Σύνοδος BRICS στο Νέο Δελχί: Ενότητα με αστερίσκους

Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής των BRICS στο Νέο Δελχί ανέδειξε μια σύνθετη διπλωματική πραγματικότητα, όπου η επιθυμία για αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης συγκρούεται με τις εγγενείς αντιθέσεις μεταξύ των μελών. Κάτω από την προεδρία του Ινδού πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι, οι ηγέτες των αναδυόμενων οικονομιών συγκεντρώθηκαν με στόχο να μεταβούν από παθητικοί αποδέκτες των διεθνών κανόνων σε ενεργούς διαμορφωτές τους, μια φιλοδοξία που όμως σκιάζεται από βαθιές γεωπολιτικές διαφορές.

Η σύνθεση της συνόδου και οι αντιφάσεις

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων βρέθηκαν προσωπικότητες με διαφορετικά, έως και αντικρουόμενα, συμφέροντα. Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρίγκιπας διάδοχος του Άμπου Ντάμπι Σεΐχης Ζαγιέντ αλ Ναχιάν και ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Σιρίλ Ραμαφόσα αποτέλεσαν τον πυρήνα μιας συνάντησης που, από μόνη της, αποτελεί διπλωματικό άθλο. Οι σχέσεις μεταξύ αυτών των κρατών χαρακτηρίζονται από ιστορικές συνοριακές διαφορές και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις, όπως η θανατηφόρα σύγκρουση μεταξύ Ινδίας και Κίνας το 2020, αλλά και η αντίθεση Ιράν και ΗΑΕ στη Μέση Ανατολή, όπου η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει επιθέσεις με πυραύλους και drones.

Η ικανότητα της Ινδίας να συγκεντρώσει αυτούς τους ηγέτες αυτοπροσώπως καταδεικνύει την αυξημένη διπλωματική της εμβέλεια, παρέχοντας παράλληλα μια πλατφόρμα επαναξιολόγησης των διμερών σχέσεων υπό το πρίσμα των πρόσφατων συγκρούσεων. Ωστόσο, η συμφωνία για το πώς θα πρέπει να μοιάζει μια νέα παγκόσμια τάξη παραμένει ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, καθώς τα μέλη καλούνται να ισορροπήσουν μεταξύ της επιθυμίας για απομάκρυνση από τη δυτική επιρροή και της ανάγκης για πραγματικά αποτελέσματα.

Αντίβαρο στη δυτική επιρροή και η στάση της Ινδίας

Για χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία και το Ιράν, οι BRICS λειτουργούν ως ένα όχημα για τη μείωση της επιρροής των ΗΠΑ και της Δυτικής Ευρώπης στο παγκόσμιο στερέωμα. Παρόλα αυτά, η Ινδία τηρεί επιφυλακτική στάση, αποφεύγοντας να χαρακτηρίσει το μπλοκ ως αντιδυτικό. Ο ίδιος ο Μόντι υπογράμμισε ότι η ομάδα «δεν είναι εναντίον κανενός», μια διάκριση κρίσιμη για το Νέο Δελχί, το οποίο επιδιώκει να διατηρήσει ισορροπημένες σχέσεις με έθνη που βρίσκονται σε αντιπαράθεση μεταξύ τους.

Η κοινή διακήρυξη και οι παραλείψεις

Παρά τις εμφανείς διαιρέσεις, η σύνοδος κατόρθωσε να εκδώσει κοινή διακήρυξη, γεγονός που δεν είχε επιτευχθεί σε προηγούμενες συναντήσεις υπουργών νωρίτερα μέσα στο έτος. Η «Διακήρυξη του Νέου Δελχί» υιοθετήθηκε την πρώτη ημέρα, καλώντας για «μέγιστη αυτοσυγκράτηση» στη Μέση Ανατολή και καταδικάζοντας επιθέσεις σε πολιτικές υποδομές και πυρηνικές εγκαταστάσεις, χωρίς ωστόσο να αποδίδει ευθύνες. Το κείμενο επαναβεβαιώνει την υποστήριξη για λύση δύο κρατών στην Παλαιστίνη και αντιτίθεται στον αναγκαστικό εκτοπισμό Παλαιστινίων.

Αξιοσημείωτη είναι η παντελής έλλειψη αναφοράς στον πόλεμο της Ουκρανίας, ενώ οι διατυπώσεις για το εμπόριο παραμένουν εξαιρετικά προσεκτικές, εκφράζοντας ανησυχίες για «αδιάκριτους αυξανόμενους δασμούς» και καταδικάζοντας μονομερείς κυρώσεις χωρίς να κατονομάζουν τις ΗΠΑ. Αυτή η τακτική αποσκοπεί στην αποφυγή αντιδράσεων από την Ουάσινγκτον, ειδικά δεδομένης της προηγούμενης ρητορικής του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος είχε χαρακτηρίσει προτάσεις όπως η σύνδεση ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών για διασυνοριακό εμπόριο ως «αντιαμερικανικές».

Ο Πραβίν Ντόντι, ανώτερος αναλυτής στο International Crisis Group, σχολιάζει ότι η αποφυγή κατονομασίας χωρών, ακόμη και κατά την καταδίκη συγκρούσεων, φέρει το σήμα κατατεθέν της ινδικής διπλωματίας. Μετά τις εμπορικές απειλές και το σοκ του πολέμου στη Μέση Ανατολή, η αναδιαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης καθίσταται ζωτική ανάγκη για πολλές οικονομίες, και η σύνοδος των BRICS προσέφερε μια πλατφόρμα συναντήσεων που φάνταζε αδιανόητη πριν από λίγους μήνες.