Σύγκρουση Μακρόν-Μερτς με Κόστα για διάλογο με Πούτιν

Σε μια άνευ προηγουμένου ένταση εξελίχθηκε η πρόσφατη σύνοδος κορυφής στις Βρυξέλλες, όπου ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εξαπέλυσαν δριμεία κριτική κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πρωτοβουλία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να ξεκινήσει διερευνητικό διάλογο με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Η εξέλιξη αυτή, την οποία αποκαλύπτει το Politico, φέρνει στο προσκήνιο τα βαθιά ρήγματα που υπάρχουν στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη στρατηγική προσέγγισης προς τη Μόσχα, αλλά και το ποιος έχει τη θεσμική νομιμοποίηση να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης σε κρίσιμα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.

Η σύνοδος, η οποία πραγματοποιήθηκε χωρίς την παρουσία του πρώην πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν για πρώτη φορά από το 2010, χαρακτηρίστηκε από μια απροσδόκητη οξύτητα. Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες και αξιωματούχους της ΕΕ που είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της συζήτησης, οι δύο ηγέτες των μεγαλύτερων οικονομιών της Ευρώπης έθεσαν σε αμφισβήτηση την εντολή του Κόστα να προσεγγίσει το Κρεμλίνο, υποστηρίζοντας ότι μια τέτοια κίνηση υπονομεύει την ενότητα και τη στρατηγική της Ένωσης. Από την άλλη πλευρά, ένας σημαντικός αριθμός κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένων της Δανίας και της Ολλανδίας, τάχθηκε στο πλευρό του Κόστα, εκφράζοντας μάλιστα, σύμφωνα με πηγές, μια "άνευ προηγουμένου οργή" για την αμφισβήτηση της εξουσίας του.

Ο Εσθονός πρωθυπουργός Κρίστεν Μίχαλ ήταν ιδιαίτερα σαφής, τονίζοντας ότι "η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αναλάβει το ρόλο του μεσολαβητή σε αυτές τις διαπραγματεύσεις". Προειδοποίησε μάλιστα ότι οι προτάσεις για εναλλακτικά διπλωματικά κανάλια πίσω από κλειστές πόρτες είναι λανθασμένες, επικαλούμενος τα ιστορικά διδάγματα από ανάλογες απόπειρες διαλόγου με δικτατορικά καθεστώτα. Η συζήτηση αυτή έλαβε χώρα σε μια περίοδο που η ΕΕ παραμένει εδώ και μήνες διχασμένη για το αν, πότε και με ποιον τρόπο θα πρέπει να συνομιλήσει με τον Πούτιν, με το ζήτημα να αποκτά ακόμη μεγαλύτερη επικαιρότητα μετά την ανακοίνωση της προσωρινής ειρηνευτικής συμφωνίας του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν και τη στροφή του ενδιαφέροντός του προς την Ουκρανία.

Δύο στρατόπεδα και η διαμάχη για την εκπροσώπηση

Η συζήτηση της Πέμπτης, η οποία διεξήχθη σε καθεστώς απόλυτης μυστικότητας χωρίς βοηθούς ή κινητά τηλέφωνα και διήρκεσε δύο ώρες περισσότερο από το προγραμματισμένο, ανέδειξε την ύπαρξη δύο σαφών στρατοπέδων. Από τη μία πλευρά, οι Μακρόν και Μερτς υποστηρίζουν ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή για συνομιλίες με τον Πούτιν και ότι, όταν έρθει η ώρα, η ηγεσία θα πρέπει να αναληφθεί από την ομάδα "E3", δηλαδή τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Βρετανία. Ένας Γάλλος κυβερνητικός αξιωματούχος σημείωσε ότι ο πρόεδρος Μακρόν ξεκαθάρισε τη θέση του στον Κόστα κατά τη διάρκεια της συνόδου, θέτοντας τα πράγματα στη "σωστή σειρά".

