Ταμείο Ανάκαμψης: Η Ελλάδα κοντά στο χείλος της αποτυχίας – χάνεται η χρυσή ευκαιρία;

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο κρίσιμες δοκιμασίες της μεταμνημονιακής εποχής. Παρά τις πανηγυρικές ανακοινώσεις περί «ικανοποιητικής προόδου», η πραγματικότητα αποκαλύπτει καθυστέρηση, αδράνεια και έναν αγώνα δρόμου που θυμίζει σπριντ σε ανηφόρα. Μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες η χώρα οφείλει να εκπληρώσει 194 εκκρεμή ορόσημα του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ώστε να μην χαθούν πόροι που ξεπερνούν τα 8 δισ. ευρώ. Και όλα αυτά την ώρα που το ρολόι μετρά αντίστροφα: το Ταμείο Ανάκαμψης λήγει τον Αύγουστο του 2026 και η Κομισιόν δεν έχει αφήσει κανένα περιθώριο παράτασης.

Η εικόνα στα τέλη του 2024 και στις αρχές του 2025 ήταν αποκαλυπτική: μόλις το 21,5% των διαθέσιμων κονδυλίων είχε απορροφηθεί, δηλαδή περίπου 7,8 δισ. ευρώ από το συνολικό πακέτο των 36,6 δισ. ευρώ. Στην κατάταξη των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, η Ελλάδα βρέθηκε στην 21η θέση. Από τα 18,2 δισ. ευρώ που είχαν εισρεύσει μέχρι το τέλος του 2024, λιγότερα από 7,1 δισ. είχαν φτάσει σε πραγματικούς δικαιούχους – έργα, επιχειρήσεις, νοικοκυριά. Το υπόλοιπο παρέμενε αδρανές, «παρκαρισμένο» σε κρατικούς λογαριασμούς. Η πραγματική απορρόφηση, δηλαδή τα χρήματα που όντως κινήθηκαν στην οικονομία, περιοριζόταν κοντά στο 20%. Τέσσερα χρόνια μετά την έγκριση του «Ελλάδα 2.0», η χώρα δεν έχει αξιοποιήσει ούτε το ένα τέταρτο του ποσού που δικαιούται.

Από την άλλη πλευρά, στο επίπεδο των εκταμιεύσεων από την ΕΕ, η εικόνα φαίνεται πιο αισιόδοξη: τον Απρίλιο–Μάιο 2025 οι συνολικές εισροές ανήλθαν σε 21,3 δισ. ευρώ (59% του συνολικού πακέτου), μετά την πέμπτη αίτηση πληρωμής, τοποθετώντας την Ελλάδα πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Τον Ιούλιο του 2025 υποβλήθηκε έκτο αίτημα για 2,1 δισ. ευρώ, που με την έγκρισή του ανεβάζει το σύνολο στα 23,4 δισ. ευρώ, δηλαδή το 65% του προγράμματος. Όμως η ψαλίδα ανάμεσα σε εκταμιεύσεις και πραγματική απορρόφηση είναι χαοτική: η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει χρήματα στα χαρτιά, αλλά δυσκολεύεται να τα μετατρέψει σε έργα και επενδύσεις.

Το RRF, που γεννήθηκε το 2020 ως μέρος του NextGenerationEU για να απαντήσει στις πληγές της πανδημίας και να χρηματοδοτήσει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, προσέφερε στη χώρα μας 35,95 δισ. ευρώ (18,22 δισ. επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. δάνεια). Το ελληνικό σχέδιο εγκρίθηκε στις 13 Ιουλίου 2021 με 105 επενδύσεις και 75 μεταρρυθμίσεις, σε τέσσερις άξονες: Πράσινη Μετάβαση, Ψηφιακή Μετάβαση, Απασχόληση–Δεξιότητες–Κοινωνική Συνοχή και Ιδιωτικές Επενδύσεις–Μετασχηματισμός της Οικονομίας.

Η ιστορική πορεία εκταμιεύσεων δείχνει τον ρυθμό αλλά και την αδυναμία αξιοποίησης:

– Στις 9 Αυγούστου 2021 η Ελλάδα έλαβε προκαταβολή 3,96 δισ. ευρώ.
– Στις 8 Απριλίου 2022 ακολούθησε η πρώτη κανονική πληρωμή 3,6 δισ. ευρώ.
– Στις αρχές του 2023 εκταμιεύθηκαν 3,57 δισ. ευρώ μετά την ολοκλήρωση 28 οροσήμων.
– Μέχρι τον Μάιο του 2025 οι συνολικές εκταμιεύσεις είχαν φτάσει τα 21,3 δισ. ευρώ.

