Σκηνικό ακραίας πολεμικής έντασης περιγράφει το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, μεταδίδοντας ότι έως και 1.000.000 Ιρανοί μαχητές έχουν τεθεί σε κατάσταση πλήρους επιχειρησιακής ετοιμότητας για το ενδεχόμενο χερσαίας αναμέτρησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το δημοσίευμα, που επικαλείται ιρανική στρατιωτική πηγή, αποτυπώνει το εύρος της κινητοποίησης στο εσωτερικό της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σε μια στιγμή κατά την οποία ο πόλεμος εισέρχεται σε ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση.
Κατά το Tasnim, η προετοιμασία εκτείνεται στο σύνολο των χερσαίων δυνάμεων, χωρίς να έχουν δοθεί σαφή στοιχεία για το πότε θα μπορούσε να εκδηλωθεί μια τέτοια σύγκρουση ή ποια θα ήταν η μορφή των επιχειρήσεων. Η εικόνα που προβάλλεται είναι εκείνη μιας χώρας που, παρά τις βαριές απώλειες και τα καταστροφικά πλήγματα που έχει δεχθεί, εξακολουθεί να διαθέτει οργανωμένες στρατιωτικές εφεδρείες και δυνατότητα παρατεταμένης αντίστασης.
Η Τεχεράνη προβάλλει ισχύ και θέτει τους όρους της
Την ίδια ώρα, η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται να αντιμετωπίζει από θέση αυξημένης αυτοπεποίθησης τις διεργασίες για κατάπαυση του πυρός. Σε απάντηση στο αμερικανικό «σχέδιο των 15 σημείων», η Τεχεράνη φέρεται να αντέταξε δικό της πλαίσιο πέντε όρων για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, στέλνοντας το μήνυμα ότι δεν προσεγγίζει τις επαφές υπό καθεστώς πίεσης, αλλά ως δύναμη που θεωρεί ότι διατηρεί κρίσιμα διαπραγματευτικά χαρτιά.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, σχεδόν τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, το ιρανικό καθεστώς δεν έχει λυγίσει. Παρά τη στοχευμένη εξόντωση ανώτερων στελεχών του και τις εκτεταμένες ζημιές σε υποδομές, εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να εξαπολύει πυραυλικά πλήγματα και επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον περιφερειακών αντιπάλων και του Ισραήλ. Παράλληλα, συνεχίζει να διατηρεί επιρροή σε ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του παγκόσμιου ενεργειακού χάρτη, τα Στενά του Ορμούζ.
Η δυνατότητα παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας στο συγκεκριμένο πέρασμα παραμένει ένα από τα σημαντικότερα μέσα πίεσης της Τεχεράνης, καθώς κάθε αναταραχή εκεί προκαλεί άμεσες επιπτώσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αυτό ακριβώς το στοιχείο θεωρείται από αρκετούς αναλυτές καθοριστικός μοχλός αποτροπής απέναντι σε μια νέα μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επίθεση.
Ο ειδικός του Ινστιτούτου Μέσης Ανατολής Ρος Χάρισον εκτιμά ότι οι Ιρανοί ηγέτες ανακτούν σταδιακά μέρος της πολιτικής και στρατηγικής τους αυτοπεποίθησης. Η εκτίμηση αυτή συνδέεται με την επιβίωση του κρατικού μηχανισμού και με την ικανότητα του Ιράν να συνεχίζει να επηρεάζει το πεδίο, παρά την ένταση των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων.
Ειρωνείες προς Τραμπ και παρασκηνιακές επαφές
Η δημόσια στάση της ιρανικής πλευράς απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει σκληρή. Μετά τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ τη Δευτέρα περί «πολύ καλών συνομιλιών» με την Τεχεράνη, η ιρανική ηγεσία αντέδρασε με διαψεύσεις και δηκτικά σχόλια, παρουσιάζοντας τον Αμερικανό πρόεδρο ως πολιτικό που «διαπραγματεύεται με τον εαυτό του».
Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ξεκαθάρισε ότι το Ιράν δεν βρίσκεται σε τροχιά απευθείας συνεννόησης με την Ουάσιγκτον, υποστηρίζοντας ότι η χώρα του συνεχίζει την αντίσταση και θα επιδιώξει να τερματίσει τον πόλεμο με τους δικούς της όρους. Από ιρανικής πλευράς διατυπώνεται και η θέση ότι η αμερικανική ρητορική περί διαπραγματεύσεων συνιστά έμμεση παραδοχή αδυναμίας στο πεδίο.
Πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση, πάντως, φαίνεται ότι έχουν αναπτυχθεί παρασκηνιακά κανάλια επικοινωνίας με τη μεσολάβηση τρίτων χωρών. Σύμφωνα με το Tasnim, η αμερικανική πρόταση έφθασε στην Τεχεράνη μέσω του Πακιστάν και η ιρανική απάντηση έχει ήδη διαβιβαστεί, με την άλλη πλευρά να καλείται πλέον να τοποθετηθεί επί των όρων που έθεσε η Ισλαμική Δημοκρατία.
Την ίδια περίοδο, στο εσωτερικό του ιρανικού συστήματος εξουσίας ενισχύονται πρόσωπα που εκπροσωπούν τη σκληρή γραμμή. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος εμφανίζεται να αποκτά αυξημένο ρόλο στη νέα ισορροπία δυνάμεων, με σαφείς αναφορές στους δεσμούς του με τους Φρουρούς της Επανάστασης, τον ιδεολογικό και στρατιωτικό πυρήνα του καθεστώτος.
