Επίσκεψη Ρούμπιο: LNG και άμυνα στο επίκεντρο – Ασάφεια για τη διασύνδεση με Κύπρο

Σε κομβικό εταίρο του δυτικού συστήματος ασφαλείας αναδεικνύεται η Ελλάδα μετά την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα. Ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ επιβεβαίωσε τη διεύρυνση της συνεργασίας στην άμυνα, την ενέργεια, τις επενδύσεις και την προστασία της ναυσιπλοΐας, μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης περιφερειακής αστάθειας.

Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά ενισχυμένη σημασία για τον δυτικό σχεδιασμό, καθώς βρίσκεται πίσω από το ενεργό πολεμικό μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Σε αυτή τη γεωγραφική και στρατηγική συνθήκη, η Αθήνα επιδιώκει να κατοχυρώσει τον ρόλο της ως σταθερού κρίκου της αμερικανικής παρουσίας και των ευρύτερων συμμαχικών επιλογών.

Ο Ρούμπιο περιέγραψε την Ελλάδα ως απαραίτητο εταίρο της Δυτικής Συμμαχίας και βασικό στήριγμα της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή. Η τοποθέτησή του αποτυπώνει τη βαρύτητα που διατηρεί η παραδοσιακή αμερικανική διπλωματική προσέγγιση στις συμμαχίες, την ώρα που ο Ντόναλντ Τραμπ αμφισβητεί συστηματικά την αποτελεσματικότητα και την αξία του ΝΑΤΟ.

Στη συνάντησή του με τον επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε τις διμερείς σχέσεις ως ευρισκόμενες στο υψηλότερο επίπεδο της ιστορίας τους. Απέδωσε στην Ελλάδα ρόλο συνδετικού κρίκου μεταξύ Ευρώπης, Ηνωμένων Πολιτειών, Μέσης Ανατολής και αραβικού κόσμου.

Οι κυβερνητικές διακηρύξεις περί αναβαθμισμένης συμμαχίας συνοδεύονται από αυξημένες αμυντικές δαπάνες και διευρυμένες επιχειρησιακές υποχρεώσεις. Ο Ρούμπιο χαιρέτισε την ελληνική επιλογή για αμυντικές δαπάνες έως το 5% του ΑΕΠ. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης ανέδειξε τη Σούδα και την Αλεξανδρούπολη ως σημεία όπου συναντώνται η αμερικανική στρατηγική παρουσία και ο ελληνικός ρόλος στην περιφερειακή ασφάλεια.

Μέσω αυτών των εγκαταστάσεων υποστηρίζεται η ανάπτυξη αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων προς τον βορρά και τον νότο. Η αξιοποίησή τους αποτυπώνει στην πράξη τη γεωγραφική χρησιμότητα της Ελλάδας για τους σχεδιασμούς της Ουάσινγκτον.

Εξοπλισμοί δισεκατομμυρίων και ενεργειακή συνεργασία

Στον πυρήνα της αμυντικής συνεργασίας βρίσκονται η αναβάθμιση των ελληνικών F-16 και η συμμετοχή στο πρόγραμμα των F-35. Οι εξοπλιστικές συμφωνίες ενισχύουν τη σύνδεση της ελληνικής άμυνας με τις Ηνωμένες Πολιτείες και αποτελούν βασικό μέρος της στρατηγικής σχέσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Κοινή Δήλωση του Στρατηγικού Διαλόγου καταγράφει τη δέσμευση για περαιτέρω εμβάθυνση της συνεργασίας, με την ελληνική πλευρά να προχωρά σε αγορές στρατιωτικού εξοπλισμού ύψους 4 δισ. δολαρίων. Πρόκειται για οικονομικό μέγεθος που προσδίδει συγκεκριμένο περιεχόμενο στις πολιτικές αναφορές περί ισχυρής συμμαχίας.

