Η ελληνική περιφέρεια βουλιάζει στη φτώχεια – Πέντε περιοχές κάτω από το 50% της ΕΕ

Την εικόνα μιας ελληνικής περιφέρειας που εξακολουθεί να βρίσκεται σε βαθιά οικονομική υστέρηση αποκαλύπτουν τα στοιχεία της Eurostat για το 2026, με τη Δυτική Μακεδονία να καταγράφει μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις της οικονομικής δραστηριότητας σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ετήσια έκδοση «Regions in Europe 2026» καταγράφει τις έντονες περιφερειακές ανισότητες, αναδεικνύοντας τις συνέπειες της απολιγνιτοποίησης στη Δυτική Μακεδονία, όπου η υποχώρηση της παραδοσιακής ενεργειακής δραστηριότητας συνοδεύεται από απώλεια εισοδήματος, υψηλή ανεργία και πληθυσμιακή συρρίκνωση.

Πέντε ελληνικές περιφέρειες εμφανίζουν κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο από το 50% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, γεγονός που αποτυπώνει το εύρος της οικονομικής απόστασης που χωρίζει σημαντικό μέρος της χώρας από την υπόλοιπη Ευρώπη.

Στη δυσμενέστερη θέση βρίσκεται το Βόρειο Αιγαίο, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ στο 42% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Ακολουθούν η Ανατολική Μακεδονία – Θράκη και η Ήπειρος με 45%, η Δυτική Μακεδονία με 48% και η Δυτική Ελλάδα με 49%.

Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι και η κατάσταση στην Πελοπόννησο, όπου το 38,1% του πληθυσμού βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, κατατάσσοντας την περιοχή ανάμεσα στις δέκα ευρωπαϊκές περιφέρειες με τις υψηλότερες σχετικές επιδόσεις.

Σε εθνικό επίπεδο, τα προσωρινά δεδομένα του 2025 τοποθετούν την Ελλάδα μαζί με τη Βουλγαρία στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, να αντιστοιχεί μόλις στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Δυτική Μακεδονία: Οικονομική συρρίκνωση 18% μετά την απολιγνιτοποίηση

Η σοβαρότερη εξέλιξη καταγράφεται στη Δυτική Μακεδονία, η οποία την περίοδο 2019–2024 έχασε το 18% του πραγματικού ΑΕΠ της, σημειώνοντας τη δεύτερη μεγαλύτερη υποχώρηση οικονομικής δραστηριότητας μεταξύ των περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μεγαλύτερη μείωση εμφάνισε μόνο η Νοτιοανατολική Βουλγαρία, με πτώση 20,5%. Ακολούθησαν το Γκρόνινγκεν της Ολλανδίας με 14% και δύο περιφέρειες της Ρουμανίας, επιβεβαιώνοντας ότι η οικονομική συρρίκνωση της Δυτικής Μακεδονίας αποτελεί ιδιαίτερα αρνητική περίπτωση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Την ίδια περίοδο, άλλες ευρωπαϊκές περιοχές παρουσίασαν ισχυρή ανάπτυξη, με την ιρλανδική περιφέρεια Eastern and Midland να σημειώνει αύξηση 38%, ενώ σημαντική άνοδο εμφάνισαν το Βουκουρέστι και η Μάλτα.

Στη Δυτική Μακεδονία, η οικονομική υποχώρηση συνδέεται με την επιταχυνόμενη απόσυρση της λιγνιτικής παραγωγής, η οποία επί δεκαετίες αποτελούσε βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί για την περιοχή, η λιγνιτική δραστηριότητα συνεισέφερε στο παρελθόν περίπου το 34% του τοπικού ΑΕΠ και υποστήριζε το 25% της απασχόλησης.

Ήδη από το 2021, μελέτη του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας είχε προειδοποιήσει για πιθανή απώλεια περισσότερων από 21.000 θέσεων εργασίας και οικονομικές απώλειες ύψους 9 δισεκατομμυρίων ευρώ από την απολιγνιτοποίηση.

Τα συγκεκριμένα μεγέθη αποτελούσαν εκτιμήσεις των επιπτώσεων και δεν ταυτίζονται αυτομάτως με τις απώλειες που έχουν πραγματοποιηθεί. Ωστόσο, η επίσημη καταγραφή της μείωσης του ΑΕΠ επιβεβαιώνει τη σοβαρότητα της οικονομικής προσαρμογής που αντιμετωπίζει η περιοχή.

Πόροι 1,61 δισ. ευρώ, καθυστερήσεις και δημογραφική αιμορραγία

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η πορεία υλοποίησης του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, μέσω του οποίου έχουν προβλεφθεί ευρωπαϊκοί πόροι ύψους 1,61 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη στήριξη της μετάβασης σε νέο παραγωγικό μοντέλο.

Τον Ιούλιο του 2026, το Οικονομικό Επιμελητήριο, το Τεχνικό Επιμελητήριο και το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο προχώρησαν σε κοινή παρέμβαση προς ευρωπαϊκούς θεσμούς, καταγγέλλοντας καθυστερήσεις στην υλοποίηση των σχετικών δράσεων.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκαν οι φορείς, οι νομικές δεσμεύσεις αντιστοιχούσαν στο 45,1% του συνολικού προϋπολογισμού, ενώ οι δαπάνες προς πιστοποίηση περιορίζονταν μόλις στο 9,36%.

Οι εκπρόσωποι των τοπικών φορέων ξεκαθάρισαν ότι υποστηρίζουν τον περιβαλλοντικό μετασχηματισμό, διατυπώνοντας σοβαρές ενστάσεις για τον τρόπο και την ταχύτητα εφαρμογής της απολιγνιτοποίησης.

Στην επιστολή τους προειδοποίησαν ότι μια μετάβαση χωρίς επαρκή οικονομική και κοινωνική προστασία κινδυνεύει να οδηγήσει σε περαιτέρω αποδυνάμωση της περιοχής, μετατρέποντας την περιβαλλοντική αναβάθμιση σε οικονομική επιβάρυνση για τους κατοίκους.

Η κρίση αποτυπώνεται και στη δημογραφική εξέλιξη. Μεταξύ 2016 και 2025, ο πληθυσμός της Δυτικής Μακεδονίας μειώθηκε κατά 10,3%, ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο από την αντίστοιχη εθνική υποχώρηση.

Στην αγορά εργασίας, η ανεργία έφτασε το 15,3% το 2025, ενώ το δεύτερο τρίμηνο του 2026 διαμορφώθηκε στο 12,7%, παραμένοντας αισθητά υψηλότερη από τον πανελλαδικό μέσο όρο.

Τα δεδομένα αυτά αναδεικνύουν το σοβαρό αναπτυξιακό πρόβλημα της Δυτικής Μακεδονίας και θέτουν στο επίκεντρο την αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών επιλογών για την ενεργειακή μετάβαση.

Η πτώση του ΑΕΠ κατά 18%, η πληθυσμιακή συρρίκνωση και η καθυστέρηση αξιοποίησης των ευρωπαϊκών πόρων συνθέτουν μια εικόνα που απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές απαντήσεις. Η δημιουργία νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων, η εξασφάλιση θέσεων εργασίας και η ουσιαστική διοχέτευση χρηματοδότησης στην τοπική οικονομία αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για την ανάκαμψη.