Τουρκολιβυκό: Διπλωματική δοκιμασία για την κυβέρνηση στη Νέα Υόρκη

Στη Νέα Υόρκη μεταφέρεται από τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου το επίκεντρο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη να αναλαμβάνει την προεδρία δύο σημαντικών συνεδριάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνική προεδρία στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η οποία ολοκληρώνεται στις 31 Οκτωβρίου, συμπίπτει με μια ιδιαίτερα δυσμενή εξέλιξη για τις ελληνικές διπλωματικές επιδιώξεις: την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη αρνητική στάση της απέναντι στη συμφωνία με την Άγκυρα.

Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Αθήνας, η οποία επιμένει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να δημιουργήσει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.

Η παρουσία του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στην έδρα των Ηνωμένων Εθνών προσφέρει τη δυνατότητα νέων διπλωματικών επαφών, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της στη Λιβύη και να διατηρήσει ενεργές τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η προγραμματισμένη συνάντηση του Γιώργου Γεραπετρίτη με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου, κατά την οποία αναμένεται να συζητηθούν ζητήματα διεθνούς ασφάλειας και οι τελευταίες εξελίξεις στην περιοχή.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο στον ΟΗΕ – Η επιστολή της Ελλάδας και η ανατροπή στη Λιβύη

Η ελληνική διπλωματία έχει ήδη προχωρήσει σε επίσημη παρέμβαση στα Ηνωμένα Έθνη, καταγράφοντας τις αντιρρήσεις της για την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου.

Η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, απέστειλε στις 22 Οκτωβρίου επιστολή προς τον Αντόνιο Γκουτέρες, έπειτα από οδηγίες του υπουργού Εξωτερικών, επαναλαμβάνοντας τη νομική και διπλωματική θέση της Αθήνας.

Στο έγγραφο επισημαίνεται ότι η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης δεν συνάδει με τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και ότι η έγκρισή της από τη λιβυκή Βουλή δεν μπορεί να επηρεάσει τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών.

Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η οριοθέτηση που προβλέπει το μνημόνιο παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, ιδιαίτερα της Κρήτης και των νησιών του νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Η συμφωνία υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με έδρα την Τρίπολη. Από την πρώτη στιγμή προκάλεσε αντιδράσεις στην Αθήνα, στο Κάιρο και στη Λευκωσία, καθώς αφορά θαλάσσιες περιοχές στις οποίες υπάρχουν αντικρουόμενες διεκδικήσεις.

Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς το ίδιο νομοθετικό σώμα είχε απορρίψει το μνημόνιο το 2020.

Στις 20 Οκτωβρίου 2026, η Βουλή ενέκρινε ομόφωνα τη συμφωνία και ταυτόχρονα ανακάλεσε δύο προηγούμενες αποφάσεις της: εκείνη που απέρριπτε την επικύρωση των συμφωνιών με την Τουρκία και εκείνη που προέβλεπε τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Άγκυρα.

Η μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης αποτελεί ουσιαστική διπλωματική εξέλιξη για την Τουρκία, καθώς ένα πολιτικό κέντρο που προηγουμένως αντιτασσόταν στο μνημόνιο εμφανίζεται πλέον να το υποστηρίζει.

Η Ελλάδα απορρίπτει τη νομική ισχύ της συγκεκριμένης οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές για να προχωρήσουν σε τέτοια συμφωνία, παρακάμπτοντας τα ελληνικά νησιά.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, θεωρεί το μνημόνιο συμβατό με το διεθνές δίκαιο και το αντιμετωπίζει ως βάση για την προάσπιση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων.

Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει ότι η κοινοβουλευτική απόφαση στη Λιβύη δεν μεταβάλλει την ελληνική νομική θέση και έχει γνωστοποιήσει τις αντιρρήσεις της στους διεθνείς εταίρους της.

Παράλληλα, ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι συμφώνησαν να αρχίσουν συζητήσεις για την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου.

Η συνεργασία με το Κάιρο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Αίγυπτος έχει επίσης διατυπώσει αντιρρήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ενώ η συμφωνία μερικής οριοθέτησης που υπέγραψε με την Ελλάδα το 2020 αποτελεί βασικό στοιχείο της περιφερειακής διπλωματίας των δύο χωρών.

Οι συνεδριάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και η ελληνική πρωτοβουλία για τα παιδιά

Το πρόγραμμα της ελληνικής παρουσίας στα Ηνωμένα Έθνη περιλαμβάνει σειρά συνεδριάσεων υψηλού επιπέδου, με αντικείμενο τη διεθνή ασφάλεια, την προστασία των αμάχων και τη χρήση νέων τεχνολογιών.

Τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης θα προεδρεύσει στην ανοικτή συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας με θέμα τα παιδιά στις ένοπλες συγκρούσεις, έναν από τους βασικούς άξονες της ελληνικής προεδρίας.

