Στουρνάρας: Απαιτούνται θεσμικές βελτιώσεις για αξιολόγηση Α

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, κατά την ομιλία του στην Ετήσια Συνάντηση του Οίκου Αξιολόγησης Scope που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, έθεσε ως κεντρικό στόχο της ελληνικής οικονομίας την απόκτηση πιστοληπτικής αξιολόγησης επιπέδου Α πριν από το 2030. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, η επίτευξη αυτού του στόχου προϋποθέτει συνεχείς και συστηματικές βελτιώσεις στην ποιότητα των θεσμών της χώρας, καθώς οι οίκοι αξιολόγησης παρακολουθούν στενά τους σχετικούς δείκτες. Ο κ. Στουρνάρας επισήμανε ότι βραχυπρόθεσμα οι πρόσφατες μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση θα πρέπει να αρχίσουν να μεταφράζονται σταδιακά σε υψηλότερες βαθμολογίες της χώρας στους θεσμικούς δείκτες, γεγονός που θα ενισχύσει την αξιοπιστία της ελληνικής οικονομίας διεθνώς.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε από τον διοικητή της ΤτΕ στις μεταρρυθμίσεις του δικαστικού συστήματος, οι οποίες έχουν ήδη αποφέρει απτά αποτελέσματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της βάσης δεδομένων JustStat, ο μέσος χρόνος για την έκδοση πρωτόδικης απόφασης έχει μειωθεί τουλάχιστον στο μισό, φθάνοντας περίπου τις 357 ημέρες από 774 ημέρες που ήταν πριν από τη μεταρρύθμιση. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης εκτιμά ότι ο απαιτούμενος χρόνος για την τελεσιδικία θα συγκλίνει με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο έως το 2027. Ο κ. Στουρνάρας υπογράμμισε ότι οι ταχύτερες και πιο προβλέψιμες δικαστικές διαδικασίες ενισχύουν την ασφάλεια δικαίου και την εμπιστοσύνη των επενδυτών, στοιχεία καθοριστικά για την προσέλκυση κεφαλαίων και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος αναφέρθηκε εκτενώς και στην αλλαγή νοοτροπίας που παρατηρείται στη χώρα αναφορικά με τις πιστοληπτικές αξιολογήσεις. Ενώ κατά τη διάρκεια της κρίσης οι αξιολογήσεις αντιμετωπίζονταν συχνά ως εξωτερικός περιοριστικός παράγοντας χρηματοδότησης, σήμερα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ως κρίσιμη πληροφόρηση στην ανάλυση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στις επενδυτικές αποφάσεις. Επιπλέον, ολοένα και περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις στοχεύουν σε θετικές αξιολογήσεις της πιστοληπτικής τους ικανότητας, προκειμένου να διευκολύνουν την πρόσβασή τους σε χρηματοδότηση μέσω των αγορών. Αυτή η μεταστροφή μπορεί να συμβάλει στη διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης για την ελληνική οικονομία, ιδιαίτερα ενόψει της προώθησης της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Στη συνέχεια, ο κ. Στουρνάρας αναφέρθηκε στην ευρύτερη ευρωπαϊκή συγκυρία, τονίζοντας την ανάγκη προώθησης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος μέσω ανεξάρτητων απόψεων και αξιολογήσεων για τις οικονομικές εξελίξεις, απαλλαγμένων από εξωγενείς γεωοικονομικές επιρροές. Παρουσίασε δε ολόκληρη την ομιλία του, στην οποία καλωσόρισε θερμά την Ετήσια Συνάντηση του Οίκου Αξιολόγησης Scope στην Αθήνα, κάνοντας λόγο για ένα ταξίδι ενοποίησης, προσαρμογής και συνυπευθυνότητας που οδήγησε στη δημιουργία θεσμών σταθερότητας και ευημερίας. Υπογράμμισε ότι οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης αποτελούν μέρος αυτής της θεσμικής αρχιτεκτονικής, με τη Scope Ratings να παρέχει ανεξάρτητες και εμπεριστατωμένες αξιολογήσεις πιστωτικού κινδύνου, συμβάλλοντας στη μείωση της ασυμμετρίας πληροφόρησης των επενδυτών.

