αποδόσεις από τις ελληνικές στρατηγικές υποδομές θα πρέπει να κατευθύνονται προς όφελος ασφαλισμένων άλλων χωρών και όχι προς όφελος των Ελλήνων ασφαλισμένων;

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ΕΦΚΑ θα μπορούσε σταδιακά να αποκτήσει συμμετοχές σε επιχειρήσεις που θεωρούνται κομβικής σημασίας για την εθνική οικονομία. Στην πρόταση κατονομάζονται χαρακτηριστικά η ΔΕΗ, τα Ελληνικά Πετρέλαια, η Εθνική Τράπεζα και ο ΔΕΔΔΗΕ. Με αυτόν τον τρόπο, η Κουμουνδούρου επιχειρεί να παρουσιάσει το εγχείρημα όχι ως μια αποσπασματική παρέμβαση σε μεμονωμένους τομείς, αλλά ως τον ακρογωνιαίο λίθο ενός εναλλακτικού οικονομικού μοντέλου. Το μοντέλο αυτό προβλέπει ότι οι δημόσιοι πόροι και οι κρατικές εγγυήσεις θα χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία παραγωγικής περιουσίας και σταθερών εσόδων για το ασφαλιστικό σύστημα, αντί να διοχετεύονται σε επιδοτήσεις που, όπως υποστηρίζει, ενισχύουν μια ήδη ακριβή αγορά.

Το πολιτικό στίγμα της πρότασης συνοψίζεται στη μετάβαση από τους πλειστηριασμούς στην προστασία της κατοικίας, από την επιδότηση της ακρίβειας στη δημιουργία προσιτής κατοικίας και από την απώλεια της περιουσίας των ασφαλιστικών ταμείων στην αποκατάσταση και την παραγωγική αξιοποίησή της.