Τα παιδιά στην πρώτη γραμμή της προπαγάνδας: Πώς το Πεκίνο κατηχεί τη νέα γενιά
Η εικόνα είναι παραπλανητικά γοητευτική: πολύχρωμες εκδηλώσεις, παιδικά τραγούδια, θεατρικά σκετς και καλοκαιρινές δραστηριότητες σε σχολεία της Σαγκάης. Μαθητές γελούν, παρελαύνουν, απαγγέλλουν συνθήματα. Όμως πίσω από το σκηνικό της «χαρούμενης παιδικής γιορτής» κρύβεται ένας σκληρός πολιτικός μηχανισμός. Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας (ΚΚΚ) δεν αρκείται πλέον στον έλεγχο των ενηλίκων· στοχοποιεί πλέον τα παιδιά, μετατρέποντας την εκπαίδευση σε όργανο κατήχησης. Από το νηπιαγωγείο ως το πανεπιστήμιο, η γενιά που μεγαλώνει στον «αιώνα του Σι Τζινπίνγκ» εκπαιδεύεται όχι να σκέφτεται, αλλά να υπακούει, όχι να πιστεύει, αλλά να φοβάται.
Το Πεκίνο έχει βαφτίσει ως «xie jiao» – «κακές λατρείες» – κάθε θρησκευτικό ή πνευματικό κίνημα που δεν ελέγχεται από το Κόμμα. Αυτός ο χαρακτηρισμός, νομικά ασαφής και πολιτικά βολικός, επιτρέπει την ποινικοποίηση όχι μόνο ανεξάρτητων εκκλησιών ή μειονοτικών θρησκειών, αλλά και απλών οικογενειακών πρακτικών πίστης. Και η μάχη κατά των «xie jiao» δεν διεξάγεται μόνο στις αίθουσες δικαστηρίων ή στα αστυνομικά τμήματα· διεξάγεται μέσα στις σχολικές αίθουσες.
Σε νηπιαγωγεία και δημοτικά σχολεία, τα παιδιά εκτίθενται σε κινουμένα σχέδια και παραμύθια που παρουσιάζουν τη θρησκεία ως απάτη, τους πιστούς ως θύματα και το Κόμμα ως τον μοναδικό προστάτη. Σε ένα από τα πιο διαδεδομένα έντυπα, με τίτλο Το μικρό κουνέλι που εξαπατήθηκε από τις κακές λατρείες, η ιστορία τελειώνει με το σωτήριο μήνυμα: «Μόνο το Κόμμα μπορεί να σε προστατεύσει».
Αυτό δεν είναι μάθημα λογοτεχνίας ούτε κοινωνικής αγωγής· είναι ένα μάθημα φόβου και συμμόρφωσης. Στη θέση της κριτικής σκέψης, καλλιεργείται η τυφλή υποταγή. Στη θέση της παιδικής φαντασίας, εγκαθίσταται η κρατική προπαγάνδα.
Το πιο εφιαλτικό στοιχείο της στρατηγικής είναι η διάρρηξη του ίδιου του θεσμού της οικογένειας. Παιδιά ενθαρρύνονται να «αναφέρουν» δικούς τους συγγενείς που πιστεύουν ή συμμετέχουν σε θρησκευτικές δραστηριότητες. Σε ορισμένα σχολεία, εκπαιδευτικοί έχουν πει σε μαθητές ότι «αν οι γονείς σας πιστεύουν, βρίσκονται σε κίνδυνο – πρέπει να τους προστατεύσετε καταγγέλλοντάς τους».
Το αποτέλεσμα είναι ένας κλοιός καχυποψίας. Η οικογένεια, παραδοσιακά ιερή στην κινεζική κουλτούρα, υποκαθίσταται από το Κόμμα. Το παιδί καλείται να επιλέξει ανάμεσα στην αγάπη για τον γονιό και στην αφοσίωση στην ιδεολογία. Ένας γονιός από τη Γουενζού αποκάλυψε πως ο γιος του αρνήθηκε να πάει σχολείο, αφού οι δάσκαλοι τον πίεζαν να καταγγείλει την οικογένεια επειδή εκείνος δεν είχε υπογράψει δήλωση αποκήρυξης της θρησκείας. «Το παιδί μου γύρισε με φυλλάδια γεμάτα φρικτές εικόνες και με ρώτησε γιατί δεν τα ακολουθώ», είπε συγκλονισμένος.
