Τραμπ: Άνοιγμα Ορμούζ ή πολύ δυνατά πλήγματα στο Ιράν

Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, επανέλαβε την Τρίτη το βράδυ τη σκληρή του στάση απέναντι στην Τεχεράνη, θέτοντας τελεσίγραφο για το στρατηγικής σημασίας στενό του Ορμούζ. Μιλώντας στο αμερικανικό δίκτυο Fox News, ο κ. Τραμπ ανέφερε χαρακτηριστικά ότι είτε το στενό θα ανοίξει "πολύ σύντομα", είτε το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με "πολύ δυνατά" πλήγματα. Οι δηλώσεις αυτές έγιναν κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Καλιφόρνια, όπου και υποστήριξε ότι οι συνομιλίες με την ιρανική πλευρά υπήρξαν "πολύ καλές", ενώ επανέλαβε την πεποίθησή του πως η Τεχεράνη επιδιώκει την επίτευξη συμφωνίας.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, ερωτηθείς σχετικά με τη χρονική διάρκεια της κρίσης που μαίνεται για περισσότερους από πέντε μήνες, τόνισε πως έχει τον απαραίτητο χρόνο, εν μέσω της προσέγγισης των ενδιάμεσων βουλευτικών εκλογών. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες του ειδησεογραφικού ιστότοπου Axios, το οποίο επικαλείται δύο πηγές στην περιοχή, βρίσκεται στο τραπέζι ένα σχέδιο προσωρινής διευθέτησης διάρκειας 60 ημερών, με τη μεσολάβηση του Ομάν. Η εν λόγω προκαταρκτική συμφωνία, η οποία ενδέχεται να ανακοινωθεί ακόμη και εντός της ημέρας, προβλέπει την κίνηση των πλοίων που εισέρχονται στο στενό από τη βόρεια διαδρομή, εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων, ενώ όσα εξέρχονται θα χρησιμοποιούν τα χωρικά ύδατα του Ομάν, χωρίς την επιβολή κάποιου τέλους.

Κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου των εξήντα ημερών, και εν αναμονή μιας οριστικής συμφωνίας, το τμήμα του στενού που βρίσκεται ανάμεσα στις δύο χώρες θα υποβληθεί σε διαδικασία αποναρκοθέτησης. Το ρεπορτάζ του Axios σημειώνει πάντως πως τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμη. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, έκανε λόγο για "πρόοδο" στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν και το Ομάν, διευκρινίζοντας ότι δεν έχει συναφθεί ακόμη καμία οριστική συμφωνία, εκφράζοντας παράλληλα την ελπίδα η εξέλιξη αυτή να επέλθει "πολύ σύντομα".

Ακόμη πιο αισιόδοξος εμφανίστηκε ο υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, ο οποίος μιλώντας στο CNBC ανέφερε ότι μια συμφωνία για το "ξανανοιγμα" του στενού θα μπορούσε να κλειστεί "σήμερα ή αύριο", δηλαδή εντός της Τρίτης ή της Τετάρτης. Την ίδια στιγμή, το Κατάρ, το οποίο μαζί με το Πακιστάν και το Ομάν μεσολαβεί για την εκτόνωση της κρίσης, επιβεβαίωσε τις προσπάθειες που βρίσκονται "σε εξέλιξη" για την εξεύρεση μιας βραχυπρόθεσμης λύσης. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του εμιράτου, Ματζίντ αλ Ανσάρι, υπογράμμισε πως στόχος είναι να ξαναρχίσει ο διάλογος μεταξύ των δύο πλευρών.

Παράλληλες διπλωματικές επαφές και οικονομικές επιπτώσεις

Στο πλαίσιο της διπλωματικής κινητικότητας, ο πρόεδρος Τραμπ είχε την Τρίτη τηλεφωνική επικοινωνία με τον εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ Θάνι. Σύμφωνα με ανακοίνωση του παλατιού, οι δύο ηγέτες συζήτησαν τις προσπάθειες για την "αποκλιμάκωση των εντάσεων" μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, καθώς και την προοπτική "επαναπροσέγγισης των δύο πλευρών". Παράλληλα, η πορεία των διαπραγματεύσεων αποτυπώνεται και στις διεθνείς αγορές, με την τιμή του πετρελαίου να καταγράφει σημαντική πτώση. Το βαρέλι του Brent Βόρειας Θάλασσας υποχώρησε κατά 5,26%, κλείνοντας στα 79,36 δολάρια, το χαμηλότερο επίπεδο από τις 10 Ιουλίου.

