Σε φάση έντονης γεωπολιτικής πίεσης εισέρχεται η Τουρκία, καθώς οι ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή περιορίζουν τα περιθώρια επιρροής της και αποκαλύπτουν το έλλειμμα σταθερών στηριγμάτων στο περιφερειακό της περιβάλλον. Η Άγκυρα παρακολουθεί τις εξελίξεις από θέση δυσμενέστερη σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, χωρίς την ικανότητα να καθορίσει τις εξελίξεις και χωρίς τη βεβαιότητα ότι διαθέτει αξιόπιστους συμμάχους σε μια κρίσιμη συγκυρία.
Το Ισραήλ παραμένει ο κυριότερος στρατηγικός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις του με την Τουρκία έχουν περάσει προ πολλού σε βαθιά κρίση. Η πολυετής σύγκρουση ανάμεσα στις δύο χώρες και η ουσιαστική αποσύνθεση των διπλωματικών δεσμών διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η Άγκυρα βρίσκεται εκτός βασικών αξόνων συνεννόησης.
Την ίδια ώρα, η αμερικανική παρέμβαση στο κουρδικό πεδίο προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αποσταθεροποίησης για την τουρκική ηγεσία. Ο Ντόναλντ Τραμπ επικοινώνησε με Κούρδους ηγέτες και τους έθεσε ευθέως ενώπιον στρατηγικής επιλογής, ζητώντας να αποφασίσουν εάν θα ταχθούν με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ή με το Ιράν. Η τοποθέτηση αυτή καταγράφηκε ως σαφές μήνυμα αναδιάταξης συμμαχιών σε μια περιοχή όπου το κουρδικό παραμένει κρίσιμο πεδίο ισχύος.
Σύμφωνα με όσα μετέφερε υψηλόβαθμο στέλεχος της Πατριωτικής Ένωσης του Κουρδιστάν στην Washington Post, το αμερικανικό αίτημα προς τους Κούρδους του Ιράκ αφορούσε τη διευκόλυνση της κίνησης ιρανικών κουρδικών ομάδων εντός ιρακινού εδάφους, χωρίς παρεμπόδιση. Το ίδιο δημοσίευμα ανέφερε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος προσέφερε εκτεταμένη αεροπορική κάλυψη των ΗΠΑ και πρόσθετες μορφές υποστήριξης προς ιρανικές κουρδικές αντιπολιτευόμενες οργανώσεις, στο πλαίσιο σχεδιασμών που συνδέονται με πρόκληση εσωτερικής αναταραχής κατά του θεοκρατικού καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος για την Άγκυρα, καθώς ο Ταγίπ Ερντογάν αντιμετωπίζει διαχρονικά τις κουρδικές οργανώσεις υπό το πρίσμα της ασφάλειας και τις εντάσσει στη ρητορική περί τρομοκρατικής απειλής. Η ενίσχυση κουρδικών σχηματισμών ή η αξιοποίησή τους σε ευρύτερους αμερικανικούς σχεδιασμούς επιβαρύνει περαιτέρω την τουρκική ανησυχία.
Παράλληλα, οι σχέσεις της Τουρκίας με το Ιράν εισέρχονται επίσης σε πιο ασταθές στάδιο. Το παλαιότερο κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές δεν αρκεί πλέον για να καλύψει τις νέες αντιθέσεις που δημιουργούνται από τα γεγονότα. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προχώρησε σε αυστηρή προειδοποίηση προς την Τεχεράνη, με αφορμή τον ιρανικό πύραυλο που καταρρίφθηκε στην τουρκική επαρχία Χατάι.
Ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι η χώρα του λαμβάνει κάθε αναγκαίο μέτρο σε στενή διαβούλευση με τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ και παρεμβαίνει άμεσα όπου απαιτείται, προσθέτοντας ότι διατυπώνονται σαφείς προειδοποιήσεις ώστε να μη σημειωθούν εκ νέου ανάλογα περιστατικά. Στην ίδια παρέμβαση συνέδεσε την παρούσα συγκυρία με τη γνωστή πολιτική και ιδεολογική του ρητορική περί εθνικής αντοχής και ιστορικής συνέχειας του τουρκικού κράτους.
Ιδιαίτερη ενόχληση προκαλεί στην Άγκυρα και η αυξημένη στρατιωτική στήριξη προς την Κυπριακή Δημοκρατία από πέντε ευρωπαϊκές χώρες, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Γαλλία και την Ελλάδα. Η συγκεκριμένη κινητικότητα καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία η τουρκική ηγεσία επιδιώκει να διατηρεί ανοικτό δίαυλο με τον Ντόναλντ Τραμπ και να εμφανίζεται ως υπολογίσιμος συνομιλητής στη νέα περιφερειακή εξίσωση.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα επέλεξε να στρέψει τα πυρά της προς την Αθήνα. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η αποστολή συστοιχίας Patriot στην Κάρπαθο και η παρουσία ελληνικών δυνάμεων στην Κύπρο. Η αντίδραση της τουρκικής πλευράς εκδηλώθηκε με σαφή αιχμή κατά του υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Δένδια, έστω και χωρίς ονομαστική αναφορά.