Η συζήτηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι πολεμικές συγκρούσεις εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις στους ανήλικους πληθυσμούς, με ζητήματα όπως η στρατολόγηση παιδιών, οι επιθέσεις σε σχολεία και οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να απασχολούν τη διεθνή κοινότητα.

Την Τρίτη 27 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών θα προεδρεύσει σε ανοικτή συζήτηση υψηλού επιπέδου για τις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια.

Η θεματική επικεντρώνεται στην ουσιαστική συμμετοχή των γυναικών στις ειρηνευτικές διαδικασίες, στην πρόληψη συγκρούσεων και στη διαμόρφωση πολιτικών ασφάλειας.

Την ίδια ημέρα προγραμματίζεται παράλληλη εκδήλωση σε συνεργασία με την UNESCO και την UN Women, με αντικείμενο ζητήματα που συνδέονται με την ίδια διεθνή ατζέντα.

Η σημαντικότερη συνεδρίαση από πλευράς παρουσίας της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, όταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα προεδρεύσει σε ανοικτή συζήτηση υψηλού επιπέδου για τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια.

Στο επίκεντρο θα βρεθούν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η προστασία των θαλάσσιων δραστηριοτήτων και η εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας σε συνθήκες αυξανόμενου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Η συγκεκριμένη θεματολογία συνδέεται με πάγιες προτεραιότητες της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο και τον σεβασμό των διεθνών κανόνων για τις θαλάσσιες ζώνες.

Παραμένει ανοιχτό εάν ο πρωθυπουργός θα αναφερθεί ειδικά στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Το αντικείμενο της συνεδρίασης προσφέρει, πάντως, δυνατότητα παρουσίασης των ευρύτερων ελληνικών θέσεων για τη θαλάσσια ασφάλεια.

Σημαντική εξέλιξη της ελληνικής προεδρίας αποτελεί ήδη η ομόφωνη υιοθέτηση, στις 19 Οκτωβρίου, του ψηφίσματος 2832/2026 του Συμβουλίου Ασφαλείας για την προστασία των παιδιών από παραβιάσεις και κακοποιήσεις που πραγματοποιούνται ή ενισχύονται μέσω ψηφιακών τεχνολογιών.

Το ψήφισμα προωθήθηκε με ελληνική πρωτοβουλία και συγκέντρωσε τη στήριξη 92 ακόμη κρατών-μελών των Ηνωμένων Εθνών.

Πρόκειται για τη 15η απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας στο πλαίσιο της θεματικής για τα παιδιά και τις ένοπλες συγκρούσεις, η οποία αναπτύχθηκε πριν από τρεις δεκαετίες.

Η νέα απόφαση καλεί τα κράτη να ενισχύσουν την προστασία των ανηλίκων από παραβιάσεις που διαπράττονται, διευκολύνονται ή πολλαπλασιάζονται μέσω ψηφιακών μέσων.

Παράλληλα, ενθαρρύνει τη συλλογή και αξιοποίηση πληροφοριών για τις νέες τεχνολογικές απειλές, αλλά και την ανάπτυξη πρακτικών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προστασία παιδιών σε εμπόλεμες περιοχές.

Η υιοθέτηση του ψηφίσματος καταγράφεται ως συγκεκριμένο αποτέλεσμα της ελληνικής προεδρίας, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα διαμόρφωσης διεθνών πρωτοβουλιών μέσα από τη συμμετοχή στο Συμβούλιο Ασφαλείας.

Ωστόσο, στο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου, η Αθήνα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα διπλωματική πραγματικότητα, καθώς η απόφαση της ανατολικής Λιβύης ενισχύει την πολιτική στήριξη προς το τουρκολιβυκό μνημόνιο, παρά τις ελληνικές αντιρρήσεις.

Η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου, οι επίσημες επιστολές προς τον ΟΗΕ και οι επαφές με συμμαχικές χώρες αποτελούν βασικά εργαλεία της ελληνικής διπλωματίας. Το αποτέλεσμα αυτών των κινήσεων θα κριθεί από τη δυνατότητα της Ελλάδας να διαμορφώσει ουσιαστικές διεθνείς συνεργασίες και να προστατεύσει στην πράξη τα κυριαρχικά της δικαιώματα.

Η τελευταία εβδομάδα της ελληνικής προεδρίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία. Η παρουσία Γεραπετρίτη και Μητσοτάκη στη Νέα Υόρκη συνδυάζει τη διεθνή ατζέντα του ΟΗΕ με τις ανοιχτές διπλωματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει ενεργό πεδίο αντιπαράθεσης στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα να επιδιώκει ενίσχυση των διπλωματικών της θέσεων και την Άγκυρα να αξιοποιεί τη νέα στάση της λιβυκής Βουλής. Οι επαφές της επόμενης εβδομάδας θα αποτελέσουν ακόμη ένα στάδιο αυτής της αντιπαράθεσης.