Το πραγματικό κόστος των «πράσινων» θέσεων εργασίας

Πρόσφατα παρουσιάστηκε μια ανάλυση για τις δαπάνες που συνδέονται με τις λεγόμενες «πράσινες» θέσεις εργασίας. Στο μεταξύ, το Γραφείο Εθνικών Στατιστικών (ONS) έδωσε στη δημοσιότητα νεότερα στοιχεία που αφορούν το 2023. Ο Ed Miliband εξακολουθεί να αναφέρεται με έμφαση στη δημιουργία ποιοτικών θέσεων στον τομέα των καθαρών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κάτι που καθιστά αναγκαία μια τακτική επανεξέταση για το ποιο είναι το πραγματικό τους κόστος για την κοινωνία. Τα τελευταία αναλυτικά δεδομένα που έχουν καταγραφεί προσφέρουν αρκετό υλικό ώστε να δικαιολογούν μια αυτόνομη παρουσίαση.

Σύμφωνα με τα στατιστικά του ONS, ο συνολικός αριθμός των «πράσινων» θέσεων εργασίας το 2023 ανήλθε σε 690.900, από 513.300 το 2015. Από αυτούς τους εργαζομένους, 45.200 απασχολούνται σε περιβαλλοντικές φιλανθρωπικές οργανώσεις, 17.700 σε υπηρεσίες περιβαλλοντικών συμβουλών, ενώ 19.400 εργάζονται σε «διοικητικές δραστηριότητες κυβερνητικών φορέων», κάτι που υπογραμμίζει τη διόγκωση του κρατικού μηχανισμού γύρω από την περιβαλλοντική γραφειοκρατία. Στον κλάδο της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, οι θέσεις πλήρους απασχόλησης ανέρχονται σε 16.400 στην υπεράκτια αιολική, 5.900 στη χερσαία αιολική και 20.300 στην ηλιακή ενέργεια. Η άνοδος που καταγράφεται το 2023 οφείλεται κυρίως στον υπερδιπλασιασμό των θέσεων στην ηλιακή ενέργεια, σε συνδυασμό με τη σημαντική αύξηση στην υπεράκτια αιολική. Η μεταβολή αυτή δείχνει ότι όσο περισσότερες θέσεις δημιουργούνται στον τομέα, τόσο μειώνεται η παραγωγικότητα του ενεργειακού κλάδου και τόσο πιθανότερο είναι η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια να κοστίζει περισσότερο.

Για την ενίσχυση αυτών των τεχνολογιών υπάρχουν τρία κύρια καθεστώτα επιδότησης: τα Feed-in-Tariffs (FiTs), τα Renewables Obligation Certificates (ROCs) και τα Contracts for Difference (CfDs). Η Ofgem δημοσιεύει σε ετήσια βάση στοιχεία για το πρόγραμμα FiT. Κατά την περίοδο Απριλίου 2023 – Μαρτίου 2024, οι συνολικές πληρωμές ανήλθαν σε 1,84 δισ. λίρες, εκ των οποίων 1,46 δισ. για την ηλιακή ενέργεια και 218 εκατ. για την αιολική στη στεριά. Όσον αφορά τα ROC, η αξία τους για την ίδια περίοδο έφθασε τα 2,618 δισ. λίρες για την υπεράκτια αιολική, 1,555 δισ. για τη χερσαία αιολική και 561 εκατ. για την ηλιακή. Από την πλευρά της, η Low Carbon Contracts Company καταγράφει ότι οι πληρωμές μέσω CfD αυξήθηκαν το 2023/24 λόγω της πτώσης της τιμής του φυσικού αερίου. Η υπεράκτια αιολική έλαβε 1,721 δισ. λίρες, η χερσαία αιολική 55 εκατ. και η ηλιακή μόλις 0,5 εκατ.