Στην Αθήνα, η επίσκεψη Ρούμπιο ερμηνεύεται ως επιβεβαίωση της συνέχειας ορισμένων βασικών κατευθύνσεων της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, παρά τις συχνές μεταβολές της στάσης Τραμπ. Η ελληνοαμερικανική σχέση αντιμετωπίζεται ως σταθερό στοιχείο της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, με αυτοτελή σημασία απέναντι στις μεταβαλλόμενες ισορροπίες μεταξύ Ελλάδας, ΗΠΑ και Τουρκίας.

Στις δημόσιες τοποθετήσεις του Αμερικανού υπουργού, τόσο στο Μέγαρο Μαξίμου όσο και στο υπουργείο Εξωτερικών, απουσίασαν οι αναφορές στην Τουρκία και στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Η απουσία αυτή ήταν ιδιαίτερα αισθητή, δεδομένης της έντασης που έχει καταγραφεί το τελευταίο διάστημα στις σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας.

Η ελληνική διπλωματία επιδιώκει συνειδητά να παρουσιάζει τη συνεργασία με την Ουάσινγκτον ως σχέση με δικό της περιεχόμενο. Στόχος είναι να αποφεύγεται η διαρκής αξιολόγησή της μέσω συγκρίσεων με την Τουρκία ή μέσω των προτεραιοτήτων τρίτων χωρών.

Ψηλά στην ατζέντα βρέθηκε ο Κάθετος Διάδρομος, μέσω του οποίου επιδιώκεται η μεταφορά αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ο Γεραπετρίτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ενεργειακή συνεργασία, περιγράφοντας τον διάδρομο ως βασικό άξονα διοχέτευσης του αμερικανικού LNG στις συγκεκριμένες αγορές.

Το ίδιο ζήτημα έθεσε και ο πρωθυπουργός στη σύντομη δημόσια παρέμβασή του κατά τη συνάντηση με τον Ρούμπιο. Ο Μητσοτάκης παρουσίασε την Ελλάδα ως χώρα που παρέχει ενεργειακή ασφάλεια στους βόρειους γείτονές της, εντάσσοντας τις ενεργειακές υποδομές στον ευρύτερο γεωπολιτικό σχεδιασμό.

Ο Κάθετος Διάδρομος εξακολουθεί να υπολείπεται των αρχικών προσδοκιών λειτουργίας του. Η ελληνική πλευρά, ωστόσο, αποδίδει στρατηγική αξία στα ενεργειακά εγχειρήματα με αμερικανική συμμετοχή, εκτιμώντας ότι ενισχύουν τη θέση της χώρας και δημιουργούν πρόσθετα συμφέροντα υπέρ της σταθερότητας στην περιοχή.

Αυτή η εκτίμηση αφορά ιδιαίτερα την προοπτική δραστηριοποίησης της Chevron νοτίως της Κρήτης, σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται με τις διεκδικήσεις του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η παρουσία αμερικανικών επιχειρηματικών συμφερόντων θεωρείται από την Αθήνα παράγοντας γεωπολιτικής ενίσχυσης των ελληνικών θέσεων.

Ο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει αύξηση των ποσοτήτων αμερικανικού LNG που εισάγει η Ευρώπη. Παράλληλα, εξέφρασε υποστήριξη στην ανάπτυξη νέων αγωγών φυσικού αερίου και ηλεκτρικών διασυνδέσεων, παραμένοντας σε γενικό επίπεδο ως προς τα επιμέρους έργα.

Χωρίς ρητή στήριξη στο καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου

Όταν η συζήτηση έφτασε στα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τέτοιες υποδομές, με αιχμή την τουρκική παρέμβαση στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ο Αμερικανός υπουργός απέφυγε συγκεκριμένη δημόσια δέσμευση. Χαρακτήρισε τα σχετικά θέματα ευαίσθητα και λεπτά, παραπέμποντας την αντιμετώπισή τους στο κατάλληλο διπλωματικό πλαίσιο.

