Το στρατηγικό στοίχημα του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ

Η στρατηγική της Τεχεράνης στην αναμέτρηση με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποκαλύπτεται μέσα από τις κινήσεις της στο πεδίο της ναυσιπλοΐας και των ενεργειακών υποδομών της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με αναλυτές και παράγοντες των χωρών του Κόλπου, το Ιράν έχει απομακρυνθεί από την επιδίωξη μιας άμεσης στ военной νίκης, επιλέγοντας έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται σε μια στρατηγική ελεγχόμενης κλιμάκωσης, με απώτερο σκοπό να καταστήσει το κόστος διαχείρισης της κρίσης δυσβάσταχτο για την Ουάσινγκτον και τους συμμάχους της.

Το βασικό μήνυμα που εκπέμπει το Ιράν είναι ότι η συνέχιση της πίεσης εναντίον του θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Η στρατηγική περιλαμβάνει τη δημιουργία συνθηκών που προσομοιάζουν με αποκλεισμό της ναυσιπλοΐας και την απειλή κατά των ενεργειακών υποδομών, με στόχο την ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της Τεχεράνης. Ο Michael Knights του Washington Institute επισημαίνει ότι το Ιράν επιδιώκει να παρουσιάζει συνεχώς νέα δεδομένα, είτε πρόκειται για νέους γεωγραφικούς στόχους, είτε για νέου τύπου όπλα, προκειμένου να διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Τεχεράνης, όπως τονίζεται από αναλυτές, δεν έγκειται στην ικανότητά της να πλήξει άμεσα τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, αλλά στο ότι μπορεί να προκαλέσει σημαντική ζημιά στις γειτονικές χώρες και να αποσταθεροποιήσει τις παγκόσμιες αγορές. Αυτή η διαπίστωση αποτελεί τον πυρήνα της ιρανικής στρατηγικής, η οποία επιδιώκει να μετατρέψει την οικονομική ευαλωτότητα της διεθνούς κοινότητας σε πολιτικό διαπραγματευτικό χαρτί.

Επέκταση των απειλών και η αντίδραση της Δύσης

Μετά την απόδειξη της ικανότητάς της να διαταράσσει την κυκλοφορία στο Στενό του Ορμούζ, η Τεχεράνη επεκτείνει τις απειλές της και σε άλλους κρίσιμους διαύλους, όπως η Ερυθρά Θάλασσα και οι ενεργειακές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας. Η διεύρυνση του πεδίου των απειλών αποσκοπεί στην αύξηση του κόστους προστασίας του παγκόσμιου εμπορίου, δοκιμάζοντας παράλληλα τα όρια ανοχής της αμερικανικής διοίκησης. Η προσέγγιση αυτή απηχεί την πεποίθηση των Φρουρών της Επανάστασης ότι μπορούν να αποκομίσουν περισσότερα οφέλη μέσω της πίεσης.

Η εκτίμηση στην Τεχεράνη είναι ότι η απροθυμία του Ντόναλντ Τραμπ να εμπλακεί σε μια νέα μεσανατολική σύρραξη, ιδιαίτερα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών, προσφέρει ένα παράθυρο ευκαιρίας. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, οι Ιρανοί ηγέτες πιστεύουν ότι διευρύνοντας τον πόλεμο και αυξάνοντας την πίεση, θα αναγκάσουν τις ΗΠΑ να υποχωρήσουν. Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να ποντάρει σε μια στρατηγική ισχυρών πληγμάτων που θα φέρουν το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μια εκτίμηση που η Τεχεράνη διαψεύδει.

Η διαπραγματευτική στρατηγική και το ζήτημα του Ορμούζ

Η ιρανική ηγεσία έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η τήρηση ευέλικτης στάσης στο παρελθόν οδήγησε μόνο σε αύξηση της πίεσης από την Ουάσινγκτον. Ως εκ τούτου, το Ιράν θεωρεί ότι πρέπει να εξασφαλίσει στρατηγικά πλεονεκτήματα πριν από οποιαδήποτε διαπραγμάτευση. Η αντίληψη που κυριαρχεί είναι ότι ο πρόεδρος Τραμπ ερμηνεύει τις παραχωρήσεις ως ένδειξη αδυναμίας και ανταποκρίνεται μόνο στην πίεση. Ο Michael Singh του Washington Institute επισημαίνει ότι η Τεχεράνη πιστεύει πως διατηρεί ακόμη την πρωτοβουλία, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση εμφανίζεται αναποφάσιστη για το μέγεθος της στρατιωτικής εμπλοκής της.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το μέλλον της διαχείρισης του Στενού του Ορμούζ. Το Ομάν έχει καταθέσει πρόταση, με την υποστήριξη των χωρών του Κόλπου, που προβλέπει τη διαχείριση των Στενών με την εθελούσια καταβολή τελών διέλευσης. Ωστόσο, η Τεχεράνη επιδιώκει να επιβάλει τη διοικητική της εξουσία και τη δυνατότητα επιβολής τελών στα διερχόμενα πλοία, κάτι που η Ουάσινγκτον απορρίπτει κατηγορηματικά, επιμένοντας ότι το Ορμούζ αποτελεί διεθνή δίαυλο.

Η μάχη της αντοχής και οι επιπτώσεις

Η ιρανική εκστρατεία έχει ήδη επιφέρει αλλαγή στους στόχους των περιφερειακών και δυτικών δυνάμεων. Αντί να επικεντρώνονται στην ενίσχυση της πίεσης προς το Ιράν, οι προσπάθειες πλέον στρέφονται στην προστασία των εμπορικών διαύλων και των ενεργειακών υποδομών. Ο ναυτικός συνασπισμός υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας και η ευρωπαϊκή αποστολή Aspides στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της μεταβολής, καθώς έχουν ως επίκεντρο την ασφαλή διέλευση των πλοίων και όχι την άμεση αντιπαράθεση με το Ιράν.

Για την Τεχεράνη, αυτή η εξέλιξη συνιστά επιτυχία, καθώς καταφέρνει να αυξάνει το διακύβευμα χωρίς να εμπλέκεται σε άμεση στ военную αναμέτρηση. Κάθε νέα απειλή, είτε στο Ορμούζ είτε στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, αυξάνει τους πόρους που απαιτούνται για τη διατήρηση των παγκόσμιων εμπορικών ροών. Στον πυρήνα της, η αντιπαράθεση αυτή αποτελεί μια μάχη αντοχής, με το Ιράν να ποντάρει στην ικανότητά του να αντέξει την οικονομική πίεση περισσότερο από όσο η διεθνής κοινότητα μπορεί να ανεχθεί τη συνεχή διατάραξη του εμπορίου και των ενεργειακών αγορών.

Η στρατηγική αυτή έχει και διπλωματική διάσταση. Δείχνοντας ότι μπορεί να διευρύνει την κρίση όποτε το κρίνει σκόπιμο, η Τεχεράνη επιδιώκει να διαμορφώσει τους όρους οποιασδήποτε μελλοντικής διαπραγμάτευσης. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Ray Takeyh του Council on Foreign Relations, και οι δύο πλευρές απαντούν στην κλιμάκωση με περαιτέρω κλιμάκωση, γεγονός που καθιστά το τοπίο ιδιαίτερα ρευστό. Καθώς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη συνεχίζουν να δοκιμάζουν η μία την αποφασιστικότητα της άλλης, ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης σύρραξης παραμένει διαρκώς παρών, με τη στρατηγική της μέγιστης πίεσης να εγκυμονεί κινδύνους που κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πλήρως.