Η εκπαίδευση ως μηχανισμός καταστολής
Δεν πρόκειται για τυχαία περιστατικά. Πρόκειται για μια στρατηγική μεθοδικά οργανωμένη από το ΚΚΚ, που βλέπει την εκπαίδευση ως το πιο αποτελεσματικό όπλο ελέγχου. Ήδη από την εποχή του Μάο, η Πολιτιστική Επανάσταση είχε εργαλειοποιήσει μαθητές και φοιτητές, μετατρέποντάς τους σε «Κόκκινους Φρουρούς» που κατέστρεφαν ναούς και εξευτέλιζαν δασκάλους. Σήμερα, το μοντέλο επιστρέφει με πιο εκλεπτυσμένη μορφή: όχι μέσα από μαζικές διαδηλώσεις, αλλά μέσα από τον καθημερινό ιστό της εκπαίδευσης.
Στα πανεπιστήμια, το μάθημα Καταστάσεις και Πολιτικές είναι υποχρεωτικό και παρουσιάζει την «αγάπη για το κόμμα» ως υπέρτατη αξία. Οποιοσδήποτε εκφράσει αμφιβολία στιγματίζεται. Οι καθηγητές υπογράφουν δηλώσεις αθεΐας, υπό την απειλή απώλειας βραβείων ή χρηματοδότησης. Οι δάσκαλοι υποχρεώνονται να καταγγέλλουν ακόμη και συγγενείς τους αν έχουν θρησκευτικές πεποιθήσεις. Ολόκληρη η εκπαιδευτική κοινότητα μετατρέπεται σε μηχανισμό καταστολής.
Η στρατηγική αυτή παραβιάζει κατάφωρα τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού των Ηνωμένων Εθνών, την οποία η Κίνα έχει υπογράψει. Το άρθρο 14 προστατεύει την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας των ανηλίκων. Ωστόσο, το Πεκίνο φαίνεται να θεωρεί τη σύμβαση ένα απλό χαρτί χωρίς πρακτική σημασία.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό, είναι βαθιά ηθικό. Τι είδους κοινωνία οικοδομείται όταν η παιδική ηλικία χρησιμοποιείται ως πεδίο ιδεολογικού πολέμου; Όταν οι αυριανοί πολίτες μαθαίνουν να υπακούουν τυφλά και να καταδίδουν, αντί να κρίνουν και να συνδιαλέγονται; Το ΚΚΚ δεν στοχεύει απλώς στη φίμωση των αντιφρονούντων· χτίζει μια γενιά που θα ταυτίζει την έννοια της αλήθειας με την υπακοή στο κόμμα.
Η στρατηγική του Πεκίνου δεν είναι πρωτοφανής. Η ναζιστική Γερμανία είχε ιδρύσει τη Χιτλερική Νεολαία, με εκατομμύρια παιδιά που εκπαιδεύονταν να υπακούν στον Φύρερ περισσότερο απ’ ό,τι στους γονείς τους. Στη Σοβιετική Ένωση, οι «Πιονιέροι» υπήρξαν ένα σύστημα ιδεολογικής διαπαιδαγώγησης που μετέτρεπε τους μαθητές σε «μάτια και αυτιά» του καθεστώτος. Ακόμη και στη Ρουμανία του Τσαουσέσκου, τα παιδιά υποχρεώνονταν να συμμετέχουν σε παρελάσεις και να τραγουδούν ύμνους στον «Ηγέτη».
