Σύνοδος Κορυφής: 14 ώρες διαπραγματεύσεων χωρίς άμεσο πακέτο για την ενεργειακή ακρίβεια

Χωρίς συμφωνία για άμεσο ευρωπαϊκό πακέτο κατά της ενεργειακής ακρίβειας ολοκληρώθηκε η πρώτη ημέρα της Συνόδου Κορυφής της 15ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες. Έπειτα από δεκατέσσερις ώρες διαπραγματεύσεων, οι ηγέτες ενέκριναν συμπεράσματα, αφήνοντας ανοιχτές τις σημαντικότερες αποφάσεις για την ενέργεια, το νέο σύστημα εμπορίας ρύπων και τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028–2034.

Οι συγκρούσεις μεταξύ κυβερνήσεων ανέδειξαν μεγάλες αποκλίσεις για την κατανομή του οικονομικού βάρους και τις προτεραιότητες της Ένωσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει πρόσθετες παρεμβάσεις, ενώ η διαπραγμάτευση για τους ευρωπαϊκούς πόρους οδηγείται σε νέα αναμέτρηση τον Νοέμβριο.

Το POLITICO, επικαλούμενο 16 διπλωμάτες και αξιωματούχους με γνώση των συνομιλιών, περιγράφει έντονη δυσαρέσκεια για τη διαδικασία και αμφισβήτηση της διαχείρισης του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα. Οι πολύωρες συζητήσεις και οι διαδοχικές αλλαγές στις διατυπώσεις επιβάρυναν περαιτέρω το κλίμα.

Για την ελληνική κυβέρνηση, το αποτέλεσμα αφήνει ουσιαστικές εκκρεμότητες. Η ανάγκη ευρωπαϊκής παρέμβασης στην ενέργεια αποτυπώθηκε στα συμπεράσματα, όμως η Αθήνα δεν εξασφάλισε τη συγκεκριμένη δημοσιονομική ευελιξία που ζητούσε. Δεν προέκυψε επίσης άμεση ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για νέα μέτρα στήριξης καταναλωτών και επιχειρήσεων.

Ενεργειακή ακρίβεια και ETS2: Σύγκρουση χωρίς τις αποφάσεις που ζητούσαν κυβερνήσεις

Η πρώτη μεγάλη εκκρεμότητα αφορά την απουσία κοινού πακέτου αντιμετώπισης των υψηλών τιμών. Οι «27» ανέθεσαν στην Κομισιόν να εξετάσει επιπλέον βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις και να υποβάλει προτάσεις εφόσον κριθεί απαραίτητο. Το περιεχόμενο, η χρηματοδότηση και ο χρόνος εφαρμογής τους παραμένουν προς καθορισμό.

Δεύτερο ανοιχτό μέτωπο αποτελεί η αναβολή του ETS2 έως το 2030. Η ομάδα κρατών που διεκδικεί τη μετάθεση δεν κατάφερε να εξασφαλίσει συναίνεση, με τις αντιδράσεις να επικεντρώνονται στον κίνδυνο πρόσθετων επιβαρύνσεων στη θέρμανση και στις μεταφορές.

Τρίτη εκκρεμότητα είναι η δυνατότητα αξιοποίησης περισσότερων εθνικών πόρων για προσωρινά μέτρα ανακούφισης. Το αίτημα μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευχέρειας, το οποίο προώθησε και η Ελλάδα, δεν έλαβε την έγκριση που επιδίωκε η Αθήνα.

Τέλος, η συζήτηση για το νέο επταετές χρηματοδοτικό πλαίσιο παρέμεινε χωρίς συμβιβασμό. Οι κυβερνήσεις που ζητούν περιορισμό δαπανών διαφωνούν με εκείνες που επιμένουν στην προστασία της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και της Πολιτικής Συνοχής.

