Το πάρτι της ανακύκλωσης τελείωσε – Ο λογαριασμός ξανά στους πολίτες

Σε κατάσταση πλήρους αβεβαιότητας περνά η λειτουργία των λεγόμενων «Σπιτιών Ανακύκλωσης», μετά την απόφαση της ΤΕΧΑΝ να διακόψει την υποστήριξη των πολυκέντρων που εξυπηρετούσε μέσω του Ειδικού Διαβαθμιδικού Συνδέσμου Νομού Αττικής.

Η εξέλιξη αφήνει τους δήμους αντιμέτωπους με ένα σοβαρό λειτουργικό κενό, καθώς καλούνται αιφνιδιαστικά να αναλάβουν το άνοιγμα και το κλείσιμο των εγκαταστάσεων, τη συγκέντρωση των ανακυκλώσιμων υλικών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και την αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης.

Η ΤΕΧΑΝ βρίσκεται στο επίκεντρο έρευνας που αφορά τις προμήθειες πολυκέντρων ανακύκλωσης με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση σε Αττική, Πελοπόννησο και Κρήτη. Οι ελεγκτικές Αρχές εξετάζουν καταγγελίες για φωτογραφικούς όρους και υπερβολικά υψηλές τιμές αγοράς, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει τελεσίδικη δικαστική κρίση.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η εταιρεία γνωστοποίησε στον ΕΣΔΝΑ ότι παύει να παρέχει τις υπηρεσίες λειτουργικής υποστήριξης, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα δεν αποτελούσε συμβατική της υποχρέωση και προσφερόταν επί σειρά ετών χωρίς ενεργή σύμβαση.

Η αποχώρησή της δημιουργεί άμεσο κίνδυνο ακινητοποίησης των εγκαταστάσεων. Χωρίς προσωπικό για την καθημερινή λειτουργία, χωρίς σταθερή αποκομιδή και χωρίς τεχνική υποστήριξη, τα πολυκέντρα μπορεί να γεμίσουν, να παρουσιάσουν βλάβες και να τεθούν εκτός λειτουργίας.

Οι δήμοι καλούνται να καλύψουν το κενό χωρίς προσωπικό

Ο δήμαρχος Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης και Α΄ αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ, Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, περιέγραψε με σαφήνεια την αδυναμία των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης να αναλάβουν αιφνιδιαστικά το πρόσθετο έργο.

Όπως ανέφερε, οι περισσότεροι δήμοι δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό ούτε για την κάλυψη των βασικών υπηρεσιών καθαριότητας. Η υποχρέωση να επανδρώσουν επιπλέον τα «Σπίτια Ανακύκλωσης» έρχεται μέσα στο καλοκαίρι, όταν οι άδειες των εργαζομένων και η μεγάλη έλλειψη οδηγών απορριμματοφόρων περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες δυνάμεις.

Λίγες ημέρες πριν από την ειδοποίηση του ΕΣΔΝΑ, οι δήμαρχοι είχαν συναντηθεί με την Περιφέρεια Αττικής για τον συνολικό σχεδιασμό αύξησης της ανακύκλωσης. Στη συνέχεια ζητήθηκε από τους δήμους να διαθέσουν υπαλλήλους που θα ανοίγουν τις εγκαταστάσεις το πρωί, θα τις κλείνουν το βράδυ και θα συγκεντρώνουν τα υλικά για να τα παραλαμβάνει ο Σύνδεσμος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποχώρηση της εταιρείας φέρεται να συνοδεύτηκε από διακοπή ηλεκτροδότησης, επειδή τα ρολόγια ρεύματος είχαν εγκατασταθεί στο όνομα της ΤΕΧΑΝ. Οι δήμοι κλήθηκαν να προχωρήσουν σε νέες παροχές και ηλεκτρολογικές συνδέσεις, αναλαμβάνοντας επιπλέον κόστος και γραφειοκρατικές διαδικασίες.

Η μεταφορά αυτών των αρμοδιοτήτων προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους δημάρχους. Μετά τις διαμαρτυρίες, το προσωρινό σχέδιο περιορίστηκε στην παρουσία ενός υπαλλήλου για το άνοιγμα και ενός για το κλείσιμο και τη στοιχειώδη συγκέντρωση των υλικών.

Οι υπόλοιπες εργασίες, όπως η τεχνική συντήρηση, η αποκατάσταση βλαβών, η συστηματική αποκομιδή και η επιτήρηση της λειτουργίας, σχεδιάζεται να ανατεθούν σε ιδιωτική εταιρεία μέσω νέου διαγωνισμού του ΕΣΔΝΑ.

