Η στρατηγική του Ισραήλ στον Λίβανο και το ανοιχτό αδιέξοδο
Η νέα ανάφλεξη στον Λίβανο, με το Ισραήλ να εντείνει τις επιχειρήσεις του κατά της Χεζμπολάχ, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα παλιό στρατηγικό ερώτημα: μπορεί πράγματι να διαμορφωθεί μια σταθερή ζώνη ασφαλείας στα σύνορα, ικανή να θωρακίσει το βόρειο Ισραήλ από διαρκείς επιθέσεις;
Ο στόχος αυτός δεν είναι καινούργιος. Από την εισβολή του 1982 μέχρι σήμερα, η ισραηλινή στρατηγική κινείται στον ίδιο άξονα: απομάκρυνση της Χεζμπολάχ από τη μεθόριο και εγκαθίδρυση ενός γεωγραφικού «μαξιλαριού» που θα περιορίζει τη δυνατότητα πλήγματος κατά ισραηλινών περιοχών. Παρά την επιμονή αυτής της λογικής, τα αποτελέσματα παραμένουν περιορισμένα, ενώ το στρατιωτικό και πολιτικό κόστος συσσωρεύεται εδώ και δεκαετίες.
Η εμπειρία των τελευταίων σαράντα ετών είναι ενδεικτική. Στις συγκρούσεις με επίκεντρο τον Λίβανο, οι απώλειες για τον ισραηλινό στρατό υπολογίζονται σε 1.300 έως 1.400 νεκρούς στρατιώτες. Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει το βάθος μιας αντιπαράθεσης που όχι μόνο δεν έκλεισε, αλλά αναπαράγεται με νέα ένταση σε κάθε επόμενο κύκλο κρίσης.
Η ζώνη ασφαλείας ως παλιό σχέδιο με νέα μορφή
Η ιδέα της buffer zone είχε εφαρμοστεί έμπρακτα την περίοδο 1985-2000, όταν το Ισραήλ διατηρούσε υπό τον έλεγχό του μια λωρίδα στον νότιο Λίβανο, με βάθος που έφθανε περίπου τα 15 έως 20 χιλιόμετρα. Ο επιδιωκόμενος σκοπός ήταν σαφής: να απομακρυνθούν οι ένοπλες επιθέσεις από τα σύνορα και να μειωθεί η πίεση στις βόρειες κοινότητες του Ισραήλ.
Μετά την αποχώρηση του 2000 και τον καθορισμό της λεγόμενης Μπλε Γραμμής από τον ΟΗΕ, η φυσική παρουσία του Ισραήλ στην περιοχή τερματίστηκε, χωρίς όμως να εξαφανιστεί ο στρατηγικός στόχος. Η επιδίωξη απομάκρυνσης της Χεζμπολάχ από τη συνοριακή γραμμή παρέμεινε ενεργή, άλλοτε μέσω αποτροπής και άλλοτε με στοχευμένα στρατιωτικά πλήγματα.
Στη σημερινή συγκυρία, το ίδιο σχέδιο επανέρχεται με νέους όρους. Στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια για δημιουργία ζώνης βάθους 5 έως 10 χιλιομέτρων, ενώ σε πιο επιθετικές εκδοχές εξετάζεται ακόμη και επέκταση έως τον ποταμό Λιτάνι, δηλαδή 20 έως 30 χιλιόμετρα μέσα σε λιβανέζικο έδαφος.
Γιατί η Χεζμπολάχ δεν εξουδετερώνεται στρατιωτικά
Παρά τη σαφή στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ, η πραγματικότητα στο πεδίο δείχνει ότι μια μόνιμη και αποτελεσματική ζώνη ασφαλείας είναι πολύ δυσκολότερο να επιβληθεί απ’ όσο φαίνεται στους επιχειρησιακούς σχεδιασμούς. Το πρώτο και βασικό εμπόδιο είναι ο ίδιος ο χαρακτήρας της Χεζμπολάχ.
