Το αδιέξοδο Τραμπ στο Ιράν

Η στρατηγική θέση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ αναφορικά με το Ιράν παρουσιάζει πλέον εντυπωσιακή ομοιότητα με την οπτική ψευδαίσθηση της "σκάλας Penrose", όπως επισημαίνεται σε ανάλυση του CNN. Πρόκειται για μια τετράπλευρη σκάλα που φαινομενικά ανεβαίνει και κατεβαίνει αέναα, αλλά στην πραγματικότητα καταλήγει πάντα στο ίδιο σημείο, αντικατοπτρίζοντας την κυκλική και χωρίς ορατή διέξοδο φύση της αμερικανικής εμπλοκής στην περιοχή. Η διαπίστωση αυτή έρχεται μετά τα νέα πλήγματα που σημειώθηκαν στη Μέση Ανατολή το βράδυ της Τετάρτης.

Σύμφωνα με το αμερικανικό δίκτυο, η δύσκολη αυτή θέση είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα των ενεργειών του ίδιου του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκίνησε έναν πόλεμο χωρίς να υποσχεθεί ποτέ μια σαφή και οριστική έξοδο, ενώ παράλληλα συνέταξε ένα μνημόνιο κατανόησης που απέτυχε να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα γνωστό δίλημμα, το οποίο επανήλθε στο προσκήνιο μετά τις νέες αμερικανικές αεροπορικές επιθέσεις, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν ως αντίποινα για τα πλήγματα της Τεχεράνης κατά της ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ.

Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι διττό: Θα επιλέξει ο Τραμπ να κλιμακώσει τον πόλεμο, αναλαμβάνοντας το ενδεχομένως υψηλό ανθρώπινο, οικονομικό και πολιτικό κόστος, προκειμένου να ανατρέψει το νέο status quo που παρέχει στο Ιράν σημαντική διαπραγματευτική ισχύ; Ή θα προσπαθήσει να αναβιώσει μια ελαττωματική εκεχειρία, η οποία ουσιαστικά πληρώνει στο Ιράν δισεκατομμύρια δολάρια απλώς και μόνο για να διατηρηθεί ένας διάλογος; Η τελευταία έξαρση της έντασης, μόλις τρεις εβδομάδες μετά την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης με την Τεχεράνη -το οποίο ο ίδιος ο Τραμπ παρουσίασε ως μια συμφωνία που μόνο αυτός θα μπορούσε να επιτύχει- υπογραμμίζει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο τη γενική ματαιότητα των πολεμικών προσπαθειών των ΗΠΑ μέχρι σήμερα.

Η νέα στρατηγική και οι επιπτώσεις της

Ουσιαστικά, με την εξαπόλυση μιας νέας σειράς πυραυλικών και αεροπορικών επιθέσεων, ο Τραμπ διακινδύνευσε να ξεκινήσει έναν δεύτερο πόλεμο, με στόχο να διορθώσει τη ζημιά που προκλήθηκε από τον πρώτο. Η ζημιά αυτή αφορά τον έλεγχο που απέκτησε το Ιράν επί των Στενών του Ορμούζ. Οι επιθέσεις της Τεχεράνης κατά της ναυτιλίας υπογράμμισαν την αποφασιστικότητά της να διατηρήσει αυτό το πλεονέκτημα, το οποίο, πέρα από την επιβίωση του καθεστώτος, αποτελεί το σημαντικότερο κέρδος της από τον πόλεμο. Το Ιράν επιδιώκει να μετατρέψει αυτή την κρίσιμη διαδρομή πετρελαίου και φυσικού αερίου σε μια πηγή εσόδων, επιβάλλοντας ουσιαστικά διόδια. Οι επιθέσεις εναντίον αρκετών πλοίων είχαν ως στόχο να αναγκάσουν τα σκάφη να πλέουν μόνο κατά μήκος των διαδρομών που προτείνει το Ιράν, επιβεβαιώνοντας έτσι την κυριαρχία του στην περιοχή.

