Η απόφαση του προέδρου Donald Trump να πλήξει το Ιράν επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο σοβαρής διαταραχής σε έναν από τους πιο κρίσιμους κόμβους της παγκόσμιας ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Η Ισλαμική Δημοκρατία παράγει περίπου 3,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσοστό κοντά στο 3% της παγκόσμιας παραγωγής, γεγονός που την καθιστά τον τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό εντός του OPEC. Η επιρροή της χώρας υπερβαίνει το μερίδιο παραγωγής της, καθώς ελέγχει τη μία πλευρά του Στενού του Στενό του Hormuz, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορεύσιμου αργού, συμπεριλαμβανομένων φορτίων από τη Σαουδική Αραβία και το Ιράκ.
Περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού και προϊόντων καυσίμων διακινούνται καθημερινά μέσω της συγκεκριμένης θαλάσσιας οδού. Αναφορές κάνουν λόγο για αναστολή αποστολών από μεγάλες εμπορικές εταιρείες, με στελέχη να δηλώνουν ότι τα πλοία θα παραμείνουν αγκυροβολημένα για ημέρες έως ότου ξεκαθαρίσει η κατάσταση. Οι αγορές πετρελαίου παρέμειναν κλειστές το Σαββατοκύριακο, χωρίς άμεση εικόνα για το εάν οι επιθέσεις της 28ης Φεβρουαρίου στόχευσαν ενεργειακές υποδομές, στοιχείο που θα καθορίσει την ένταση της αντίδρασης στις τιμές.
Η ιρανική παραγωγή έχει αυξηθεί αισθητά σε σχέση με το 2020, παρά το καθεστώς κυρώσεων, με το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών να κατευθύνεται στην Κίνα. Τα βασικά κοιτάσματα εντοπίζονται στην επαρχία Khuzestan, στα πεδία Ahvaz, Marun και στο σύμπλεγμα West Karun. Καθοριστικής σημασίας για τις εξαγωγές είναι ο τερματικός σταθμός στο νησί Kharg, στον βόρειο Περσικό Κόλπο, που διαθέτει πολλαπλές θέσεις φόρτωσης και αποθηκευτική ικανότητα δεκάδων εκατομμυρίων βαρελιών. Οποιαδήποτε σοβαρή ζημιά στο Kharg θα είχε άμεσο και βαρύ αντίκτυπο στα δημόσια έσοδα της Τεχεράνης.
Στο εσωτερικό της χώρας, το ιστορικό διυλιστήριο του Abadan, με δυναμικότητα άνω των 500.000 βαρελιών ημερησίως, παραμένει κομβικό, ενώ σημαντικές μονάδες λειτουργούν στα Bandar Abbas και Persian Gulf Star. Οι εγκαταστάσεις φυσικού αερίου στην Assaluyeh και στην παράκτια ζώνη του Περσικού Κόλπου διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην παραγωγή ενέργειας και στα πετροχημικά. Το Ιράν βασίζεται σε στόλο παλαιότερων δεξαμενόπλοιων για τις εξαγωγές του, με συχνή απενεργοποίηση συστημάτων εντοπισμού, πρακτική που αποσκοπεί στην αποφυγή κυρώσεων.
Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει για ενδεχόμενο περιφερειακής σύγκρουσης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο κλεισίματος του Στενού του Hormuz, σενάριο που ουδέποτε έχει υλοποιηθεί αλλά αποτελεί διαρκή φόβο των αγορών. Παρότι χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που παρακάμπτουν μερικώς το στενό, μια πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας θα προκαλούσε αλυσιδωτές ανατιμήσεις και διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά.
Οι αγορές έχουν δείξει στο παρελθόν έντονη ευαισθησία σε παρόμοιες εξελίξεις. Κατά προηγούμενη περίοδο έντασης, το Brent ξεπέρασε τα 80 δολάρια το βαρέλι στο Λονδίνο, πριν αποκλιμακωθεί όταν διαπιστώθηκε ότι βασικές υποδομές παρέμειναν ανέπαφες. Παρά τις ανησυχίες για υπερπροσφορά που χαρακτήρισαν το 2025, οι τιμές έχουν κινηθεί ανοδικά φέτος, αντανακλώντας γεωπολιτικούς φόβους. Ιστορικές αναλύσεις δείχνουν ότι κάθε μείωση 1% στην παγκόσμια προσφορά μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση τιμών κατά περίπου 4%, στοιχείο που αναδεικνύει το εύρος της πιθανής αναταραχής.
Η κρίση δεν περιορίζεται σε διμερές επίπεδο. Το Ιράν, ως τέταρτος μεγαλύτερος παραγωγός του OPEC με μερίδιο γύρω στο 12% της παραγωγής του οργανισμού, αποτελεί κρίσιμο κρίκο σε μια αλυσίδα που συνδέει τη Μέση Ανατολή με τις ασιατικές και ευρωπαϊκές αγορές. Η εξέλιξη των επόμενων ημερών θα κρίνει εάν η ένταση θα παραμείνει ελεγχόμενη ή αν θα μετατραπεί σε καταλύτη μιας ευρύτερης ενεργειακής κρίσης, με επιπτώσεις που υπερβαίνουν τα σύνορα της περιοχής και αγγίζουν τον πυρήνα της παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας.
