Θεσσαλία: Εννέα άξονες για την υδατική κρίση

Η Θεσσαλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πολυεπίπεδη υδατική κρίση, καθώς μόλις ένα στα τρία επιφανειακά υδατικά συστήματα της περιοχής χαρακτηρίζεται ως καλό από οικολογικής απόψεως. Συγκεκριμένα, το 63% των συστημάτων αυτών κινδυνεύει να μην επιτύχει τους περιβαλλοντικούς στόχους που έχουν τεθεί, ενώ το 36,6% βρίσκεται σε κακή χημική κατάσταση. Παράλληλα, το 28% των υδάτων υφίσταται χρόνια υπεραπόληψη, γεγονός που επιδεινώνει την ήδη επιβαρυμένη κατάσταση. Στο πεδίο των υπόγειων υδάτων, η εικόνα είναι εξίσου ανησυχητική, με το 29% να καταγράφεται σε κακή ποσοτική κατάσταση. Η περιοχή, επομένως, καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα φαινόμενα λειψυδρίας, εξάντλησης των υδροφορέων και καταστροφικών πλημμυρών, δημιουργώντας ένα εκρηκτικό μείγμα προκλήσεων.

Για την αντιμετώπιση αυτής της κρίσιμης κατάστασης, η Περιφέρεια Θεσσαλίας παρουσίασε χθες, Πέμπτη, στο Περιφερειακό Συμβούλιο ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο παρεμβάσεων. Το σχέδιο βασίζεται σε εννέα άξονες εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα και περιλαμβάνει ένα αίτημα προς την Πολιτεία για μια δεσμευτική συμφωνία που θα καλύπτει την περίοδο 2027–2033. Η συμφωνία αυτή προβλέπει ένα ενιαίο πρόγραμμα έργων, εξασφαλισμένη χρηματοδότηση, σαφείς αρμοδιότητες και δημόσια λογοδοσία. Μεταξύ των βασικών μέτρων που προτείνονται είναι η πλήρης καταγραφή όλων των χρηστών και των υδροληψιών, η μέτρηση κάθε κυβικού μέτρου νερού που καταναλώνεται, η προώθηση της εξοικονόμησης και της αποθήκευσης, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων, καθώς και η έγκαιρη αντιμετώπιση των πλημμυρών και της ξηρασίας. Στον σχεδιασμό εντάσσονται, επίσης, ειδικά επιχειρησιακά σχέδια για τα αστικά ρέματα του Βόλου, τον ποταμό Πηνειό και τη λεκάνη του Καλέντζη, ενώ προβλέπεται και η αναμόρφωση του αρδευτικού μοντέλου της λίμνης Κάρλα.

Έργα και παρεμβάσεις σε ολόκληρη τη Θεσσαλία

Σύμφωνα με την εισήγηση του περιφερειάρχη Θεσσαλίας, Δημήτρη Κουρέτα, η σημερινή δυσμενής κατάσταση αποτελεί το αποτέλεσμα πρακτικών που εφαρμόζονταν επί δεκαετίες. Σε αυτές περιλαμβάνονται απολήψεις νερού χωρίς πλήρη μέτρηση και έλεγχο, παράνομες ή ανεπαρκώς καταγεγραμμένες υδροληψίες, δίκτυα που στερούνται αξιόπιστων στοιχείων για τους χρήστες και τις καταναλώσεις, υπερβολική εξάρτηση από τα υπόγεια ύδατα, ανεπαρκής αποθήκευση, αποσπασματική συντήρηση των υποδομών και κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων. Η Περιφέρεια ζητεί τον τερματισμό αυτών των πρακτικών μέσω της θέσπισης κανόνων που θα ισχύουν για όλους, διασφαλίζοντας παράλληλα μια δίκαιη μετάβαση, με τεχνική υποστήριξη και πραγματικές εναλλακτικές λύσεις για τον αγροτικό κόσμο.