Συνολικά, οι επιδοτήσεις στους τρεις αυτούς κλάδους άγγιξαν τα 8,1 δισ. λίρες το 2023/24. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι οι δαπάνες του επόμενου έτους θα είναι ακόμη υψηλότερες, καθώς τα περισσότερα προγράμματα συνδέονται με δείκτες τιμών, με αποτέλεσμα οι πληρωμές να αναπροσαρμόζονται προς τα πάνω. Παράλληλα, οι νέες τιμές συμβολαίων CfD αυξήθηκαν, ενώ η μείωση της τιμής φυσικού αερίου επιφέρει χαμηλότερες τιμές αναφοράς, οδηγώντας σε μεγαλύτερη επιβάρυνση.

Αν συγκρίνουμε τα ποσά αυτά με τον αριθμό των θέσεων εργασίας, διαπιστώνεται ότι κάθε θέση στην υπεράκτια αιολική κοστίζει περίπου 264.000 λίρες ετησίως, στη χερσαία αιολική πάνω από 309.000 λίρες και στην ηλιακή σχεδόν 100.000 λίρες. Ο μέσος όρος και για τους τρεις τομείς ξεπερνά τις 192.000 λίρες ανά θέση. Πρόκειται για επαναλαμβανόμενη ετήσια επιβάρυνση και όχι για εφάπαξ δαπάνη ανάπτυξης νέων βιομηχανικών δραστηριοτήτων. Οι αποδοχές που καταβάλλονται στους εργαζομένους δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, ωστόσο είναι σαφές ότι οι επιδοτήσεις υπερβαίνουν κατά πολύ οποιοδήποτε ρεαλιστικό ύψος μισθών.

Η εικόνα που προκύπτει αναδεικνύει ότι οι υποσχέσεις περί «πράσινης επανάστασης» στηρίζονται σε έναν δυσανάλογο μηχανισμό επιδοτήσεων. Οι θέσεις εργασίας που προβάλλονται ως δείγμα μιας νέας οικονομικής πραγματικότητας λειτουργούν ουσιαστικά ως ένα πρόσθετο βάρος για τον φορολογούμενο και ως έμμεση φορολόγηση της ενέργειας. Η επιδίωξη μιας «πράσινης ευημερίας» με κόστος σχεδόν 200.000 λίρες ανά θέση εργασίας ετησίως αναδεικνύεται αδύνατο να στηριχθεί σε βιώσιμη βάση.

Πόσο φτωχότερους μας κάνουν οι «πράσινες» θέσεις εργασίας στην Ελλάδα;

Σε ότι αφορά την Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, η Ελλάδα αναμένεται να δημιουργήσει πάνω από 50.000 νέες πράσινες θέσεις εργασίας μέχρι το 2030. Μιλάμε για επαγγέλματα που σχετίζονται με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, την πράσινη οικονομία, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη διαχείριση αποβλήτων και την λεγόμενη…κλιματική αλλαγή. Μάλιστα σύμφωνα με τα στοιχεία υπάρχει αύξηση 18% στις προσφερόμενες ευκαιρίες τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα στους τομείς της ηλιακής και αιολικής ενέργειας, της διαχείρισης αποβλήτων και της ηλεκτροκίνησης.

Το κόστος των πράσινων θέσεων εργασίας για το ελληνικό κράτος ποικίλλει ανάλογα με το πρόγραμμα, την κλίμακα και τις πηγές χρηματοδότησης (π.χ. εθνικός προϋπολογισμός, Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας – RRF, ΕΣΠΑ). Οι πράσινες θέσεις εργασίας συχνά υποστηρίζονται μέσω επιδοτήσεων, επενδύσεων σε μετάβαση και προγραμμάτων κατάρτισης, με στόχο την πράσινη οικονομία, τις ΑΠΕ και την κλιματική προσαρμογή. Το κόστος μπορεί να είναι άμεσο (επιδοτήσεις μισθών) ή έμμεσο (υποδομές, κατάρτιση), αλλά θεωρητικά θα αρχίσει κάποια στιγμή να αντισταθμίζεται από οφέλη όπως μείωση ανεργίας, εξοικονόμηση ενέργειας και έσοδα από πράσινες επενδύσεις, που νέχρι στιγμής παραμένουν όνειρα απατηλά. Παρακάτω παρουσιάζονται βασικά στοιχεία βασισμένα σε πρόσφατα προγράμματα και εκτιμήσεις (δεδομένα έως 2025).

