Με την προθεσμία του Ταμείου Ανάκαμψης να πλησιάζει στο τέλος της, κυβέρνηση, τράπεζες και επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα κρίσιμο κενό στο δανειακό σκέλος του προγράμματος. Το ποσό που μένει να καλυφθεί ανέρχεται σε 8,1 δισ. ευρώ, την ώρα που η δυνατότητα σύναψης νέων συμβάσεων λήγει στις 29 Μαΐου 2026.
Η εικόνα που καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος στο τελευταίο σημείωμά της αποτυπώνει καθαρά την πίεση που έχει δημιουργηθεί. Από τα συνολικά 17,7 δισ. ευρώ που αντιστοιχούν στη χώρα μέσω των δανείων του RRF, έως τα μέσα Απριλίου είχαν συμβασιοποιηθεί έργα ύψους μόλις 9,6 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι μέσα σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια πρέπει να καλυφθεί μια απόσταση που, με τα σημερινά δεδομένα, θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.
Σχέδιο μεταφοράς πόρων στην Αναπτυξιακή Τράπεζα
Μπροστά στον κίνδυνο να μείνουν αδιάθετοι ευρωπαϊκοί πόροι, το οικονομικό επιτελείο ενεργοποιεί εναλλακτικό μηχανισμό. Τα δάνεια που δεν θα προλάβουν να διοχετευθούν εγκαίρως σε τελικούς δικαιούχους θα μεταφερθούν στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, ώστε να παραμείνουν διαθέσιμα για την οικονομία ακόμη και μετά την τυπική λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης.
Η κίνηση αυτή λειτουργεί ως γέφυρα έως το 2029. Στόχος είναι τα κεφάλαια να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν επενδυτικά σχέδια και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες, χωρίς να χαθούν λόγω των αυστηρών χρονικών ορίων του ευρωπαϊκού προγράμματος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΤτΕ, έως τον Μάρτιο του 2026 είχαν υπογραφεί μέσω των τραπεζών συμβάσεις που αντιστοιχούν σε επενδυτικά σχέδια συνολικού ύψους 21,6 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 9,8 δισ. ευρώ προέρχονται από πόρους του RRF, τα 6,9 δισ. ευρώ από τραπεζική συγχρηματοδότηση και τα 4,9 δισ. ευρώ από ίδια συμμετοχή των επενδυτών.
Η μόχλευση θεωρείται σημαντική, καθώς κάθε ευρώ του Ταμείου κινητοποιεί πρόσθετα τραπεζικά και ιδιωτικά κεφάλαια. Στην πράξη, το δανειακό σκέλος του RRF λειτούργησε ως βασικός μηχανισμός ενίσχυσης της επενδυτικής δραστηριότητας, αν και η ταχύτητα συμβασιοποίησης παραμένει το μεγάλο αδύναμο σημείο.
Υψηλές εισροές, αλλά χαμηλή εκπλήρωση στόχων
Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες με τις υψηλότερες εισροές πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η χώρα έχει ήδη εισπράξει 24,6 δισ. ευρώ, απορροφώντας το 68% του συνολικού πακέτου των 36 δισ. ευρώ, ποσοστό αισθητά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Πίσω, όμως, από τη θετική εικόνα των εκταμιεύσεων υπάρχουν σοβαρές καθυστερήσεις στην υλοποίηση των δεσμεύσεων. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισημαίνει ότι μέχρι σήμερα έχει εκπληρωθεί μόλις το 53% των οροσήμων και στόχων, με την εφαρμογή του προγράμματος να χαρακτηρίζεται οπισθοβαρής.
Ο βαρύς διοικητικός φόρτος, οι διαδικασίες εγκρίσεων και η καθυστέρηση στην ωρίμανση έργων έχουν επιβραδύνει την πρόοδο. Αυτή η εικόνα οδήγησε την κυβέρνηση στην αναθεώρηση του σχεδίου «Ελλάδα 2.0», το οποίο κατατέθηκε στην Κομισιόν τον Μάιο.
Στο πεδίο των επιχορηγήσεων, από τα συνολικά 18,2 δισ. ευρώ, έως το τέλος του 2025 είχαν φτάσει στην πραγματική οικονομία περίπου 8,9 δισ. ευρώ. Οι πόροι αυτοί χρηματοδοτούν δράσεις για ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, αποθήκευση ενέργειας, ψηφιακό μετασχηματισμό επιχειρήσεων, ανακαίνιση νοσοκομείων, έργα υποδομών και στεγαστικές πολιτικές, όπως το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ».
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Το βασικό ζήτημα πλέον είναι τι θα συμβεί μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι οι επενδύσεις θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα και το 2027, καθώς θα συνεχιστούν οι εκταμιεύσεις ήδη εγκεκριμένων δανείων από τις τράπεζες και την Αναπτυξιακή Τράπεζα.
Παράλληλα, η χρηματοδοτική σκυτάλη θα περάσει στα νέα ευρωπαϊκά εργαλεία της περιόδου 2028-2034, με βασικό άξονα το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, αλλά και πρόσθετους πόρους από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ανάπτυξη 1,9% για το 2026 και μικρή επιτάχυνση κοντά στο 2% για τη διετία 2027-2028. Η πρόβλεψη στηρίζεται κυρίως στη συνέχιση των ιδιωτικών επενδύσεων και στην παραγωγική αναβάθμιση της οικονομίας.
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει. Αν η χώρα δεν καταφέρει να αξιοποιήσει εγκαίρως το πλήρες δανειακό σκέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, η καλή εικόνα των συνολικών εκταμιεύσεων θα συγκαλύπτει μια σοβαρή αδυναμία υλοποίησης. Η μεταφορά πόρων στην Αναπτυξιακή Τράπεζα μπορεί να περιορίσει τη ζημιά, αλλά δεν αναιρεί την ανάγκη για ταχύτερη ωρίμανση έργων, λιγότερη γραφειοκρατία και πραγματική κατεύθυνση των χρημάτων σε παραγωγικές επενδύσεις.