Η οργάνωση δεν συγκροτεί έναν συμβατικό στρατό που μπορεί να ηττηθεί με τα κλασικά δόγματα ενός μετώπου. Πρόκειται για υβριδικό μηχανισμό, που συνδυάζει αντάρτικη δράση, πυραυλική ισχύ, δικτυωμένη επιχειρησιακή παρουσία και παράλληλα ισχυρή πολιτική διείσδυση στο εσωτερικό του Λιβάνου. Αυτό το μοντέλο τής επιτρέπει να αποφεύγει την πλήρη εξουδετέρωση και να προσαρμόζεται σε συνθήκες πίεσης.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η γεωγραφία. Ο νότιος Λίβανος διαθέτει μορφολογία που ευνοεί την άμυνα, με ορεινό και ημιορεινό ανάγλυφο, υπόγειες δομές, κρυφές θέσεις και δυνατότητες αιφνιδιαστικής δράσης. Το πεδίο αυτό δυσκολεύει τον πλήρη στρατιωτικό έλεγχο και αυξάνει το κόστος κάθε μακροχρόνιας κατοχής ή μόνιμης παρουσίας.
Την ίδια στιγμή, η Χεζμπολάχ δεν αποτελεί απλώς έναν εξωτερικό εχθρικό πόλο. Είναι ενταγμένη στον λιβανέζικο πολιτικό και κοινωνικό ιστό, διαθέτοντας επιρροή που εκτείνεται πέρα από το στρατιωτικό της σκέλος. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε επιχείρηση εναντίον της παράγει αναπόφευκτα ευρύτερες πολιτικές συνέπειες, τόσο داخل του Λιβάνου όσο και στην περιφερειακή ισορροπία.
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας είναι η ανθεκτικότητά της. Η Χεζμπολάχ έχει οικοδομήσει πολυεπίπεδη δομή με διασπορά δυνάμεων, εφεδρείες, εναλλακτικές υποδομές και δυνατότητα ταχείας ανασύνταξης. Αυτό της επιτρέπει να απορροφά απώλειες, να μετατοπίζει μέσα και στελέχη και να επανέρχεται επιχειρησιακά ακόμη και μετά από μεγάλα πλήγματα.
Η «Λερναία Ύδρα» της Μέσης Ανατολής
Η μεταφορά της «Λερναίας Ύδρας» περιγράφει με ακρίβεια το πρόβλημα που αντιμετωπίζει διαχρονικά το Ισραήλ. Κάθε φορά που η Χεζμπολάχ υφίσταται ισχυρό χτύπημα, δεν εξαφανίζεται. Ανασυντάσσεται, μετασχηματίζεται, αναπληρώνει απώλειες και επανεμφανίζεται σε νέα μορφή. Αυτό φάνηκε μετά την αποχώρηση του Ισραήλ το 2000 και επαναλήφθηκε μετά τον πόλεμο του 2006, όταν η οργάνωση διατήρησε τη συνοχή της και ενίσχυσε περαιτέρω τις δυνατότητές της.
Σήμερα, η Χεζμπολάχ εξακολουθεί να διαθέτει ένα από τα ισχυρότερα οπλοστάσια που έχουν ποτέ συγκεντρώσει μη κρατικοί δρώντες. Το εύρος των ρουκετών και των πυραύλων της, σε συνδυασμό με την επιχειρησιακή της εμπειρία, σημαίνει ότι οι απώλειες σε υποδομές ή σε τοπικούς μηχανισμούς κοντά στα σύνορα δεν αρκούν από μόνες τους για να τη θέσουν εκτός μάχης.
Οι πρόσφατες ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν πλήξει κρίσιμες εγκαταστάσεις και στελέχη της κοντά στη μεθόριο, χωρίς όμως να ακυρώσουν τη συνολική της λειτουργία. Η οργάνωση εξακολουθεί να διατηρεί δυνάμεις, δυνατότητες και βάθος στο εσωτερικό του Λιβάνου, στοιχείο που εξηγεί γιατί η συζήτηση για νέα ζώνη ασφαλείας επιστρέφει συνεχώς. Δεν επιστρέφει ως επιβεβαίωση επιτυχίας, αλλά ως έμμεση παραδοχή ότι το πρόβλημα παραμένει ανοιχτό.
Τέσσερις δεκαετίες μετά την πρώτη μεγάλη ισραηλινή εμπλοκή στον Λίβανο, το βασικό δίλημμα δεν έχει αλλάξει. Η στρατιωτική πίεση μπορεί να περιορίσει προσωρινά τη Χεζμπολάχ, μπορεί να της επιβάλει κόστος και να ανακόψει κινήσεις της, δεν έχει κατορθώσει όμως να τη διαλύσει. Όσο αυτή η πραγματικότητα διατηρείται, η ιδέα της ζώνης ασφαλείας θα επανέρχεται, τροφοδοτώντας έναν φαύλο κύκλο σύγκρουσης που μέχρι σήμερα δεν έχει βρει οριστική έξοδο.