Η συγκεκριμένη λύση απαιτεί μήνες για να προετοιμαστεί, να εγκριθεί και να ολοκληρωθεί. Μέχρι τότε, η λειτουργία των πολυκέντρων θα εξαρτάται από δήμους που δηλώνουν ότι αδυνατούν να ανταποκριθούν και από έναν προσωρινό μηχανισμό που ακόμη δεν έχει οργανωθεί πλήρως.

Ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος υπογράμμισε ότι ο ΕΣΔΝΑ οφείλει να εξασφαλίσει άμεσα μεταβατική υπηρεσία, η οποία θα περνά από τους 44 δήμους, θα συλλέγει τα υλικά και θα αντιμετωπίζει τα καθημερινά προβλήματα των εγκαταστάσεων.

Παράλληλα, χρειάζεται μακροχρόνια σύμβαση που θα προβλέπει σταθερό προσωπικό, συντήρηση, αποκατάσταση βλαβών και οργανωμένη παράδοση των ανακυκλώσιμων υλικών στον αρμόδιο φορέα.

Το νέο ολιστικό πρόγραμμα ανακύκλωσης που σχεδιάζει ο ΕΣΔΝΑ, με περίπου 1.000 «Γωνιές Ανακύκλωσης», φέρεται να περιλαμβάνει και τα υφιστάμενα πολυκέντρα της Αττικής. Μέχρι την ολοκλήρωση του σχετικού διαγωνισμού, το σημερινό δίκτυο παραμένει χωρίς εξασφαλισμένο μοντέλο λειτουργίας.

Στην Αττική υπάρχουν συνολικά 584 σημεία ανακύκλωσης, τα οποία εξυπηρετούνται από έξι διαφορετικά συστήματα. Ένα από αυτά είναι τα «Σπίτια Ανακύκλωσης», τα οποία παρουσιάστηκαν ως βασικό εργαλείο για την αύξηση των ποσοστών συλλογής και την ενίσχυση της ανταποδοτικής ανακύκλωσης.

Η εφαρμογή τους, ωστόσο, βασίστηκε σε ένα ακριβό και απαιτητικό μοντέλο. Αντίστοιχα μηχανήματα στο εξωτερικό τοποθετούνται συνήθως σε ελεγχόμενους χώρους, όπως εμπορικά κέντρα και καταστήματα, και χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένα ρεύματα υλικών μικρότερης κλίμακας.

Στην Αττική εγκαταστάθηκαν σε πλατείες και δρόμους με την προσδοκία ότι θα λειτουργήσουν ως βασικές μονάδες γενικής ανακύκλωσης. Η επιλογή αυτή αύξησε τις ανάγκες σε προσωπικό, καθαρισμό, τεχνική συντήρηση, ηλεκτροδότηση και συχνή αποκομιδή.

Ο αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ κατήγγειλε ότι η τεχνολογία αποκτήθηκε σε τιμές έως και πολλαπλάσιες της πραγματικής της αξίας. Εξέφρασε επίσης την ανησυχία ότι ενδεχόμενες απαιτήσεις επιστροφής ευρωπαϊκών κονδυλίων μπορεί να μεταφερθούν στους δήμους, οι οποίοι υπήρξαν οι τελικοί χρήστες των εγκαταστάσεων χωρίς να έχουν σχεδιάσει τις επίμαχες προμήθειες.

Διαφορετική σύμβαση στον Δήμο Αθηναίων και καταγγελίες για 15 τόνους υλικού

Η διακοπή υποστήριξης δεν εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο στα πολυκέντρα του Δήμου Αθηναίων. Εκεί η ΤΕΧΑΝ διατηρεί ξεχωριστή απευθείας σύμβαση, η οποία προβλέπει τη λειτουργία και τη συντήρηση των εγκαταστάσεων μέχρι το τέλος του 2026.

Η αντιδήμαρχος Καθαριότητας και Ανακύκλωσης του Δήμου Αθηναίων, Όλγα Δούρου, διευκρίνισε ότι το προσωπικό της εταιρείας εξακολουθεί να βρίσκεται στα πολυκέντρα της πρωτεύουσας. Η ανακοίνωση διακοπής αφορά τη συνεργασία με τον ΕΣΔΝΑ και τους υπόλοιπους δήμους και όχι την ενεργή σύμβαση της Αθήνας.

Ο Δήμος Αθηναίων απέστειλε επιστολή προς την ΤΕΧΑΝ, ζητώντας αναλυτική ενημέρωση για τις εξελίξεις και τις προθέσεις της εταιρείας. Η δημοτική Αρχή επισημαίνει ότι η σύμβαση συνδέεται με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και δεν μπορεί να διακοπεί μονομερώς χωρίς συγκεκριμένη διαδικασία ή σχετική οδηγία από τους αρμόδιους φορείς.

