Το «όχι» των Νορβηγών στην Ε.Ε. που δικαιώθηκε από τον χρόνο

Στις 28 Νοεμβρίου 1994 οι Νορβηγοί κλήθηκαν να απαντήσουν σε ένα ιστορικό ερώτημα: αν η χώρα τους έπρεπε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το αποτέλεσμα ήταν ξεκάθαρο. Με ποσοστό 52,18%, οι πολίτες απέρριψαν την ένταξη, επιλέγοντας έναν δρόμο αυτονομίας που έκτοτε συζητήθηκε όσο λίγες πολιτικές αποφάσεις στη νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία. Τρεις δεκαετίες αργότερα, η επιλογή εκείνης της πλειοψηφίας μοιάζει –κατά κοινή ομολογία όσων ζουν και εργάζονται στη χώρα– όχι μόνο δικαιωμένη, αλλά και προφητική.

Αυτό υποστηρίζουν και άνθρωποι που γνωρίζουν από πρώτο χέρι την καθημερινότητα του νορβηγικού κράτους, ωστόσο την ίδια εικόνα δίνει και το Grok, το πρόγραμμα τεχνητής νοημοσύνης του Ίλον Μασκ. Σε σχετικό ερώτημα που του υποβλήθηκε για τη σύγκριση της Νορβηγίας του 1994 με εκείνη του σήμερα, η απάντηση ήταν απολύτως χαρακτηριστική: η χώρα παρουσιάζει σε όλους τους κρίσιμους δείκτες εντυπωσιακή βελτίωση.

Σύμφωνα με τη σύνοψη που παρουσίασε το Grok, αντλώντας δεδομένα από αξιόπιστες πηγές όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, οι επίσημες νορβηγικές στατιστικές υπηρεσίες και μακροοικονομικές βάσεις δεδομένων, η Νορβηγία έχει καταφέρει κάτι που λίγα κράτη στον κόσμο πέτυχαν σε αντίστοιχο βάθος χρόνου.

Κατ’ αρχάς, το ΑΕΠ της χώρας σχεδόν τετραπλασιάστηκε από το 1994. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στα έσοδα που αποκομίζει η Νορβηγία από την εκμετάλλευση του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αλλά και στη σταθερή, θεσμικά προστατευμένη οικονομική ανάπτυξη που επέτρεψε στο κράτος να επενδύσει με σύνεση τα κέρδη του. Παράλληλα, ο πληθυσμός αυξήθηκε περίπου κατά 28%, κυρίως λόγω οργανωμένης μετανάστευσης και θετικών δημογραφικών εξελίξεων.

Το κατά κεφαλήν εισόδημα έχει τριπλασιαστεί, τοποθετώντας τη χώρα πλέον ανάμεσα στις πιο εύπορες του πλανήτη. Η Νορβηγία σήμερα θεωρείται υπόδειγμα οικονομικής διαχείρισης, με το Κρατικό Επενδυτικό Ταμείο της να αποτελεί σημείο αναφοράς διεθνώς ως προς τη διαφάνεια, τη σταθερότητα και τη μακροπρόθεσμη στρατηγική.

Στο επίπεδο της εκπαίδευσης, η εικόνα είναι εξίσου εντυπωσιακή. Το ποσοστό ενηλίκων που διαθέτουν πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει διπλασιαστεί. Η χώρα καταγράφει σταθερή βελτίωση σε διεθνείς δείκτες, όπως οι βαθμολογίες PISA, ενώ οι υποδομές διά βίου μάθησης θεωρούνται από τις πιο ολοκληρωμένες στην Ευρώπη.

Αντιστοίχως, στους τομείς δημόσιας ασφάλειας και εγκληματικότητας η Νορβηγία παραμένει σε εξαιρετικό επίπεδο. Ο δείκτης ανθρωποκτονιών έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με τη δεκαετία του ’90, και συνολικά τα καταγεγραμμένα εγκλήματα παρουσιάζουν πτώση της τάξεως του 10% την τελευταία δεκαετία, παρά ορισμένες προσωρινές αυξήσεις στις κλοπές την περίοδο της πανδημίας. Το νορβηγικό κράτος εστιάζει περισσότερο στην πρόληψη και στην κοινωνική πολιτική, προσεγγίζοντας το ζήτημα της ασφάλειας με τρόπο που προκρίνει την κοινωνική συνοχή αντί της καταστολής.

Η υγειονομική περίθαλψη αποτελεί άλλη μια κατηγορία όπου διαπιστώνεται θεαματική πρόοδος. Το σύστημα υγείας παραμένει καθολικό, με υψηλές δαπάνες που φτάνουν περίπου το 10% του ΑΕΠ. Το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε κατά έξι χρόνια από το 1994 έως σήμερα, αντανακλώντας καλύτερη πρόληψη, τεχνολογική εξέλιξη και πιο αποτελεσματικές θεραπείες. Σε διεθνείς αξιολογήσεις, η Νορβηγία συγκαταλέγεται συστηματικά ανάμεσα στα κορυφαία συστήματα υγείας στον κόσμο.

Το συμπέρασμα του Grok ήταν σαφές: η Νορβηγία του σήμερα είναι σε σαφώς καλύτερη κατάσταση από τη Νορβηγία του 1994. Παρά τις προκλήσεις της εποχής –ενεργειακή μετάβαση, περιβαλλοντικές πιέσεις, γεωπολιτικές αστάθειες– το νορβηγικό μοντέλο ευημερίας επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Η ποιότητα ζωής, η ευτυχία των πολιτών και η κοινωνική συνοχή έχουν ενισχυθεί. Όλα αυτά επιβεβαιώνονται και από διεθνείς δείκτες, όπως το World Happiness Report, όπου η Νορβηγία παραμένει σταθερά ανάμεσα στις πρώτες χώρες.

Όλα τα παραπάνω οδηγούν σε ένα αναπόφευκτο συμπέρασμα: η απόφαση των Νορβηγών το 1994 να παραμείνουν εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης όχι μόνο δεν στοίχισε στη χώρα, αλλά φαίνεται να της εξασφάλισε την ευελιξία να διαμορφώσει το δικό της πρότυπο ανάπτυξης. Ένα πρότυπο που βασίζεται στην αυτοδιάθεση, στην ορθολογική αξιοποίηση των πόρων και στη διαρκή ενίσχυση του κοινωνικού ιστού.

Με τον χρόνο να λειτουργεί ως ο πιο αυστηρός κριτής, το «όχι» εκείνης της ημέρας αποδεικνύεται μία από τις πιο σοφές συλλογικές αποφάσεις που πήρε ευρωπαϊκός λαός στα τέλη του 20ού αιώνα.