Κατά τον Χάρισον, η βαθιά δυσπιστία της ιρανικής ηγεσίας απέναντι στον Τραμπ διαμορφώνει πλέον τη συνολική στρατηγική της. Στην Τεχεράνη κυριαρχεί η εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδείξει πως μπορούν να εγκαταλείψουν τις συνομιλίες και να περάσουν σε στρατιωτικά πλήγματα, γεγονός που οδηγεί την ιρανική πλευρά στην αναζήτηση μιας πιο σταθερής μορφής αποτροπής για το επόμενο διάστημα.
Η πίεση στον Κόλπο και τα διπλά μηνύματα
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ιρανική στρατηγική περιγράφεται από αναλυτές ως προσπάθεια επιβολής υψηλού κόστους στις ΗΠΑ και στην παγκόσμια οικονομία, ώστε κάθε μελλοντικό πλήγμα να συνεπάγεται σοβαρές γεωπολιτικές και ενεργειακές αναταράξεις. Η λογική αυτή εντάσσει τα Στενά του Ορμούζ στον πυρήνα της αντιπαράθεσης, καθώς εκεί το Ιράν μπορεί να επιφέρει άμεσο σοκ στις αγορές και να δημιουργήσει διεθνή πίεση για αποκλιμάκωση.
Ο Χάρισον εκτιμά ότι η λογική της Τεχεράνης είναι ευθεία και ψυχρή: ο κεντρικός στόχος είναι η επιβίωση του καθεστώτος. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται τόσο οι στρατιωτικές απειλές όσο και οι διαπραγματευτικές κινήσεις, οι οποίες εξυπηρετούν το ίδιο στρατηγικό ζητούμενο.
Από την πλευρά του, ο ειδικός της Σορβόνης Γκιγιόμ Λασκονζαριάς σημειώνει ότι το Ιράν έχει καταφέρει να κερδίσει ορισμένους πόντους στο πεδίο των εντυπώσεων, καθώς ο Τραμπ πέρασε από τη ρητορική της «άνευ όρων παράδοσης» στη διατύπωση πρότασης για σιγή των όπλων. Η εικόνα αυτή, κατά τον ίδιο, δημιουργεί στην πρώτη ανάγνωση την αίσθηση ότι εκείνος που απλώνει πρώτος το χέρι αναζητά διέξοδο από πιο αδύναμη θέση.
Ο ίδιος αναγνωρίζει πάντως ότι η πραγματική κατάσταση είναι πιο σύνθετη, καθώς το Ιράν έχει υποστεί σοβαρή αποδυνάμωση. Σε αυτό αποδίδεται και η επιστροφή του Τραμπ σε απειλητικό τόνο, με δημόσιες παρεμβάσεις στις οποίες απαιτεί από την Τεχεράνη «να σοβαρευτεί προτού να είναι πολύ αργά», ενώ παράλληλα εξαπολύει αιχμές για τον τρόπο με τον οποίο κινούνται οι Ιρανοί διαπραγματευτές.
Λίγες ώρες μετά τις νέες αυτές προειδοποιήσεις, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ υποστήριξε ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για πιθανή συμφωνία με το Ιράν. Η ταυτόχρονη ύπαρξη απειλών και σημάτων συνεννόησης αποτυπώνει τη διπλή γλώσσα που χαρακτηρίζει αυτή τη φάση της κρίσης.
Στο ίδιο σκηνικό εντάσσεται και η αναφορά του Τραμπ ότι το Ιράν επέτρεψε τη διέλευση δέκα δεξαμενόπλοιων από τα Στενά του Ορμούζ, κίνηση που ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσίασε ως χειρονομία καλής θέλησης ενόψει συνομιλιών. Κατά τον ίδιο, τα πλοία έφεραν σημαία Πακιστάν, με την Ουάσιγκτον να ερμηνεύει την ενέργεια αυτή ως ένδειξη διάθεσης για περιορισμένη αποκλιμάκωση.
Η πληροφορία αυτή ήρθε να δώσει περιεχόμενο σε προηγούμενη αινιγματική δήλωση του Τραμπ, όταν είχε μιλήσει για ένα «μεγάλο δώρο» από το Ιράν στον ενεργειακό τομέα, χωρίς να αποκαλύπτει τι ακριβώς εννοούσε. Η μετέπειτα αποσαφήνιση συνέδεσε το σχόλιο αυτό με τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων, χωρίς πάντως να ξεκαθαρίζεται αν πρόκειται για μέρος μιας ευρύτερης συνεννόησης ή για αποσπασματική κίνηση τακτικής διαχείρισης της κρίσης.
Για τον Ρόμπερτ Πέιπ του Πανεπιστημίου του Σικάγο, οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να λειτουργούν μόνο ως παραπέτασμα καπνού. Σύμφωνα με την εκτίμησή του, η Ουάσιγκτον συνεχίζει την ανάπτυξη σημαντικών στρατιωτικών δυνάμεων στον Κόλπο, με χιλιάδες αλεξιπτωτιστές και πεζοναύτες να τοποθετούνται στην περιοχή για το ενδεχόμενο χερσαίας επιχείρησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η φερόμενη μαζική ιρανική ετοιμότητα και οι ταυτόχρονες κινήσεις διαπραγμάτευσης δεν συνιστούν αντιφατικές επιλογές, αλλά δύο παράλληλες όψεις της ίδιας αναμέτρησης.
