Η επανεμφάνιση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο TikTok, με αφορμή τη μετάβασή του στα Καλάβρυτα για σκι το Σάββατο και τη χαλαρή προβολή του καφέ στην κορυφή της Στύγας, προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις και ταυτόχρονα ενεργοποίησε προεκλογικούς συνειρμούς. Όχι τόσο για το περιεχόμενο όσο για τον χρονισμό και το μήνυμα που εκπέμπεται.
Εδώ και αρκετές εβδομάδες, η κυβέρνηση και προσωπικά ο πρωθυπουργός προχωρούν σε κινήσεις και δημόσιες τοποθετήσεις που ενισχύουν αυτή την αίσθηση. Το TikTok, ωστόσο, έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Οι επαγγελματίες της πολιτικής επικοινωνίας θυμίζουν ότι στις εκλογές του 2023 έγινε εντατική χρήση της πλατφόρμας, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην προσέγγιση συγκεκριμένων ακροατηρίων, ιδίως νεότερων ηλικιών που ενημερώνονται σχεδόν αποκλειστικά μέσω κοινωνικών δικτύων.
Υπενθυμίζεται ότι πρόσφατα και η ισραηλινή εφημερίδα «Haaretz» αποκάλυψε πως στις εκλογές εκείνες, όπου το τελικό «γαλάζιο» ποσοστό του 40,5% αποτέλεσε ευρεία έκπληξη, είχε μεταβεί στην Ελλάδα ειδική ομάδα πολιτικών συμβούλων για την καμπάνια της Νέας Δημοκρατίας. Το αντικείμενό τους ήταν η ανάλυση ψυχολογικών προφίλ ψηφοφόρων μέσω δεδομένων που αντλήθηκαν από το διαδίκτυο.
Το TikTok απευθύνεται κυρίως σε νεότερα ακροατήρια, στη Γενιά Z και στους Millennials, γεγονός που αύξησε το πολιτικό ενδιαφέρον για την πλατφόρμα την περίοδο των εκλογών. Οι στρατηγικές των πολιτικών διαφέρουν: πιο ανάλαφρο και προσωπικό ύφος στο TikTok, πιο συμβατικός λόγος στα υπόλοιπα μέσα. Ορισμένα από τα βίντεο του Κυριάκου Μητσοτάκη ξεπέρασαν τα 1,7 εκατ. προβολές, ενώ ο λογαριασμός του κατέγραψε δεκάδες εκατομμύρια συνολικές προβολές, με πάνω από 42 εκατ. views και περίπου 2 εκατ. likes, επιτυγχάνοντας μεγαλύτερη απήχηση από εκείνη των βασικών πολιτικών του αντιπάλων.
Την ίδια περίοδο, στη Ρουμανία, οι προεδρικές εκλογές του 2024 οδηγήθηκαν σε μια πρωτοφανή εξέλιξη. Η εκλογή του Καλίν Γκεοργκέσκου ακυρώθηκε λόγω της εκρηκτικής του παρουσίας στο TikTok. Τα βίντεό του συγκέντρωσαν εκατομμύρια προβολές μέσα σε ελάχιστο χρόνο και η δημοτικότητά του εκτοξεύθηκε, όμως το Συνταγματικό Δικαστήριο ακύρωσε τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου. Η ραγδαία άνοδός του κρίθηκε μη οργανική και αποδόθηκε σε συντονισμένη ψηφιακή προώθηση.
Για πρώτη φορά σε ευρωπαϊκή δημοκρατική διαδικασία, εκλογικά αποτελέσματα χαρακτηρίστηκαν προβληματικά λόγω ψηφιακής χειραγώγησης που συνδέθηκε άμεσα με αλγορίθμους κοινωνικών δικτύων. Πολλοί θεώρησαν την αιτιολόγηση προσχηματική, καθώς ο Γκεοργκέσκου, λόγω της πατριωτικής του ατζέντας, δεν αποτελούσε αποδεκτό φαβορί.
Στο μεταξύ, αρκετές χώρες και θεσμοί, μεταξύ αυτών και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχουν απαγορεύσει ή περιορίσει τη χρήση του TikTok σε επίσημες κυβερνητικές συσκευές, επικαλούμενοι ζητήματα ασφάλειας δεδομένων και κυβερνοασφάλειας. Στην Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη, η εντύπωση που καλλιεργείται είναι ότι τα likes μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα στην κοινωνική δυσαρέσκεια.
