PISA 2025: Η Ασία κυριαρχεί, αλλά οι επιδόσεις πέφτουν

Η έρευνα PISA 2025 του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) αναδεικνύει για ακόμη μία φορά την κυριαρχία των ασιατικών εκπαιδευτικών συστημάτων, ωστόσο η φετινή έκθεση αποκαλύπτει και μια ανησυχητική τάση: τις χαμηλότερες μέσες επιδόσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ στις χώρες του ΟΟΣΑ, με την ικανότητα ανάγνωσης να παρουσιάζει τη μεγαλύτερη πτώση.

Η μελέτη PISA, η οποία διεξάγεται κάθε τρία χρόνια από το 2000, έχει καθιερωθεί ως ένα παγκόσμιο βαρόμετρο για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών συστημάτων. Εστιάζει σε μαθητές ηλικίας 15 ετών και εξετάζει τις επιδόσεις τους σε τρεις βασικούς τομείς: την κατανόηση γραπτού κειμένου, τα μαθηματικά και τις επιστήμες. Κάθε έκδοση δίνει έμφαση σε έναν από αυτούς τους τομείς, με την έκδοση του 2025 να επικεντρώνεται στις επιστήμες. Συνολικά, αξιολογήθηκαν 760.000 μαθητές από 91 χώρες και περιοχές.

Όπως και σε προηγούμενες έρευνες, οι ασιατικές χώρες βρίσκονται στην κορυφή της κατάταξης και στους τρεις τομείς, καθώς και στην επίλυση προβλημάτων με χρήση υπολογιστή, μια δεξιότητα που αξιολογήθηκε για πρώτη φορά. Οι τέσσερις κινεζικές επαρχίες και μητροπόλεις (Πεκίνο, Σανγκάη, Τζιανγκσού και Τσετσιάνγκ) πρωτεύουν στις επιστήμες και τα μαθηματικά, ενώ η Σιγκαπούρη διακρίνεται στην κατανόηση κειμένου. Μακάο, Ταϊβάν, Ιαπωνία και Νότια Κορέα συμπληρώνουν τις πρώτες θέσεις.

Παρά την ασιατική υπεροχή, η έκθεση καταγράφει μια γενικότερη υποχώρηση των επιδόσεων στις χώρες του ΟΟΣΑ. Ο Ερίκ Σαρμπονιέ, ειδικός του ΟΟΣΑ για θέματα εκπαίδευσης, επισημαίνει ότι ενώ οι επιδόσεις στις επιστήμες παραμένουν σχετικά σταθερές, η πτώση στην κατανάλωση γραπτού κειμένου και στα μαθηματικά ξεπερνά τις 20 μονάδες. Για τον οργανισμό, αυτή η διαφορά αντιστοιχεί σε μια ολόκληρη σχολική χρονιά.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΟΣΑ, Ματίας Κόρμαν, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα στους δημοσιογράφους, ανέφερε ότι πλέον ένας στους πέντε μαθητές στις χώρες του ΟΟΣΑ αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες και στους τρεις βασικούς τομείς, σε σύγκριση με έναν στους έξι το 2022. Αυτή η επιδείνωση είναι ιδιαίτερα εμφανής στην κατανόηση κειμένου, όπου η μέση πτώση φτάνει τις 28 μονάδες μέσα σε μια δεκαετία, έναντι 16 μονάδων σε άλλες χώρες εκτός ΟΟΣΑ.

Ο ΟΟΣΑ χαρακτηρίζει την πτώση στην ανάγνωση ως "ιδιαίτερα ανησυχητική", καθώς η ανάγνωση αποτελεί τη βάση για τη σχολική μάθηση. Οι αιτίες που επικαλείται ο οργανισμός περιλαμβάνουν την αλλαγή στις αναγνωστικές συνήθειες λόγω της διάδοσης των ψηφιακών οθονών, τη μειωμένη διάθεση των νέων για διάβασμα και τις επιπτώσεις της πανδημίας Covid-19 στη σχέση των μαθητών με το σχολείο.

Οι μαθητές δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να ανταποκριθούν σε ερωτήσεις που απαιτούν σύνθετες γνωστικές διαδικασίες, όπως η ανάλυση μακροσκελών κειμένων και η διατήρηση της συγκέντρωσης. Ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι αυτές οι δεξιότητες είναι ζωτικής σημασίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, και για πρώτη φορά η έρευνα εξέτασε τη σχέση μεταξύ της χρήσης τέτοιων εργαλείων και των μαθησιακών αποτελεσμάτων.

Τα ευρήματα είναι ανάμεικτα: ενώ η εντατική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης συνδέεται γενικά με χαμηλότερες επιδόσεις στις επιστήμες, ορισμένα από τα πιο επιτυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα, όπως αυτά της Σιγκαπούρης και του Μακάο, είναι μεταξύ εκείνων όπου οι μαθητές δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν συχνά τέτοια εργαλεία.

Στην Ευρώπη, η Εσθονία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Φινλανδία και η Ιρλανδία βρίσκονται πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, όπως και ο Καναδάς και η Νέα Ζηλανδία. Ο Ματίας Κόρμαν υπογραμμίζει ότι η πτώση δεν είναι αναπόφευκτη, αλλά η αντιστροφή της τάσης απαιτεί συστηματική προσπάθεια.

Ο ΟΟΣΑ προτείνει μια σειρά μέτρων, όπως η επανεστίαση στις θεμελιώδεις γνώσεις, η καλύτερη υποστήριξη των εκπαιδευτικών, η μεγαλύτερη εμπλοκή των γονέων, η ενίσχυση των σχολείων που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα και η αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών ως εργαλείων για την εμβάθυνση της μάθησης, αντί για μέσο αποφυγής της ουσιαστικής εκπαιδευτικής διαδικασίας.