Οι τέσσερις αυτές εκκρεμότητες περιορίζουν το άμεσο πρακτικό αποτέλεσμα της Συνόδου. Η έγκριση πολιτικών κατευθύνσεων πρέπει να ακολουθηθεί από νομοθετικές και οικονομικές αποφάσεις, ώστε να υπάρξει επίδραση στους λογαριασμούς και στις δυνατότητες στήριξης των κρατών.

Η οξύτερη αντιπαράθεση εκδηλώθηκε γύρω από το ETS2, το οποίο προβλέπεται να καλύψει από το 2028 τις εκπομπές που συνδέονται με τη θέρμανση κτιρίων και τις οδικές μεταφορές. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επέμεινε στη νέα αναβολή, με τη στήριξη της Πολωνίας, της Ουγγαρίας, της Τσεχίας και της Σλοβακίας.

Οι συγκεκριμένες κυβερνήσεις θεωρούν ότι το πρόσθετο κόστος δικαιωμάτων εκπομπών μπορεί να ενισχύσει τις ανατιμήσεις. Η ανησυχία αφορά την επιβάρυνση καταναλωτών που αντιμετωπίζουν ήδη αυξημένες δαπάνες για καύσιμα και θέρμανση.

Τη διατήρηση του σχεδιασμού υπερασπίστηκαν η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες. Η διαφωνία αποδείχθηκε δύσκολο να γεφυρωθεί και επηρέασε τη συνολική εξέλιξη των συνομιλιών.

Κατά το POLITICO, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εξέφρασε έντονη ενόχληση για την επιμονή της Μελόνι. Το Βερολίνο θεωρούσε ότι η ιταλική στάση εμπόδιζε την επίτευξη συμφωνίας.

Οι εθνικές αντιπροσωπείες κατέθεταν διαφορετικές εκδοχές για το τελικό κείμενο, με αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις να επικεντρωθούν ακόμη και στις επιμέρους λέξεις των συμπερασμάτων. Οι συνομιλίες συνεχίστηκαν μετά τα μεσάνυχτα, χωρίς να εγκριθεί η επιδιωκόμενη αναβολή.

Η αντιπαράθεση έχει άμεση οικονομική σημασία. Το ETS2 προβλέπει κόστος για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από καύσιμα μεταφορών και θέρμανσης. Οι προμηθευτές θα επιβαρύνονται με δικαιώματα εκπομπών και μέρος του κόστους ενδέχεται να μεταφερθεί στις τελικές τιμές.

Έτσι, πιθανές επιπτώσεις αφορούν τη βενζίνη, το diesel και το πετρέλαιο θέρμανσης. Το μέγεθός τους θα εξαρτηθεί από την τιμή των δικαιωμάτων, τη λειτουργία της αγοράς και τα αντισταθμιστικά μέτρα που θα εφαρμοστούν.

Σε ξεχωριστή καταγραφή του POLITICO, η Ελλάδα περιλαμβάνεται στην πρωτοβουλία για μετάθεση του ETS2 τουλάχιστον έως το 2030, μαζί με Ιταλία, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία. Η απουσία συμφωνίας διατηρεί ως βάση το ισχύον χρονοδιάγραμμα, μέχρι να υπάρξει διαφορετική νομοθετική απόφαση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε επίσης το ζήτημα του ενεργειακού κόστους για την ευρωπαϊκή παραγωγή. Έλληνας αξιωματούχος που επικαλείται το POLITICO μετέφερε προειδοποίησή του ότι η απουσία σημαντικής αναθεώρησης του συστήματος εμπορίας εκπομπών δημιουργεί κίνδυνο αποβιομηχάνισης.

Η παρέμβαση επικεντρώθηκε στις επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται παραγωγούς από οικονομίες με χαμηλότερες ενεργειακές επιβαρύνσεις. Η ελληνική θέση υποστηρίζει αλλαγές στους μηχανισμούς της μετάβασης, με διατήρηση των στόχων απανθρακοποίησης και περιορισμό των οικονομικών πιέσεων.