Οι επιθέσεις αυτές, καθώς και τα αμερικανικά αντίποινα, φαίνεται να αντιβαίνουν τους όρους του λεγόμενου Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ. Ωστόσο, το έγγραφο, το οποίο διαπραγματεύτηκαν η ομάδα του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, είναι τόσο ασαφές και στερείται μηχανισμών επιβολής, ώστε η αποτυχία του δεν προκαλεί έκπληξη. Ένας εξοργισμένος Τραμπ δήλωσε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία ότι το μνημόνιο είχε πλέον "τελειώσει" και χαρακτήρισε το Ιράν "τρελό". Παρόλα αυτά, ανέφερε ότι οι διαπραγματευτές του θα μπορούσαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες, αν το επιθυμούσαν, τροφοδοτώντας τις επικρίσεις περί στρατηγικής ασυνέπειας.

Το τεράστιο κόστος μιας κλιμάκωσης

Ελλείψει κάποιου πρωτοποριακού σχεδίου, οι επιλογές του Τραμπ είναι περιορισμένες και ενδέχεται να μην αποδώσουν. Μια μαζική κλιμάκωση, αν και μια εισβολή στο Ιράν θεωρείται αδιανόητη, θα μπορούσε να περιλαμβάνει αεροπορικές επιθέσεις σε ιρανικές μη στρατιωτικές υποδομές ή μια επιχείρηση για την κατάληψη του πετρελαϊκού κόμβου στο νησί Χαργκ. Ωστόσο, το κόστος θα μπορούσε να είναι τεράστιο, με κίνδυνο να πυροδοτήσει την οικονομική αντίδραση που ο ίδιος ο Τραμπ προσπαθούσε να αποφύγει. Μια επίθεση στο Χαργκ θα ενείχε τον κίνδυνο υψηλών απωλειών για τις ΗΠΑ, ενώ οποιαδήποτε κλιμάκωση θα επηρέαζε και την υπόλοιπη περιοχή, προκαλώντας πιθανότατα επιθέσεις αντιποίνων εναντίον των συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο.

Ο βουλευτής Άνταμ Σμιθ, Δημοκρατικός στην Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, δήλωσε ότι η δεινή θέση του Τραμπ δείχνει γιατί τα "γεράκια" που τον καλούν να "τελειώσει τη δουλειά" στο Ιράν πλανώνται. "Δεν πρόκειται να καταφέρετε να τσακίσετε το Ιράν", ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι αυτό ήταν ανέκαθεν το ελάττωμα στο επιχείρημα για την έναρξη του πολέμου. Ο ναύαρχος ε.α. Τζέιμς Σταυρίδης πρότεινε ως καλύτερη πορεία δράσης τον οικονομικό αποκλεισμό του Ιράν, σημειώνοντας ότι μια παρατεταμένη οικονομική πίεση θα μπορούσε να αναγκάσει το καθεστώς να αναλογιστεί τις συνέπειες.

Μια άλλη πιθανότητα για τον Τραμπ θα ήταν απλώς να αποστασιοποιηθεί, αφήνοντας τον κόσμο αντιμέτωπο με την πραγματικότητα των αμφισβητούμενων Στενών του Ορμούζ. Αυτό θα σήμαινε ακριβότερη ενέργεια και ένα επικίνδυνο πέρασμα για τα πλοία, με τις αγορές να προσαρμόζονται. Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα επισφράγιζε μια επαίσχυντη ήττα για τον πρόεδρο και θα κατέστρεφε την παγκόσμια αντίληψη για την αμερικανική ισχύ. Το Ιράν θα μπορούσε να επιδεικνύει το κυριότερο μέσο πίεσης που απέκτησε από τον πόλεμο στο διηνεκές.

Ο Τραμπ, έχοντας μόλις διατάξει τα πλήγματα, επέστρεψε σε νέες απειλές, γράφοντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: "Αν ξανασυμβεί, τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα". Ωστόσο, το Ιράν δεν υποχώρησε σε παρόμοιες προειδοποιήσεις κατά τη διάρκεια των πολύ πιο παρατεταμένων βομβαρδισμών νωρίτερα στον πόλεμο. Από το Air Force One, ο Τραμπ κατέφυγε σε μια άλλη, "πολυφορεμένη" ατάκα του, λέγοντας ότι οι Ιρανοί "θέλουν τόσο πολύ να κάνουν μια συμφωνία". Μερικές φορές, ο πρόεδρος μοιάζει να διεξάγει πόλεμο όχι μόνο εναντίον του Ιράν, αλλά και εναντίον της ίδιας της πραγματικότητας, καταλήγει το CNN.