Μετά τις πρόσφατες καταστροφικές πλημμύρες, οι εργασίες αποκατάστασης έχουν ολοκληρωθεί σε 432 σημεία, με συνολική δαπάνη που προσεγγίζει τα 75,7 εκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, τα αντιπλημμυρικά έργα που είτε έχουν υλοποιηθεί είτε βρίσκονται σε εξέλιξη στις τέσσερις Περιφερειακές Ενότητες ανέρχονται σε 116,2 εκατομμύρια ευρώ. Από αυτό το ποσό, τα 38,7 εκατομμύρια ευρώ αφορούν νέα έργα που ξεκίνησαν το 2026, ενώ ακολουθούν ακόμη τριάντα παρεμβάσεις. Επιπλέον, έχουν διατεθεί 121,4 εκατομμύρια ευρώ για έργα που στοχεύουν στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας, καθώς και 70 εκατομμύρια ευρώ για ένα πενταετές πρόγραμμα καθαρισμού ποταμών. Τέλος, έχουν υποβληθεί έργα εγγείων βελτιώσεων, συνολικού ύψους 124,1 εκατομμυρίων ευρώ.

Σχέδια για Βόλο, Πηνειό και Καλέντζη

Ιδιαίτερη σημασία για την περιοχή της Μαγνησίας έχει η εκπόνηση ενός επιχειρησιακού σχεδίου για τα αστικά ρέματα του Βόλου. Αντίστοιχα, εκπονούνται σχέδια και για τον ποταμό Πηνειό, καθώς και για τη λεκάνη του Καλέντζη. Στον σχεδιασμό για τον Πηνειό εφαρμόζεται η ευρωπαϊκή αρχή «δίνουμε χώρο στον ποταμό». Αυτή η προσέγγιση προβλέπει την κατασκευή αναχωμάτων όπου αυτά κρίνονται απαραίτητα, αλλά και τη δημιουργία ελεγχόμενων πλημμυρικών ζωνών. Με αυτόν τον τρόπο, το νερό μπορεί να εκτονώνεται σε προκαθορισμένες περιοχές, περιορίζοντας έτσι τον κίνδυνο καταστροφικών πλημμυρών.

Νέο αρδευτικό μοντέλο στη λίμνη Κάρλα

Στη λίμνη Κάρλα, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας, έχει ήδη ξεκινήσει η αναμόρφωση του αρδευτικού μοντέλου. Η επόμενη φάση του σχεδιασμού προβλέπει την πλήρη καταγραφή κάθε χρήστη, την αδειοδότηση κάθε παροχής και τη μέτρηση κάθε κυβικού μέτρου νερού, με σαφή φορέα λειτουργίας και σταθερό σχέδιο συντήρησης. Όπως επισημάνθηκε, η Κάρλα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως ένα πρόβλημα που χρήζει αποκατάστασης, αλλά ως ένα πεδίο εφαρμογής ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης του νερού. Οι τεχνικές υπηρεσίες έχουν ήδη προετοιμάσει παρεμβάσεις που βασίζονται στη φύση, καθώς και έργα τεχνητού εμπλουτισμού των υδροφορέων, με δυνητική χρηματοδότηση που κυμαίνεται μεταξύ 45 και 50 εκατομμυρίων ευρώ. Στόχος είναι τα έργα, τα επιχειρησιακά σχέδια και οι ψηφιακές πλατφόρμες να μην παραμείνουν αποσυνδεδεμένες παρεμβάσεις, αλλά να αποτελέσουν ένα ενιαίο πιλοτικό μοντέλο εφαρμογής της Εθνικής Στρατηγικής στη Θεσσαλία.