Η Αθήνα ζήτησε παράλληλα τη δυνατότητα προσωρινών και στοχευμένων ενισχύσεων μέσω μεγαλύτερης ευελιξίας στο δημοσιονομικό πλαίσιο. Έθεσε ειδικότερα την αξιοποίηση πρόσθετων εσόδων ΦΠΑ που προκύπτουν από τον πληθωρισμό για τη χρηματοδότηση ανακουφιστικών μέτρων.

Η συγκεκριμένη ελληνική πρόταση έμεινε εκτός των τελικών συμπερασμάτων. Το κείμενο αναγνωρίζει τις διαφορετικές ενεργειακές συνθήκες των κρατών και ζητά περαιτέρω εξέταση μέτρων από την Επιτροπή, χωρίς να παρέχει την επιδιωκόμενη δημοσιονομική διευκόλυνση.

Αυτό είναι το βασικό όριο της ελληνικής παρέμβασης: το πρόβλημα αναγνωρίζεται επισήμως, όμως τα πρόσθετα εργαλεία χρηματοδότησης εξακολουθούν να εκκρεμούν. Η κυβερνητική αποτίμηση θα κριθεί από τις επόμενες αποφάσεις και τις πραγματικές δυνατότητες που θα εξασφαλιστούν.

Αμφισβήτηση Κόστα και σύγκρουση για τον προϋπολογισμό έως το 2034

Η δυσκολία επίτευξης συμφωνίας προκάλεσε κριτική προς τον Αντόνιο Κόστα. Η συζήτηση για το ETS2 οδήγησε σε ακύρωση της προγραμματισμένης συνέντευξης Τύπου και σε μεταφορά της συνέχειας των διαβουλεύσεων μετά το δείπνο των ηγετών.

Διπλωμάτες που μίλησαν ανώνυμα στο POLITICO περιέγραψαν αποδιοργανωμένη διαδικασία και αδυναμία αποτελεσματικού συντονισμού των αντικρουόμενων θέσεων. Ορισμένοι προχώρησαν σε δυσμενείς συγκρίσεις με τον Σαρλ Μισέλ, ενώ άλλοι εξέφρασαν προτίμηση σε τρόπο διαχείρισης αντίστοιχο εκείνου του Ντόναλντ Τουσκ.

Η αμφισβήτηση έχει πρόσθετο πολιτικό βάρος ενόψει της αναμενόμενης διεκδίκησης νέας θητείας από τον Κόστα το 2027. Οι επικρίσεις, πάντως, αποτυπώνουν τις εκτιμήσεις των συγκεκριμένων πηγών και δεν αποτελούν κοινή θέση όλων των κυβερνήσεων.

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, υποστήριξε τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αναγνωρίζοντάς του διαπραγματευτική ικανότητα και διορατικότητα. Άλλες διπλωματικές πηγές απέδωσαν το αδιέξοδο στις κυβερνήσεις που επανέφεραν ήδη συμφωνημένους κανόνες, αναφερόμενες ιδιαίτερα στην Ιταλία και στις χώρες του Βίσεγκραντ.

Η αντιπαράθεση φανερώνει ότι το πρόβλημα υπερβαίνει τον τρόπο διεύθυνσης μιας συνεδρίασης. Οι ουσιαστικές διαφορές στις εθνικές προτεραιότητες δυσκολεύουν τη διαμόρφωση κοινής ενεργειακής και οικονομικής γραμμής.

Ανάλογες αποκλίσεις καταγράφονται στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028–2034. Η διαπραγμάτευση αφορά τόσο το συνολικό ύψος των δαπανών όσο και τη διανομή των κονδυλίων μεταξύ παραδοσιακών πολιτικών και νέων προτεραιοτήτων.