Από την άλλη πλευρά, ένας "τεράστιος αριθμός" ηγετών, σύμφωνα με αξιωματούχο, υποστήριξε ότι ο διάλογος με τη Ρωσία είναι θεσμικός ρόλος της ΕΕ και εξέφρασε την υποστήριξή του στον Κόστα. Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ ήταν κατηγορηματικός, δηλώνοντας ότι κανένας άλλος εκτός από τον Κόστα δεν μπορεί να εκπροσωπήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τουλάχιστον μέχρι να αποδειχθεί ότι ο Πούτιν είναι πρόθυμος να διαπραγματευτεί ουσιαστικά. Η σύνοδος ανέδειξε επίσης την ενόχληση της Ιταλίας και της Πολωνίας, οι οποίες αποτελούν μια άτυπη "E5", για τον αποκλεισμό τους από τις αρχικές συνομιλίες της E3 με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Ο ρόλος του Κόστα και η αντίδραση του Βερολίνου

Η κόντρα κορυφώθηκε όταν αποκαλύφθηκε ότι ο επικεφαλής του γραφείου του Κόστα, Πέδρο Λουρτί, είχε επικοινωνήσει δύο φορές με αξιωματούχους στη Μόσχα τις τελευταίες εβδομάδες. Η ενέργεια αυτή, η οποία έγινε γνωστή μέσω δημοσιευμάτων, προκάλεσε την οργή πολλών ηγετών, οι οποίοι ένιωσαν ότι παρακάμφθηκαν. Ένας διπλωμάτης μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του Κόστα "άκρως αντιεπαγγελματική", καθώς απέκρυψε την έκταση των επαφών του. Αρκετές χώρες έγιναν "έξω φρενών" με το άνοιγμα προς τη Ρωσία, ενώ τρεις διπλωμάτες ανέφεραν ότι πολλοί ηγέτες ενημερώθηκαν για τα τηλεφωνήματα μόνο από τα μέσα ενημέρωσης.

Από την πλευρά του, το γραφείο του Κόστα υποστήριξε ότι οι επαφές είχαν ως μοναδικό στόχο τη δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας για την προάσπιση των συμφερόντων της ΕΕ, όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, και ότι ήταν σύντομες και χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο. Υποστήριξε επίσης ότι είχε ενημερώσει τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Κομισιόν πριν από τα τηλεφωνήματα, ωστόσο τρεις διπλωμάτες διέψευσαν αυτόν τον ισχυρισμό, τονίζοντας ότι το Βερολίνο δεν είχε λάβει καμία προειδοποίηση. Το γεγονός αυτό υπογραμμίζει την έλλειψη εμπιστοσύνης και συντονισμού μεταξύ των βασικών παικτών της ΕΕ.

Προοπτικές και επόμενα βήματα

Η ανάγκη για ένα "σύστημα εξουσιοδότησης και ενημέρωσης" στις συνομιλίες με τη Μόσχα επισημάνθηκε από έναν διπλωμάτη της ΕΕ, ενώ ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος τόνισε ότι χρειάζεται ένα σχήμα ικανό να αναλάβει δράση, το οποίο θα αντλεί τη νομιμοποίησή του από την ευρεία συμμετοχή των Ευρωπαίων εταίρων και τον στενό συντονισμό με το Κίεβο και την Ουάσιγκτον. Η Πολωνία και η Ιταλία πιέζουν για έναν ρόλο στις συνομιλίες, ενώ ο Μερτς αναμένεται να υποδεχθεί στο Βερολίνο τον Μακρόν, καθώς και τους πρωθυπουργούς του Ηνωμένου Βασιλείου, της Πολωνίας και της Ιταλίας, σε συζητήσεις που πιθανότατα θα επικεντρωθούν στο ζήτημα του διαλόγου με τη Ρωσία. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η διαμάχη για το ποιος μιλά εκ μέρους της Ευρώπης και με ποιον τρόπο θα συνεχιστεί, με τις επόμενες κινήσεις να είναι κρίσιμες για το μέλλον της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής.