Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε ένα ποιοτικό άλμα στη στρατηγική κυρώσεων κατά της Ρωσίας, σφίγγοντας αποφασιστικά τη θηλιά γύρω από τα έσοδα που αποκομίζει το Κρεμλίνο από το πετρέλαιο. Οι Βρυξέλλες προωθούν πλέον μια συνολική απαγόρευση των ευρωπαϊκών θαλάσσιων υπηρεσιών προς τάνκερ που μεταφέρουν ρωσικό αργό, ανεξαρτήτως τιμής πώλησης, κλείνοντας ουσιαστικά τον κύκλο του μοντέλου του πλαφόν τιμής που είχε υιοθετήσει η G7 τον Δεκέμβριο του 2022.
Η πρόταση προβλέπει πλήρη απαγόρευση κρίσιμων υπηρεσιών –ασφάλισης, χρηματοδότησης και διαμεσολάβησης– για κάθε πλοίο που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο, εφόσον το μέτρο εφαρμοστεί συντονισμένα με τις χώρες της G7, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη νέα δέσμη –την 20ή από το 2022– ως καθοριστική, υποστηρίζοντας ότι «θα περικόψει περαιτέρω τα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας και θα δυσκολέψει την εξεύρεση αγοραστών».
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι πρόσφατες, αμερικανοκινούμενες ειρηνευτικές επαφές δεν απέφεραν καμία πρόοδο στο ουκρανικό μέτωπο. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιμένουν ότι η Ρωσία δεν δείχνει καμία διάθεση συμβιβασμού και ότι η οικονομική πίεση παραμένει το βασικό εργαλείο επιρροής.
Ρωσία, πετρέλαιο και το τέλος του πλαφόν
Το σύστημα πλαφόν τιμής που τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2022 είχε σχεδιαστεί ως ένας λεπτός συμβιβασμός: να περιοριστούν τα έσοδα της Μόσχας χωρίς να διαταραχθούν οι διεθνείς αγορές πετρελαίου. Επέτρεπε σε δυτικούς ασφαλιστές και παρόχους να εξυπηρετούν φορτία ρωσικού πετρελαίου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά πωλούνταν κάτω από ένα ανώτατο όριο σε σχέση με τα διεθνή benchmarks, εξαναγκάζοντας τη Ρωσία σε σημαντικές εκπτώσεις.
Στην πράξη, όμως, το πλαφόν αποδείχθηκε διαβλητό. Η Μόσχα αξιοποίησε έναν «σκιώδη στόλο», εναλλακτικούς ασφαλιστές και τρίτες χώρες, διατηρώντας σημαντικό μέρος των εξαγωγών της. Η νέα γραμμή της Ε.Ε. εγκαταλείπει αυτή τη λογική και υιοθετεί μια καθολική απαγόρευση: όποιο τάνκερ μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο, αποκλείεται από τις ευρωπαϊκές ναυτιλιακές υπηρεσίες, ανεξαρτήτως τιμής.
Στόχος δεν είναι μόνο η περαιτέρω αποστράγγιση των εσόδων, αλλά και η αύξηση του κόστους, του ρίσκου και της αβεβαιότητας για κάθε αγοραστή ρωσικού πετρελαίου. Η πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές καθίσταται έτσι πιο επισφαλής και λιγότερο ελκυστική, ακόμη και για χώρες που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως «βαλβίδες αποσυμπίεσης».
Ωστόσο, η υιοθέτηση του πακέτου δεν είναι δεδομένη. Ορισμένες πρωτεύουσες, με πιο χαρακτηριστική τη Ουγγαρία, εμφανίζονται απρόθυμες να συναινέσουν. Η φον ντερ Λάιεν είχε θέσει ως ορόσημο την έγκριση των κυρώσεων πριν από την επίσκεψή της στο Κίεβο στις 24 Φεβρουαρίου, επέτειο τεσσάρων ετών από τη ρωσική εισβολή, όμως οι εσωτερικές αντιστάσεις απειλούν να καθυστερήσουν το χρονοδιάγραμμα.
Σκλήρυνση γραμμής και χτύπημα στον «σκιώδη στόλο»
Το νέο πακέτο κυρώσεων δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο. Προβλέπει την προσθήκη ακόμη 20 ρωσικών τραπεζών στη λίστα κυρώσεων, αλλά και την ένταξη τραπεζών τρίτων χωρών που, σύμφωνα με την Κομισιόν, διευκολύνουν την παράκαμψη των περιορισμών. Παράλληλα, εισάγονται νέες απαγορεύσεις εξαγωγών από την Ε.Ε., από καουτσούκ για τρακτέρ έως υπηρεσίες κυβερνοασφάλειας, συνολικής αξίας άνω των 360 εκατ. ευρώ, καθώς και απαγορεύσεις εισαγωγών μετάλλων, χημικών και κρίσιμων ορυκτών αξίας άνω των 570 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας, με την προσθήκη 43 ακόμη πλοίων στη λίστα κυρώσεων. Οι Βρυξέλλες επιχειρούν να κλείσουν τις τελευταίες «τρύπες» του προηγούμενου καθεστώτος και να καταστήσουν σαφές ότι η πίεση θα κλιμακώνεται. Όπως υπογράμμισε η φον ντερ Λάιεν, «η Ρωσία καταλαβαίνει μόνο τη γλώσσα της αποφασιστικής πίεσης» – και η Ε.Ε. δείχνει πλέον έτοιμη να τη μιλήσει χωρίς εκπτώσεις.