Ο διοικητής της ΤτΕ επισήμανε ότι η Scope Ratings είναι ο πρώτος ευρωπαϊκός οίκος αξιολόγησης αποδεκτός ως εξωτερικός οργανισμός αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας σύμφωνα με το πλαίσιο του Ευρωσυστήματος (ECAF), εκπληρώνοντας το όραμα του ιδρυτή της κ. Schoeller. Στη σημερινή συγκυρία, όπου η Ευρώπη επιδιώκει να επεκτείνει τη χρηματοδότησή της μέσω των αγορών και να εμβαθύνει την ενοποίηση της χρηματοπιστωτικής αγοράς, οι οίκοι αξιολόγησης αναμένεται να διαδραματίσουν ακόμη σημαντικότερο ρόλο. Οι αξιόπιστες πιστοληπτικές αξιολογήσεις μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο για τους εκδότες, διευκολύνοντας τη διασυνοριακή κατανομή κεφαλαίων και αυξάνοντας τη ρευστότητα των αγορών χρεογράφων, όπως άλλωστε αναγνωρίστηκε και από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-09.

Αναφερόμενος στις πρόσφατες εξελίξεις στις διεθνείς αγορές, ο κ. Στουρνάρας σημείωσε ότι οι υποβαθμίσεις της πιστοληπτικής διαβάθμισης των αμερικανικών ομοσπονδιακών ομολόγων πυροδότησαν ανησυχίες για την ασφάλειά τους ως περιουσιακών στοιχείων, με επιπτώσεις στην τιμολόγηση των ομολόγων διεθνώς. Στα ευρωπαϊκά κράτη με ασθενέστερες δημοσιονομικές θέσεις ή μεγαλύτερη πολιτική αβεβαιότητα, τα spreads διευρύνθηκαν περισσότερο από εκείνα άλλων οικονομιών της ευρωζώνης, αντανακλώντας ανησυχίες για τα δημόσια οικονομικά και την πολιτική κατάσταση. Ωστόσο, στη ζώνη του ευρώ, η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας είναι νομοθετικά κατοχυρωμένη, γεγονός που σταθεροποιεί τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και θωρακίζει τις αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων έναντι φαινομένων δημοσιονομικής κυριαρχίας. Ο κ. Στουρνάρας εξέφρασε την ανησυχία του για την αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών σε ορισμένες προηγμένες οικονομίες εκτός Ευρώπης, αναδεικνύοντας μια ευκαιρία για την Ευρώπη να ενισχύσει τον διεθνή της ρόλο μέσω κοινών εκδόσεων ομολόγων.

Παρά την ενεργειακή διαταραχή που προκαλεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οικονομία της ζώνης του ευρώ επιδεικνύει ανθεκτικότητα, με το πραγματικό ΑΕΠ να μεγεθύνεται κατά 1,2% σε ετήσια βάση το β΄ τρίμηνο του 2026 και την απασχόληση να συνεχίζει να αυξάνεται. Η ανθεκτική αγορά εργασίας, η αυξημένη εξωτερική ζήτηση λόγω της παγκόσμιας άνθησης της τεχνητής νοημοσύνης και οι αυξημένες δαπάνες για άμυνα και υποδομές συνέβαλαν στην απορρόφηση μέρους της διαταραχής. Αντίστοιχα, η ελληνική οικονομία διατηρεί υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τη ζώνη του ευρώ, με το πραγματικό ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 1,9% το β΄ τρίμηνο του 2026. Η ανθεκτικότητα αυτή αποδίδεται στα ισχυρά θεμελιώδη μεγέθη που επιτεύχθηκαν μέσω δημοσιονομικής εξυγίανσης, ανάταξης του τραπεζικού συστήματος, βελτίωσης του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και συνεχιζόμενων μεταρρυθμίσεων, οδηγώντας σε διαδοχικές αναβαθμίσεις του αξιόχρεου της χώρας.

Η Τράπεζα της Ελλάδος είχε επανειλημμένα τονίσει τη σημασία ανάκτησης της επενδυτικής κατηγορίας, με μελέτη πριν από την αναβάθμιση του 2023 να δείχνει ότι αυτό θα οδηγούσε σε μείωση του spread του ελληνικού κρατικού ομολόγου έναντι του γερμανικού κατά περίπου 70 μονάδες βάσης. Πράγματι, τα spreads των ελληνικών κρατικών ομολόγων βρίσκονται πλέον περίπου 60 μονάδες βάσης χαμηλότερα από τις 4 Αυγούστου 2023, όταν η Scope Ratings ήταν ο πρώτος αποδεκτός από το Ευρωσύστημα οίκος που απέδωσε στην Ελλάδα πιστοληπτική διαβάθμιση εντός της επενδυτικής κατηγορίας. Η Ελλάδα αποτελεί λαμπρό παράδειγμα των πλεονεκτημάτων της δημοσιονομικής σύνεσης, καθώς παρά τη μεταβλητότητα στις παγκόσμιες αγορές ομολόγων, τα spreads των ελληνικών κρατικών ομολόγων έχουν καταγράψει μέτρια μόνον αύξηση από την αρχή του έτους, σε αντίθεση με την κατάσταση πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.