Ωστόσο, στο εσωτερικό μέτωπο, τα στοιχεία είναι πιο αποκαλυπτικά. Οι εκατό μεγαλύτεροι τελικοί δικαιούχοι μοιράζονται 16,45 δισ. ευρώ. Το 86% αυτού του ποσού αφορά φορείς του Δημοσίου – υπουργεία, κρατικούς οργανισμούς – και μόλις 4 δισ. ευρώ περίπου έχουν κατευθυνθεί σε 41 επιχειρήσεις. Στην κορυφή των ιδιωτικών δικαιούχων βρίσκεται ο ΔΕΔΔΗΕ με 437,4 εκατ. ευρώ για αναβάθμιση δικτύων, ακολουθούμενος από τον ΑΔΜΗΕ με 303,1 εκατ. ευρώ για διασύνδεση νησιών, τη FiberGrid της ΔΕΗ με 290,9 εκατ. ευρώ για δίκτυα οπτικών ινών, την Avis με 269,3 εκατ. ευρώ για ανανέωση στόλου, τη μητρική ΔΕΗ με 204 εκατ., την Ελληνικός Χρυσός με 200 εκατ. και την Ιδέα Φως ΜΑΕ με 174,9 εκατ. για έργα ΑΠΕ.

Από την πλευρά της δημόσιας διοίκησης, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει λάβει 1,81 δισ. ευρώ (με αιχμή το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» και έργα αποθήκευσης ενέργειας). Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ακολουθεί με 1,60 δισ. ευρώ για ψηφιακά έργα, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών με 1,50 δισ. ευρώ για έργα όπως ο Ε65, ο ΒΟΑΚ και περιφερειακά αεροδρόμια, ενώ το υπουργείο Υγείας έχει χρηματοδότηση 884,2 εκατ. ευρώ για το ΕΣΥ και το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας 558 εκατ. ευρώ.

Η σύγκριση με άλλες χώρες είναι αμείλικτη. Η Γαλλία είχε απορροφήσει το 76,6% του πακέτου της έως το τέλος του 2024, η Γερμανία το 65,2% και η Ιταλία το 62,8%. Η Ελλάδα βρισκόταν γύρω στο 50% σε εκταμιεύσεις, αλλά μόλις στο 20-22% σε πραγματική απορρόφηση, τοποθετώντας την στις τελευταίες θέσεις υπό αυτό το κριτήριο. Αντιθέτως, χώρες όπως η Αυστρία, η Ολλανδία και η Βουλγαρία είχαν ακόμη χαμηλότερες επιδόσεις, ενώ η Ουγγαρία (8,8%) και η Σουηδία (0%) παρουσίασαν ειδικές περιπτώσεις.

Η καθυστέρηση στην αξιοποίηση των πόρων αποτυπώνεται και στα στοιχεία του Ινστιτούτου ΕΝΑ: 4,1 δισ. ευρώ παραμένουν ανενεργά, ενώ 4,5 δισ. ευρώ εμφανίζονται μόνο ως «λογιστικές πληρωμές», χωρίς ουσιαστική επίδραση στην οικονομία. Το ποσοστό πραγματικής αξιοποίησης του «Ελλάδα 2.0» υπολογίζεται σε 28,16%. Και όλα αυτά ενώ η Κομισιόν έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα υπάρξει καμία παράταση μετά το 2026.

Η κυβέρνηση σχεδιάζει για το 2026 το μεγαλύτερο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων της τελευταίας 16ετίας, με 16,7 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 7,2 δισ. για έργα του Ταμείου Ανάκαμψης. Παράλληλα, η μετάβαση στη «μετα–RRF εποχή» προβλέπεται να στηριχθεί σε νέα ευρωπαϊκά ταμεία, όπως το Κοινωνικό Κλιματικό, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων, που αναμένεται να αποφέρουν άνω των 8 δισ. ευρώ στην Ελλάδα.

Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δίλημμα: είτε θα επιταχύνει δραματικά την υλοποίηση των έργων, ολοκληρώνοντας τα 194 ορόσημα μέχρι το καλοκαίρι του 2026, είτε θα βρεθεί αντιμέτωπη με την απώλεια δισεκατομμυρίων ευρώ και την αποτυχία ενός σχεδίου που υποτίθεται ότι θα στήριζε τη νέα οικονομική πορεία. Με τον χρόνο να πιέζει αμείλικτα, η επόμενη διετία δεν θα κρίνει απλώς την επιτυχία ή την αποτυχία του «Ελλάδα 2.0», αλλά την ικανότητα της χώρας να μετατρέψει τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις σε πραγματικό αναπτυξιακό αποτύπωμα.