Το βασικό πρόβλημα του δυτικού κόσμου παραμένει η βαθιά πεποίθηση ότι Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία εξακολουθούν να αποτελούν το κέντρο του πλανήτη, με την Ανατολή να αντιμετωπίζεται ως ένας σκοτεινός, ανελεύθερος και καθυστερημένος χώρος που ακολουθεί.
Η πραγματικότητα διαμορφώνεται διαφορετικά, όσο κι αν αυτό είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό. Το σύστημα ενημέρωσης, με τον καταιγισμό πληροφοριών που συχνά θολώνουν την εικόνα αντί να τη διαυγάζουν, ενισχύει αυτή την αντίληψη. Μηχανισμοί προπαγάνδας λειτουργούν και στη Δύση.
Για τρία χρόνια κυριάρχησε η αφήγηση ότι η Ουκρανία επικρατεί στον πόλεμο με τη Ρωσία και ότι ο Πούτιν βρίσκεται προ των πυλών της ανατροπής από τον ίδιο του τον λαό ή το περιβάλλον εξουσίας του. Τον τελευταίο χρόνο επικρατεί σιωπή ως προς την έκβαση. Για τρία χρόνια προβαλλόταν ότι ο Τραμπ θα οδηγηθεί στη φυλακή και δεν θα είναι υποψήφιος, ενώ εδώ και σχεδόν δύο χρόνια βρίσκεται ξανά στην προεδρία των ΗΠΑ, ανεξαρτήτως της διαχείρισης της νίκης του. Για έναν χρόνο υπήρχε η βεβαιότητα ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει εξουδετερωθεί και έναν χρόνο μετά η κατάσταση παραμένει αμετάβλητη.
Στο παρελθόν καλλιεργήθηκε η προσδοκία ότι η πτώση καθεστώτων στη Μεσόγειο θα οδηγούσε σε δημοκρατική άνοιξη στον αραβικό κόσμο, με την εξέλιξη να οδηγεί σε παρατεταμένη αστάθεια. Οι μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη εντάθηκαν, ενώ οι πολιτικές δυνάμεις που διαμόρφωσαν τις εξελίξεις δεν διαχειρίστηκαν τις συνέπειες. Το ίδιο μοτίβο αποτυπώθηκε και στο Αφγανιστάν, με αποχώρηση χωρίς διαχείριση του κενού εξουσίας.
Το Ιράν διαμορφώνεται ως επόμενο σημείο δοκιμασίας για τη Δύση. Η εκτίμηση ότι κοινωνικές αντιδράσεις θα ανέτρεπαν το καθεστώς βασίστηκε σε δυτικά πρότυπα σκέψης που δεν αντιστοιχούν στην πολιτική και κοινωνική δομή της περιοχής, όπου η θρησκευτική και ιστορική παράδοση παραμένει καθοριστική.
Η προσέγγιση του Ισραήλ, με εργαλεία όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη για απευθείας επικοινωνία με τον ιρανικό πληθυσμό, στόχευσε στην αποσταθεροποίηση, ωστόσο η πολιτική κουλτούρα της Ανατολής χαρακτηρίζεται από μακροχρόνια στρατηγική, σταδιακές κινήσεις και ελεγχόμενη ρητορική.
Το ίδιο μοτίβο αφορά και άλλες χώρες με βαθιές ιστορικές ρίζες, όπως η Κίνα, η Ινδία, το Πακιστάν και η Αίγυπτος, όπου η ανθεκτικότητα στηρίζεται στη συσσωρευμένη εμπειρία και όχι σε επιθετικές, βραχυπρόθεσμες επιλογές.
Η εμπειρία αυτή αγγίζει και την Ελλάδα και την Κύπρο, όπου κρίσεις αντιμετωπίστηκαν με αντοχή και ψυχραιμία. Η σημαντική συρρίκνωση του ΑΕΠ σε συνθήκες ειρήνης δεν οδήγησε σε κατάρρευση κρατικής λειτουργίας, παρά τα λάθη που σημειώθηκαν.
Στη Δύση αποφεύγεται η παραδοχή δύο κρίσιμων παραμέτρων. Η πρώτη αφορά τη σταδιακή αποδυνάμωση της ηγετικής θέσης των ΗΠΑ, με την πολιτική τους να επηρεάζεται από περιφερειακές συμμαχίες. Η δεύτερη αφορά την υποτίμηση της Ανατολής, η οποία πλέον προηγείται σε τομείς όπως η τεχνολογία, η ρομποτική, η αυτοκινητοβιομηχανία, οι μπαταρίες και η τεχνητή νοημοσύνη.
Αντί για στρατηγική ενίσχυσης ανταγωνιστικότητας, η Δύση επιλέγει πρακτικές επιβράδυνσης των αντιπάλων. Η καταστροφή του αγωγού Nord Stream 2, σύμφωνα με παραδοχές των ίδιων των ΗΠΑ, δεν απέφερε τα αναμενόμενα οφέλη, ενώ δημιούργησε νέα ζητήματα ασφάλειας και ενεργειακής εξάρτησης στην Ευρώπη.
Παράλληλα, επιχειρείται περιορισμός της ενεργειακής τροφοδοσίας προς την Κίνα, με επιπτώσεις και στις δυτικές οικονομίες. Το μοντέλο του ελεύθερου ανταγωνισμού μεταβάλλεται, με τη χρήση ισχύος να αντικαθιστά τις αρχές της αγοράς.
Το Ιράν έχει μελετήσει τα δυτικά πρότυπα πολέμου και τις επιπτώσεις τους, μεταφέροντας την πίεση προς τις δυτικές κοινωνίες. Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και σε χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία, όπου οι κοινωνίες λειτουργούν με διαφορετική πολιτική δυναμική.
Σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης, η κοινωνική πίεση ενδέχεται να εκδηλωθεί στη Δύση. Την ίδια στιγμή, η Ανατολή οργανώνεται σε νέες συμμαχίες, όπως οι BRICS και η ASEAN, με την Κίνα να επιδιώκει κεντρικό ρόλο στο διεθνές σύστημα, αναμένοντας την εξέλιξη της αμερικανικής ισχύος έως τα μέσα του αιώνα.
Η στρατηγική κατεύθυνση των ΗΠΑ επιδιώκει ανατροπή μακροχρόνιων ισορροπιών σε περιορισμένο χρονικό ορίζοντα, με μεθόδους που αποκλίνουν από τις παραδοσιακές πρακτικές. Οι ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο αποδεικνύονται δύσκολα αναστρέψιμες.
Η εξέλιξη παραμένει ανοιχτή ως προς το αν η αμερικανική ηγεσία θα ανακτήσει το προβάδισμα. Στην παρούσα φάση, η εικόνα χαρακτηρίζεται από ασάφεια και αυξημένο κίνδυνο. Το ενδεχόμενο σύγκρουσης με το Ιράν ενέχει σοβαρές προεκτάσεις, με σενάρια που εκτείνονται πέρα από τα περιφερειακά όρια.