Στην Τράπεζα της Ελλάδος έχουν αναπτυχθεί εργαλεία ανάλυσης που επιτρέπουν την εξαγωγή έγκαιρης πληροφόρησης για τον εκλαμβανόμενο πιστωτικό κίνδυνο από τις τιμές των ελληνικών κρατικών ομολόγων. Σύμφωνα με μελέτες, η Ελλάδα τιμολογείται από την αγορά ομολόγων πιο κοντά στα κράτη με πιστοληπτική διαβάθμιση Α παρά στα κράτη με διαβάθμιση ΒΒΒ, επιβεβαιώνοντας την ανοδική πορεία της πιστοληπτικής αξιολόγησης του Ελληνικού Δημοσίου. Αυτό δεν προεξοφλεί μελλοντικές αποφάσεις, αλλά αποτελεί χρήσιμη ένδειξη της αλλαγής αντίληψης της αγοράς για τον κίνδυνο του ελληνικού δημόσιου χρέους. Μελέτες της Τράπεζας της Ελλάδος επιβεβαιώνουν ότι οι πιστοληπτικές διαβαθμίσεις συνάδουν με τα θεμελιώδη μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, με κύριους παράγοντες αναβάθμισης τα διατηρήσιμα δημοσιονομικά πλεονάσματα, την καθοδική τροχιά του δημόσιου χρέους και τον χαμηλότερο πολιτικό κίνδυνο, όπως αποτυπώνεται στη βελτιωμένη κατάταξη της Ελλάδος στον Δείκτη Πολιτικής Σταθερότητας της Παγκόσμιας Τράπεζας.

Οι ευνοϊκές αυτές εξελίξεις αναμένεται να συνεχιστούν μεσοπρόθεσμα, με τις προβολές της Τράπεζας της Ελλάδος να δείχνουν ότι η διαφορά επιτοκίου-ρυθμού ανάπτυξης θα παραμείνει ευνοϊκή, καθώς το έμμεσο επιτόκιο, συμπεριλαμβανομένων των αναβαλλόμενων τόκων, θα υπολείπεται του ρυθμού αύξησης του ονομαστικού ΑΕΠ. Καθώς οι δημοσιονομικοί κίνδυνοι παραμένουν περιορισμένοι, οι αποδόσεις των ελληνικών κρατικών ομολόγων αυξάνονται παράλληλα με τον πληθωρισμό, όπως συμβαίνει και με τις γερμανικές, υποδηλώνοντας τη διατήρηση της ευνοϊκής δυναμικής του χρέους τα επόμενα χρόνια. Για την επίτευξη αξιολόγησης Α πριν το 2030, ο κ. Στουρνάρας επανέλαβε την ανάγκη συνεχών βελτιώσεων στην ποιότητα των θεσμών, με τις μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση να πρέπει να μεταφραστούν σε υψηλότερες βαθμολογίες στους θεσμικούς δείκτες. Σημαντικά βήματα έχουν γίνει στο δικαστικό σύστημα, με τη μεταρρύθμιση του δικαστικού χάρτη να έχει μειώσει τον χρόνο έκδοσης πρωτόδικης απόφασης σε περίπου 357 ημέρες από 774, και το Υπουργείο Δικαιοσύνης να αναμένει σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο έως το 2027. Οι βελτιώσεις αυτές ενισχύουν την ασφάλεια δικαίου και την εμπιστοσύνη των επενδυτών, ενώ η αλλαγή νοοτροπίας στην Ελλάδα, με τις επιχειρήσεις να επιδιώκουν θετικές αξιολογήσεις, μπορεί να διαφοροποιήσει τις πηγές χρηματοδότησης της οικονομίας. Τέλος, ο κ. Στουρνάρας τόνισε την ανάγκη προώθησης του ευρωπαϊκού εγχειρήματος μέσω ανεξάρτητων αξιολογήσεων, χαιρετίζοντας τη διοργάνωση της Ετήσιας Συνάντησης του Οίκου Scope στην Αθήνα.