Διαφορετικό ήταν το καθεστώς για τους 44 δήμους που εντάσσονταν στη γενική συνεργασία ΤΕΧΑΝ–ΕΣΔΝΑ. Εκεί η εταιρεία υποστηρίζει ότι η διαχείριση και η συντήρηση παρέχονταν στο πλαίσιο εταιρικής προσφοράς και όχι ως ρητή υποχρέωση της σύμβασης προμήθειας.

Στην επιστολή της προς τον ΕΣΔΝΑ, η εταιρεία ανέφερε ότι ο Σύνδεσμος δεν ολοκλήρωσε εγκαίρως τον διαγωνισμό για τη συλλογή ανακυκλώσιμων υλικών από τις διαφορετικές «Γωνιές Ανακύκλωσης».

Υποστήριξε επίσης ότι η συνεργασία συνεχιζόταν στην πράξη χωρίς υπογεγραμμένη σύμβαση και ότι, μετά την παρέλευση πολυετούς μεταβατικής περιόδου, δεν μπορούσε να εξακολουθήσει να καλύπτει το λειτουργικό κόστος των εγκαταστάσεων.

Η ΤΕΧΑΝ γνωστοποίησε με επιστολή της την 1η Ιουλίου ότι θα σταματούσε να παρέχει τις σχετικές υπηρεσίες μετά τις 15 Ιουλίου. Κάλεσε τον ΕΣΔΝΑ να προχωρήσει άμεσα στις αναγκαίες ενέργειες για την ομαλή μεταβίβαση της λειτουργίας, επισημαίνοντας ότι ο φορέας είχε στη διάθεσή του 54 μήνες για να δημιουργήσει νέο πλαίσιο διαχείρισης.

Παράλληλα, πληροφορίες αναφέρουν ότι η εταιρεία είχε επιδιώξει να υπογράψει νέες συμβάσεις με τους δήμους, ώστε να αμείβεται ξεχωριστά για τη συλλογή και τη διαχείριση των ανακυκλώσιμων υλικών.

Αρμόδιες πηγές διατυπώνουν και σοβαρή καταγγελία για ποσότητες υλικών που φέρεται να μην παραδόθηκαν στον αρμόδιο φορέα. Κατά τις ίδιες πληροφορίες, τουλάχιστον 15 τόνοι ανακυκλώσιμων υλικών παραμένουν χωρίς καταγεγραμμένη παράδοση. Η καταγγελία χρειάζεται επίσημη τεκμηρίωση και έλεγχο των παραστατικών συλλογής, ζύγισης και μεταφοράς.

Η υπόθεση έχει οδηγήσει, σύμφωνα με πληροφορίες, τον ΕΣΔΝΑ και την Περιφέρεια Αττικής στην εξέταση νομικών ενεργειών κατά της εταιρείας. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί μέχρι στιγμής το πλήρες περιεχόμενο αυτών των ενεργειών ούτε η θέση της ΤΕΧΑΝ για όλες τις επιμέρους καταγγελίες.

Το βέβαιο είναι ότι ένα σύστημα που κόστισε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ κινδυνεύει να παραμείνει χωρίς λειτουργική υποστήριξη, την ώρα που οι δήμοι δηλώνουν υποστελεχωμένοι και ο νέος διαγωνισμός βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία σχεδιασμού.

Η εικόνα αυτή αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα δημόσιου σχεδιασμού. Οι εγκαταστάσεις αγοράστηκαν και τοποθετήθηκαν χωρίς να έχει διασφαλιστεί ένα σταθερό και μακροχρόνιο μοντέλο λειτουργίας μετά την αποχώρηση του προμηθευτή.

Οι πολίτες ενημερώθηκαν ότι τα «Σπίτια Ανακύκλωσης» θα αποτελούσαν κεντρική απάντηση στη χαμηλή ανακύκλωση της χώρας. Σήμερα, οι δήμοι καλούνται να αποτρέψουν την εγκατάλειψή τους, ενώ οι ευρωπαϊκές Αρχές ερευνούν το κόστος και τον τρόπο ανάθεσης των προμηθειών.

Χωρίς άμεση μεταβατική λύση, τεχνική υποστήριξη και οργανωμένη αποκομιδή, τα πολυκέντρα κινδυνεύουν να μετατραπούν από υποδομές ανακύκλωσης σε εστίες συσσώρευσης απορριμμάτων. Το κόστος μιας τέτοιας αποτυχίας θα επιβαρύνει ξανά τους δήμους, τους δημότες και τα δημόσια ταμεία.