Όλα αυτά τα παραδείγματα έχουν ένα κοινό: τη διάλυση της οικογένειας και της ατομικής συνείδησης προς όφελος της κρατικής ιδεολογίας. Το ΚΚΚ φαίνεται να τα έχει μελετήσει προσεκτικά και να τα εφαρμόζει σε μια σύγχρονη εκδοχή, πιο ύπουλη, πιο συστηματική, πιο διαβρωτική.
Ο ιδεολογικός στόχος: Αθεΐα, υπακοή, Σι Τζινπίνγκ
Το μήνυμα που διδάσκεται δεν είναι απλώς αντιθρησκευτικό. Είναι ένα τρίπτυχο: αθεΐα, υπακοή, αφοσίωση στον Σι Τζινπίνγκ. Ο ίδιος ο πρόεδρος έχει διακηρύξει ότι «η θρησκεία πρέπει να κινεζοποιηθεί» και να προσαρμοστεί στις ανάγκες του Κόμματος. Ό,τι δεν προσαρμόζεται, εξαλείφεται. Η κατήχηση των παιδιών αποτελεί το πιο αποτελεσματικό μέσο για να διασφαλιστεί πως η «κινεζοποίηση» θα γίνει τρόπος ζωής.
Η «αγάπη για το κόμμα» δεν είναι αφηρημένη έννοια· είναι καθημερινή πρακτική. Οι μαθητές οφείλουν να αποστηθίζουν συνθήματα, να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις, να γράφουν εκθέσεις που εξυμνούν τον Σι Τζινπίνγκ. Η πολιτική υπακοή εισχωρεί στην ίδια τη σχολική ρουτίνα, καθιστώντας την ιδεολογία αόρατη αλλά πανταχού παρούσα.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Κίνα. Όταν ένα αυταρχικό καθεστώς δείχνει πώς μπορεί να χρησιμοποιήσει την παιδική ηλικία για να εμπεδώσει την ιδεολογική του κυριαρχία, δημιουργεί προηγούμενο. Άλλες κυβερνήσεις, βλέποντας την «αποτελεσματικότητα» της μεθόδου, μπορεί να επιχειρήσουν να μιμηθούν το μοντέλο.
Επιπλέον, η γενιά που μεγαλώνει υπό αυτό το καθεστώς θα αποτελέσει αύριο την ελίτ της Κίνας, τους επιστήμονες, τους διπλωμάτες, τους στρατιωτικούς, τους επιχειρηματίες. Μια γενιά που έχει μάθει από τα πέντε της χρόνια ότι η αλήθεια είναι ό,τι λέει το Κόμμα. Πώς θα επηρεάσει αυτό τις διεθνείς σχέσεις, την οικονομία, την παγκόσμια συνεργασία;
Η εικόνα ενός παιδιού που γυρίζει στο σπίτι και επαναλαμβάνει μηχανικά συνθήματα εναντίον της πίστης των γονιών του δεν είναι απλώς τραγική· είναι ο καθρέφτης μιας κοινωνίας που έχει υποτάξει την αθωότητα στην πολιτική σκοπιμότητα. Το ΚΚΚ δεν περιορίζεται στη φίμωση των ενηλίκων· οικοδομεί μια νέα γενιά για την οποία η έννοια της αλήθειας θα ταυτίζεται με την αφοσίωση στο κόμμα.
Η διεθνής κοινότητα οφείλει να δει καθαρά ότι αυτό δεν είναι απλώς ένα «κινεζικό ζήτημα». Είναι μια πρόβα για το πώς οι αυταρχικές εξουσίες του 21ου αιώνα μπορούν να μετατρέψουν την παιδική ηλικία σε πεδίο ιδεολογικού πολέμου. Αν αυτή η στρατηγική γίνει ανεκτή, η έννοια της παιδικής αθωότητας θα χαθεί οριστικά.
Και τότε, ο πραγματικός εχθρός δεν θα είναι πια το Κομμουνιστικό Κόμμα· θα είναι η δική μας αδράνεια απέναντι σε ένα έγκλημα που συντελείται στο φως της ημέρας, με θύματα τα πιο ανυπεράσπιστα μέλη της ανθρωπότητας.