Η θέση του ήταν ότι ορισμένα διεθνή ζητήματα προσφέρονται περισσότερο για συζήτηση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων παρά σε συνεντεύξεις Τύπου. Η αναφορά αυτή αφήνει αδιευκρίνιστο το πλαίσιο που προκρίνει η Ουάσινγκτον, καθώς και το ενδεχόμενο δικής της ενεργότερης εμπλοκής.

Η ελληνική κυβέρνηση προβάλλει την ενίσχυση της στρατηγικής σχέσης, χωρίς να έχει εξασφαλίσει δημόσια και ρητή αμερικανική στήριξη για το συγκεκριμένο καλώδιο. Η απόσταση ανάμεσα στις γενικές διαβεβαιώσεις συνεργασίας και στις δεσμεύσεις για ένα έργο που αντιμετωπίζει τουρκικά προσκόμματα παραμένει ουσιαστικό στοιχείο της αποτίμησης της επίσκεψης.

Παράλληλα, ο Γεραπετρίτης ανέδειξε τη διάθεση της Ελλάδας να αναλαμβάνει επιχειρησιακό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Η επιλογή αυτή συμβαδίζει με την αμερικανική απαίτηση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συμμετοχή στις αμυντικές ευθύνες και στις αποστολές ασφαλείας.

Στο ελληνικό αποτύπωμα περιλαμβάνονται η μακρόχρονη συμμετοχή στην επιχείρηση ASPIDES, η ενεργοποίηση των Patriot στη Σαουδική Αραβία και η προστασία του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο υπουργός Εξωτερικών επανέλαβε επίσης την πρόθεση συμμετοχής σε ενδεχόμενη αποστολή για τη διατήρηση ανοικτών των Στενών του Ορμούζ, με προϋπόθεση την οριστική ολοκλήρωση των εχθροπραξιών.

Η έλλειψη συγκεκριμένης τοποθέτησης για την ηλεκτρική διασύνδεση καταγράφεται παρά τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στο σχήμα συνεργασίας Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Το ενεργειακό σκέλος αυτού του σχήματος έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο τελικός σχεδιασμός της διασύνδεσης περιλαμβάνει και το Ισραήλ.

Στην Αθήνα αποδίδεται, πάντως, βαρύτητα στη διατήρηση άμεσης επικοινωνίας με την αμερικανική διπλωματία. Η συνάντηση Γεραπετρίτη–Ρούμπιο ήταν η τρίτη μεταξύ των δύο υπουργών, στοιχείο που η ελληνική πλευρά αξιολογεί ως ένδειξη ενεργού και λειτουργικού διαύλου.

Ο Ρούμπιο θεωρείται σημαντικός γνώστης των υποθέσεων της Ανατολικής Μεσογείου και κεντρικός διαμορφωτής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής μετά τον πρόεδρο Τραμπ. Η παράλληλη κατοχή του χαρτοφυλακίου του Συμβούλου Εθνικής Ασφαλείας ενισχύει το βάρος του στον σχεδιασμό και στον συντονισμό των αμερικανικών επιλογών.

Η ομιλία του στην Πνύκα πρόσθεσε στην επίσκεψη ιδεολογικό και πολιτισμικό περιεχόμενο. Ανέδειξε διαφορές ανάμεσα στη ρεπουμπλικανική προσέγγιση και στον φιλελευθερισμό που εκφράζει το Μέγαρο Μαξίμου, ενώ ερμηνεύεται και ως πολιτική τοποθέτηση με ορίζοντα την περίοδο μετά τη δεύτερη προεδρική θητεία Τραμπ.

Μέσα στη σημερινή διεθνή αβεβαιότητα, η Αθήνα επιδιώκει την ενίσχυση των συμμαχιών της και τη διατήρηση πρόσβασης στα κέντρα αποφάσεων της Ουάσινγκτον. Η ουσιαστική αποτίμηση αυτής της πολιτικής εξαρτάται από τις συγκεκριμένες δεσμεύσεις που εξασφαλίζει η χώρα, σε συνδυασμό με το οικονομικό κόστος και τις επιχειρησιακές ευθύνες που αναλαμβάνει.