Δεν είναι αυτή η Ελλάδα του μέλλοντος…
Την περασμένη εβδομάδα, μια 55χρονη εκπαιδευτικός στη Γλυφάδα και ένας 50χρονος λιμενικός στην Αρκαδία έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της κακοκαιρίας. Τα δελτία ειδήσεων μετέδωσαν θολωμένα πρόσωπα και απέφυγαν ακόμη και την αναφορά των ονομάτων τους. Για το σύστημα και τη στενή ερμηνεία της νομοθεσίας περί προσωπικών δεδομένων, οι νεκροί μετατράπηκαν σε ηλικιακές περιγραφές. Λίγες ημέρες αργότερα, πέντε Ελληνίδες μητέρες σκοτώθηκαν σε νυχτερινή βάρδια εργοστασίου μπισκότων στα Τρίκαλα από έκρηξη που αποδίδεται σε διαρροή προπανίου. Και πάλι, τα πρώτα ρεπορτάζ κινήθηκαν στο ίδιο μοτίβο. Πρόσωπα και επώνυμα απουσίαζαν. Μόνο αριθμοί.
Το ερώτημα προκύπτει αβίαστα. Πρόκειται για εγκληματίες του κοινού ποινικού δικαίου ώστε να προστατεύονται από κάποιο τεκμήριο αθωότητας; Υπήρχε λόγος να σβηστούν τα πρόσωπά τους; Αν επρόκειτο για επώνυμους, οι εικόνες τους θα είχαν κατακλύσει τις οθόνες και η συγκίνηση θα ήταν πανελλήνια. Στην Ελλάδα, οι διακρίσεις φαίνεται να επιμένουν ακόμη και μετά θάνατον.
Το ζήτημα αυτό μόνο περιφερειακό δεν είναι. Αναδεικνύει την απώλεια ενσυναίσθησης και τον κυνισμό της καθημερινότητας. Αντί να προβάλλονται ως παραδείγματα προς αποφυγήν όσοι οδηγούν μεθυσμένοι ακριβά αυτοκίνητα και σκοτώνουν, και ως στοιχειώδης ηθική αναγνώριση οι φωτογραφίες και τα ονόματα ανθρώπων που εργάζονταν νύχτα για να ζήσουν τις οικογένειές τους, η δημόσια σφαίρα επιλέγει την ουδετερότητα. Ένα κράτος αναίσθητο στην αυθαιρεσία και την παρανομία, αλλά και στη θυσία.
Η αύξηση των εργατικών δυστυχημάτων αποτελεί μείζον θέμα. Φανερώνει μια πραγματικότητα που θυμίζει Μεσαίωνα. Χιλιάδες άνθρωποι κινούνται διαρκώς στα όρια, ανεβαίνοντας τον προσωπικό τους Γολγοθά για να κρατήσουν όρθια τη ζωή και την οικογένειά τους, την ώρα που η κυβέρνηση πανηγυρίζει για κατώτατους μισθούς, υπερωρίες και 13ωρα παρουσιασμένα ως συναινετικές επιλογές.
Πέρα από την ασφάλεια στους χώρους εργασίας, τίθεται το ζήτημα της μοίρας. Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος δήλωσε ότι η καταγωγή δεν πρέπει να καθορίζει τη μοίρα. Η διατύπωση ακούγεται σωστή. Το πολιτικό σύστημα, όμως, δεν αλλάζει τη μοίρα αυτών των ανθρώπων· τη διαχειρίζεται. Η περιφέρεια ζει σε έναν Μεσαίωνα που κρύβεται επιμελώς για να μη διαταραχθεί η εικόνα κανονικότητας.
Το ερώτημα προς την πολιτική τάξη παραμένει αναπάντητο. Υπάρχει υπερηφάνεια για μια κοινωνία που στηρίζεται σε γυναίκες οι οποίες εργάζονται τη νύχτα, εξαντλημένες και αόρατες, για να μπορούν να είναι μητέρες την ημέρα; Και όταν χαθούν, μετατρέπονται σε αριθμούς; Στη συνέχεια, το ίδιο σύστημα απορεί για την πολιτική αστάθεια και την άνοδο προσώπων όπως η Καρυστιανού, ο Κυριάκος Βελόπουλος ή η Ζωή Κωνσταντοπούλου.
Η εικόνα που διαμορφώνεται προκαλεί θλίψη. Μοιάζει με έναν εικοστό αιώνα που επιμένει μέσα στον εικοστό πρώτο. Αν η πολιτική τάξη επιθυμούσε να ανακτήσει έστω ένα ίχνος αξιοπιστίας, θα όφειλε να σταθεί σιωπηλή και ταπεινή πάνω από τις σορούς στα Τρίκαλα. Η απόσταση, όμως, παραμένει. Όπως τα γυαλιά του Εμανουέλ Μακρόν: λαμπερά, απόμακρα, υπεροπτικά. Και τελικά ξένα.