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, υποστήριξε σε ανακοίνωσή του ότι οι πρόσφατες δηλώσεις που, κατά την Άγκυρα, παραβιάζουν το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Αιγαίου είναι ανεύθυνες, ατυχείς και ακατάλληλες. Η τουρκική διπλωματία επανέφερε έτσι για ακόμη μία φορά το πάγιο αναθεωρητικό της αφήγημα για το νομικό καθεστώς των ελληνικών νησιών.
Η ίδια ανακοίνωση επικαλέστηκε εκ νέου τη Συνθήκη της Λωζάνης και τη Συνθήκη των Παρισίων, επαναλαμβάνοντας τις γνωστές τουρκικές θέσεις περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων. Η Άγκυρα ισχυρίστηκε ότι το αντικειμενικό νομικό καθεστώς των συγκεκριμένων νησιών δεν αποτελεί ζήτημα προς συζήτηση και επέμεινε σε μια γραμμή που η Αθήνα έχει επανειλημμένα απορρίψει.
Με σαφείς αιχμές προς τον Νίκο Δένδια, η τουρκική ανακοίνωση ανέφερε ότι ορισμένοι κύκλοι επιχειρούν να αξιοποιήσουν τις πρόσφατες εξελίξεις στην περιοχή και να επιβαρύνουν τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα, την οποία χαρακτήρισε σύμμαχο στο ΝΑΤΟ. Στο ίδιο πλαίσιο, υποστήριξε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη νέα προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων.
Η τουρκική πλευρά συνέχισε στο ίδιο ύφος, δηλώνοντας ότι κάθε βήμα τέτοιων κύκλων, οι οποίοι κατηγορούν την Τουρκία για ρεβιζιονισμό, είναι άκυρο όταν, κατά τον ισχυρισμό της Άγκυρας, παραβιάζεται το διεθνές δίκαιο. Στην ίδια ανακοίνωση συμπεριλήφθηκαν και αναφορές στην Κύπρο με βαρύ ιστορικό και πολιτικό φορτίο, καθώς προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι στο παρελθόν υπήρξε πρόθεση μαζικής εξόντωσης των Τουρκοκυπρίων και ότι σήμερα εμφανίζονται οι ίδιοι κύκλοι ως προστάτες τους.
Την ώρα που διατυπώνονται δημόσια εκτιμήσεις, όπως εκείνη του πρώην αντιπροέδρου της Κομισιόν Μαργαρίτη Σχοινά, ότι η συγκυρία είναι κατάλληλη για οριοθέτηση ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου, ο Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε διατυπώσεις που συνδέονται ευθέως με το πάγιο τουρκικό πλαίσιο αναφοράς για το Κυπριακό. Το μήνυμά του κινήθηκε στη γραμμή της τουρκικής εγγυητικής παρουσίας και της στρατηγικής κάλυψης των κατεχομένων.
Η τουρκική ηγεσία διαμήνυσε ότι οι Τουρκοκύπριοι και η λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», όπως η Άγκυρα αποκαλεί το κατοχικό μόρφωμα, έχουν τη δυνατότητα να διασφαλίσουν την ασφάλειά τους με τη στήριξη της μητέρας πατρίδας και εγγυήτριας Τουρκίας. Με τον τρόπο αυτό επαναβεβαιώθηκε η πάγια θέση της τουρκικής πλευράς για τον ρόλο της στην Κύπρο και για το πλαίσιο ισχύος που επιδιώκει να διατηρήσει στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο κλείσιμο της ανακοίνωσης, η Άγκυρα υποστήριξε ότι οι εξελίξεις στην περιοχή αναδεικνύουν εκ νέου τη σημασία της ειλικρινούς προσήλωσης στην ειρήνη και τη σταθερότητα. Παράλληλα, απηύθυνε μήνυμα προς όσους, κατά τον ισχυρισμό της, προβαίνουν σε αβάσιμες κατηγορίες για εσωτερικούς πολιτικούς λόγους και διακινούν παραπληροφόρηση σε βάρος της Τουρκίας, προειδοποιώντας ότι δεν θα επιτρέψει τη δημιουργία τετελεσμένων.
Το ευρύτερο συμπέρασμα που προκύπτει από την αλληλουχία αυτών των εξελίξεων αφορά τη διαμόρφωση νέας αρχιτεκτονικής ισχύος σε μια γεωγραφική ζώνη που εκτείνεται από την Ινδία έως την Ανατολική Μεσόγειο. Οι ισορροπίες μεταβάλλονται με ταχείς ρυθμούς, οι παλαιοί δίαυλοι χάνουν τη λειτουργικότητά τους και τα περιφερειακά κέντρα ισχύος επανατοποθετούνται με βάση νέα δεδομένα ασφαλείας, στρατηγικής και διεθνούς επιρροής.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Ιράν εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς αβεβαιότητας ως προς την επόμενη ημέρα, ανεξαρτήτως της έκβασης οποιουδήποτε σχεδίου ανατροπής του καθεστώτος των μουλάδων. Η κατάσταση που διαμορφώνεται προμηνύει αλλαγές με μόνιμα χαρακτηριστικά για το εσωτερικό του και για τον περιφερειακό του ρόλο. Η Ελλάδα καταγράφεται σε αυτή τη συγκυρία ως μέρος του δυτικού στρατηγικού πλαισίου που αποκτά ενισχυμένο βάρος στις νέες συνθήκες. Η Τουρκία βρίσκεται ενώπιον μιας περιόδου στην οποία θα κριθεί η θέση της στον νέο χάρτη που διαμορφώνεται.