Έγκαιρη προειδοποίηση για πλημμύρες

Ο περιφερειάρχης ανέφερε ότι ο μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας έχει ανανεωθεί και λειτουργεί ένα σύστημα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο. Το σύστημα αυτό συνδυάζει μετεωρολογικά μοντέλα, δεδομένα πεδίου, τηλεμετρικούς σταθμούς και συνεχή έλεγχο των υδρολογικών παραμέτρων. Σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, αναπτύχθηκαν μοντέλα μηχανικής μάθησης και τεχνητής νοημοσύνης. Σκοπός είναι η παροχή προειδοποιήσεων λίγες ώρες πριν από ένα επικίνδυνο επεισόδιο, καθώς και η έκδοση υδρομετεωρολογικών προγνώσεων 24 έως 48 ώρες νωρίτερα. Το δίκτυο παρακολούθησης προβλέπεται να ενισχυθεί με την προσθήκη δέκα νέων μετεωρολογικών και τεσσάρων νέων υδρολογικών σταθμών.

Οι εννέα άξονες της πρότασης

Το προτεινόμενο πλαίσιο περιλαμβάνει εννέα συγκεκριμένους άξονες δράσης. Πρώτος άξονας είναι η Συμφωνία Εφαρμογής Θεσσαλίας 2027–2033, μια δεσμευτική συμφωνία μεταξύ των συναρμόδιων υπουργείων, της Περιφέρειας, του ΟΔΥΘ, των δήμων και των παρόχων ύδατος, με ένα ενιαίο χαρτοφυλάκιο έργων. Κάθε δράση θα έχει συγκεκριμένο υπεύθυνο, προϋπολογισμό, χρηματοδότηση, χρονοδιάγραμμα, δείκτες αποτελέσματος και σχέδιο συντήρησης, ενώ η πρόοδος θα δημοσιοποιείται ανά τρίμηνο. Δεύτερος άξονας είναι η δημιουργία του Ταμείου Υδατικής Ανθεκτικότητας (ΤΑΤΥΩ), μιας ειδικής χρηματοδοτικής γραμμής και μονάδας ταχείας ωρίμανσης έργων, που θα καλύπτει μελέτες, έρευνες, απαλλοτριώσεις, περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις και τεύχη δημοπράτησης. Τρίτος άξονας αφορά τα Έργα Εθνικής Υδατικής Ασφάλειας, με ειδικό καθεστώς για την ταχύτερη αδειοδότηση κρίσιμων έργων, χωρίς υποχώρηση στην περιβαλλοντική προστασία.

Ο τέταρτος άξονας στοχεύει στην αποδοτικότερη χρήση του νερού, με βελτίωση της αποδοτικότητας κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030 και αυστηρότερους στόχους ανά λεκάνη και χρήση. Ο πέμπτος άξονας προβλέπει την πλήρη καταγραφή των υδροληψιών, με ολοκλήρωση και διασύνδεση του Εθνικού Μητρώου Σημείων Υδροληψίας με τις άδειες, τους μετρητές και τα στοιχεία των παρόχων. Ο έκτος άξονας επικεντρώνεται στην αποθήκευση νερού, τόσο στην επιφάνεια όσο και στο υπέδαφος, μέσω συνδυασμού ταμιευτήρων, τεχνητού εμπλουτισμού υδροφορέων, ορεινής υδρονομίας και αποκατάστασης πλημμυρικών πεδίων. Ο έβδομος άξονας αφορά τη θέσπιση ενός Σχεδίου Ξηρασίας και Λειψυδρίας, με ενιαίους δείκτες και επίπεδα προειδοποίησης. Ο όγδοος άξονας προβλέπει την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση του νερού, με επιλογή ώριμων πιλοτικών ζωνών για τη χρήση τριτοβάθμια επεξεργασμένου νερού στη γεωργική άρδευση. Τέλος, ο ένατος άξονας εστιάζει στην ενιαία διοίκηση και λογοδοσία, με τη δημιουργία μιας κοινής επιχειρησιακής μονάδας και την ψηφιακή καταγραφή κάθε υποδομής.