Το λεγόμενο "μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ", το οποίο είχε συναφθεί ως καταρχήν συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, είχε σηματοδοτήσει την έναρξη μιας διαδικασίας 60 ημερών, με δυνατότητα ανανέωσης, για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η συμφωνία αυτή περιλάμβανε και τη ρύθμιση εκκρεμών ζητημάτων, με κυριότερο το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας του Ιράν. Επιπλέον, είχε επιτρέψει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στο στενό του Ορμούζ, το οποίο το Ιράν είχε κλείσει de facto την επομένη του ξεσπάσματος του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, με τις ΗΠΑ να απαντούν με ναυτικό αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.

Η περίοδος ηρεμίας, ωστόσο, αποδείχθηκε πρόσκαιρη. Οι εχθροπραξίες αναζωπυρώθηκαν στις αρχές Ιουλίου, οδηγώντας στην κατάρρευση της συμφωνίας. Το Ιράν προχώρησε εκ νέου στο κλείσιμο του στενού, μετά την επανάληψη των αμερικανικών βομβαρδισμών, ενώ τα πλοία που επιχειρούν να το διασχίσουν χωρίς την άδεια της Τεχεράνης βρίσκονται αντιμέτωπα με σοβαρό κίνδυνο. Ενδεικτικό είναι το περιστατικό της νύχτας της Δευτέρας προς Τρίτη, όταν φορτηγό πλοίο που επιχείρησε τη διέλευση δέχθηκε πλήγμα, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί πυρκαγιά και να αγνοείται ένα μέλος του πληρώματος, σύμφωνα με τη βρετανική εταιρεία ασφάλειας ναυσιπλοΐας Vanguard Tech.

Αντιφατικές δηλώσεις και το νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα

Σε μια προσπάθεια να αποσαφηνίσει τη στάση της, η Τεχεράνη διέψευσε τη Δευτέρα ότι διεξάγει απευθείας διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον. Ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας, Εσμαΐλ Μπαγαεΐ, ξεκαθάρισε ότι οι συνομιλίες διεξάγονται με το Ομάν, με μοναδικό σκοπό την εγγύηση της ασφαλούς διέλευσης από το στενό του Ορμούζ. Η διάψευση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος την περασμένη εβδομάδα είχε απειλήσει με "δυνατά πλήγματα" κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, προτού αναστείλει τα σχέδια για μαζικούς βομβαρδισμούς από κοινού με το Ισραήλ. Η στάση αυτή του Ντόναλντ Τραμπ, που κινείται διαρκώς μεταξύ απειλών και αναγγελιών για τερματισμό της κρίσης, χαρακτηρίζεται ως πάγια τακτική του από την αρχή του πολέμου.

Το Ιράν, από την πλευρά του, εμφανίζεται αποφασισμένο να διατηρήσει τον έλεγχο του στενού, επιδιώκοντας την επιβολή τελών διέλευσης, μια προοπτική που απορρίπτουν κατηγορηματικά οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες χώρες, καθώς αντίκειται στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Ο εκπρόσωπος Μπαγαεΐ, μιλώντας το σαββατοκύριακο, άφησε να εννοηθεί ότι αναζητείται μια λύση αποδεκτή και από τα δύο μέρη, η οποία θα σέβεται τα κυριαρχικά δικαιώματα κάθε χώρας, διασφαλίζοντας παράλληλα τα εθνικά συμφέροντα και την ασφάλεια του Ιράν.

Η κρίση, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στον Κόλπο. Στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου το μέτωπο έχει ξανανοίξει από τα μέσα Ιουλίου, ινδικό πλοίο βυθίστηκε την Τρίτη έπειτα από επίθεση, σύμφωνα με δήλωση Υεμενίτη αξιωματούχου στο Γαλλικό Πρακτορείο. Οι ινδικές αρχές ανακοίνωσαν ότι και τα 14 μέλη του πληρώματος διασώθηκαν, ενώ η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης απέδωσε την επίθεση στους αντάρτες Χούθι. Το κίνημα, το οποίο πρόσκειται στο Ιράν, έχει ανακοινώσει από τις 20 Ιουλίου την επιβολή αποκλεισμού στα λιμάνια της Σαουδικής Αραβίας, εξαπολύοντας επιθέσεις εναντίον πετρελαιοφόρων δεξαμενόπλοιων. Το Ριάντ απάντησε με βομβαρδισμούς εναντίον στρατιωτικών υποδομών των ανταρτών, ενώ ανακοίνωσε και τη σύσταση ναυτικής συμμαχίας για την προστασία των θαλάσσιων οδών.