Στο διαπραγματευτικό υλικό περιλαμβάνεται πρόταση περίπου 1,62 τρισ. ευρώ, χωρίς να έχει επιτευχθεί συμφωνία. Η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλες βόρειες χώρες επιδιώκουν συγκράτηση του προϋπολογισμού και περιορισμό των πρόσθετων εθνικών συνεισφορών.

Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι «Φίλοι της Συνοχής», στους οποίους συμμετέχει η Ελλάδα. Η ομάδα ζητά διατήρηση της χρηματοδότησης για την περιφερειακή ανάπτυξη και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, πεδία με άμεση σημασία για αγρότες, υποδομές και τοπικές επενδύσεις.

Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι νέες περικοπές θα περιόριζαν ουσιαστικά τους διαθέσιμους πόρους. Η προστασία αυτών των κονδυλίων αποτελεί συνεπώς κρίσιμο αντικείμενο των επόμενων διαπραγματεύσεων.

Το POLITICO καταγράφει παράλληλα επιφυλάξεις διπλωματών από βόρειες χώρες για τη στάση του Κόστα στον προϋπολογισμό. Οι πηγές αυτές θεωρούν ότι προσεγγίζει ευνοϊκότερα τις θέσεις του Νότου. Η εκτίμησή τους δεν τεκμηριώνει αποδεδειγμένη μεροληψία, αποτυπώνει όμως το κλίμα δυσπιστίας.

Οι ανοιχτές διαφορές συμπίπτουν με αυξημένες εξωτερικές πιέσεις. Η ενεργειακή αναταραχή στη Μέση Ανατολή επιβαρύνει καταναλωτές και επιχειρήσεις, ενώ η ευρωπαϊκή βιομηχανία αντιμετωπίζει υψηλό παραγωγικό κόστος και εντονότερο ανταγωνισμό από Κίνα και ΗΠΑ.

Στο περιβάλλον αβεβαιότητας προστίθενται ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στις σχέσεις με τη Ρωσία. Η ανάγκη κοινών αποφάσεων γίνεται εντονότερη, την ώρα που οι κυβερνήσεις διαφωνούν για τη χρηματοδότηση και την κατανομή των βαρών.

Στο ενεργειακό σκέλος, η Επιτροπή καλείται να εξετάσει βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, δυνατότητες κρατικών ενισχύσεων, μέτρα για την παραγωγική δυναμικότητα των διυλιστηρίων και ενδεχόμενες αλλαγές στο ρυθμιστικό πλαίσιο.

Για το ETS2, ζητείται νέα αξιολόγηση των επιπτώσεων και εξέταση πρόσθετων δικλίδων προστασίας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η συζήτηση για αυτές τις παρεμβάσεις συνεχίζεται, χωρίς να έχει εγκριθεί η αναβολή που διεκδικεί η ομάδα των έξι χωρών.

Στον προϋπολογισμό, ο Κόστα αναλαμβάνει να περιορίσει τις αποκλίσεις πριν από την ειδική Σύνοδο της 26ης Νοεμβρίου 2026. Στόχος παραμένει ένας πολιτικός συμβιβασμός μέχρι το τέλος του έτους, πριν οι εκλογικές αναμετρήσεις του 2027 δυσκολέψουν περαιτέρω τις συνεννοήσεις.

Η Σύνοδος συνεχίζεται την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου με ανοιχτά τα βασικά οικονομικά μέτωπα. Για την Αθήνα, οι αναφορές στην ανάγκη πρόσθετης στήριξης αποτελούν πολιτική καταγραφή, ενώ οι κύριες δημοσιονομικές διεκδικήσεις παραμένουν ανικανοποίητες.

Το πρώτο δεκατετράωρο των Βρυξελλών κατέληξε σε αναβολή κρίσιμων επιλογών. Η αποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής απάντησης θα κριθεί από τη χρηματοδότηση που θα εξασφαλιστεί, τις αποφάσεις για τις ενεργειακές επιβαρύνσεις και την ταχύτητα εφαρμογής μέτρων που θα φτάσουν στους πολίτες.