Συγκεκριμένα ενδεικτικά προγράμματα και κόστη

• Πρόγραμμα ΔΥΠΑ για 5.000 νέες θέσεις σε πράσινη οικονομία και γυναίκες: Το κράτος επιδοτεί το μισθολογικό και μη μισθολογικό κόστος για 12-15 μήνες. Το μοναδιαίο κόστος ανά θέση πλήρους απασχόλησης είναι περίπου 1.022 €/μήνα, με επιδότηση 50-80% ανάλογα με την κατηγορία (π.χ. υψηλότερη για γυναίκες). Συνολική δημόσια δαπάνη: Περίπου 49,88 εκατ. €. Κόστος ανά θέση: 9.000-12.264 € (ανάλογα με διάρκεια και κατηγορία).
• Πρωτοβουλία Πράσινων Θέσεων Εργασίας (Green Jobs Initiative): Μέρος του Σχεδίου Ανάκαμψης “Ελλάδα 2.0”. Επιδότηση για πρόσληψη έως 10.000 ανέργων (εστίαση σε γυναίκες, ηλικιωμένους, μακροχρόνια ανέργους) σε πράσινους τομείς. Συνολικό κόστος: 50 εκατ. €. Κόστος ανά θέση: Περίπου 5.000 €.
• Μετάβαση από λιγνίτη (Just Transition Development Plan): Αφορά περιοχές όπως Δυτική Μακεδονία, με απώλεια ~21.000 θέσεων (άμεσες/έμμεσες) έως 2028. Το σχέδιο περιλαμβάνει 12 μεγάλες επενδύσεις συνολικού ύψους 3 δισ. € (δημόσια, ιδιωτικά, ΣΔΙΤ), για δημιουργία 6.000 νέων πράσινων θέσεων σε ΑΠΕ, μεταποίηση, γεωργία και τουρισμό. Κόστος ανά νέα θέση: Περίπου 500.000 € (λόγω ευρύτερων υποδομών)

Ευρύτερο Κόστος Πράσινης Μετάβασης (Συμπεριλαμβανομένων Θέσεων Εργασίας)

Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) και το Σχέδιο Ανάκαμψης “Ελλάδα 2.0” αποτελούν βασικούς πυλώνες. Το συνολικό κόστος περιλαμβάνει επενδύσεις σε ΑΠΕ, ενεργειακή απόδοση και κατάρτιση, με σημαντική συνεισφορά από ΕΕ.

Η «Πράσινη Ανάκαμψη» που προωθείται από διεθνείς οργανισμούς και περιβαλλοντικές ΜΚΟ, όπως το WWF, περιλαμβάνει μέτρα ύψους 12 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 7,3 δισ. από το RRF και ιδιωτικές επενδύσεις, με στόχο 95.000–120.000 ισοδύναμες θέσεις πλήρους απασχόλησης. Τα μέτρα αφορούν αναβαθμίσεις κτιρίων, δημόσιες μεταφορές και διαχείριση αποβλήτων.

Η συνολική εικόνα δείχνει ότι οι απαιτούμενες δημόσιες επενδύσεις είναι τεράστιες και συνεχείς, με προβλεπόμενη ετήσια δαπάνη που αντιστοιχεί στο 1,5% του ΑΕΠ έως το 2050, με πρόσθετες ανάγκες σε μεταφορές. Παράλληλα, η μείωση των φορολογικών εσόδων από καύσιμα εκτιμάται σε 20% ως το 2050, ενώ προσδοκώνται αυξημένα έσοδα από τιμολόγηση εκπομπών άνθρακα. Μακροπρόθεσμα, το κόστος θεωρείται ότι θα μειωθεί, καθώς οι επενδύσεις θα περιοριστούν μετά το 2030 και θα αποφέρουν εξοικονόμηση ενέργειας, με τη δημιουργία νέων θέσεων να αντισταθμίζει τις απώλειες από τον λιγνίτη. Ωστόσο, ακόμη και με την ενίσχυση από την ΕΕ, το καθαρό βάρος για τον εθνικό προϋπολογισμό παραμένει σημαντικό.