Τράπεζες για λίγους: Δάνεια στους ισχυρούς, χρέη στους πολλούς

Η Τράπεζα της Ελλάδος εκφράζει έντονη ανησυχία για τη διαστρέβλωση της τραπεζικής χρηματοδότησης, με τον διοικητή, Γιάννη Στουρνάρα, να επισημαίνει ότι το 30% των δανείων διοχετεύεται πλέων σε κορεσμένους, υπερδανεισμένους παίκτες της ενέργειας, κι ενώ ο τομέας δείχνει ξεκάθαρα σημάδια ώριμης φάσης, οι τράπεζες συνεχίζουν να ενισχύουν αφειδώς τα μεγάλα σχήματα.

Το υπόλοιπο 70% των κεφαλαίων δίδεται αποκλειστικά σε εφοπλιστές για deals και εξαγορές ακινήτων, καθώς και σε “λαβωμένους” ξενοδόχους — αφήνοντας απέξω τις μεσαίες και ανερχόμενες επιχειρήσεις, αλλά και τους πολίτες που δεν έχουν πρόσβαση σε μικροδανεισμό.

Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο ανησυχητικά, αν λάβουμε υπόψη ότι οι ελληνικές τράπεζες, ανακεφαλαιοποιημένες με λεφτά των φορολογούμενων, λειτουργούν πλέον ως πιστωτικοί μηχανισμοί που ενισχύουν, με τραπεζικό δανεισμό, τις κερδοσκοπικές κινήσεις εφοπλιστών. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου, που απέκτησε τον Αστέρα Βουλιαγμένης ύψους 1 δισ. ευρώ, όχι με δικά του κεφάλαια, αλλά μέσω δανειοδότησης από την Alpha Bank.

Η στρατηγική αυτή, σε ένα περιβάλλον ευνοϊκών ρυθμίσεων για τις τράπεζες —όπως αναβαλλόμενος φόρος, κρατικές εγγυήσεις τύπου “Ηρακλής” και δεσμεύσεις για υψηλή διανομή κερδών— εμφανίζει ξεκάθαρη κερδοσκοπική λογική και όχι αναπτυξιακή. Η τεχνοδομή των τραπεζών (στελέχη και διοίκηση) ευνοείται μέσω μπόνους, μετοχών και άλλων οφελειών, με τους φορολογούμενους να καλούνται μελλοντικά να πληρώσουν το λογαριασμό: καλύπτοντας τρύπες, εγγυήσεις και αυξημένο δημόσιο χρέος.

Επιπλέον, η υπερβολική έκθεση στις επενδύσεις ενέργειας και εφοπλιστικού κεφαλαίου στέλνει το τραπεζικό σύστημα σε ευθεία σύγκρουση με τις αρχές της διαφοροποίησης και της διαχείρισης κινδύνου. Η μεγάλη συγκέντρωση δανεισμού σε λίγους κλάδους προδιαγράφει μια επικίνδυνη τροχιά, όπου κάποιες εταιρικές αποτυχίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρούς κραδασμούς.

Μάλιστα, ευρωπαϊκές έρευνες έχουν αναδείξει ότι τα ευρωπαϊκά τραπεζικά ιδρύματα εξακολουθούν να χρηματοδοτούν ευρέως τον κλάδο της ενέργειας και των ορυκτών καυσίμων, παρά τα περιβαλλοντικά προβλήματα — γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι ο τραπεζικός τομέας πρωταγωνιστεί σε μία «γκρίζα οικονομία» εξυπηρετήσεων προς τις μεγάλες εταιρείες.

Ενώ λοιπόν τα θεμελιώδη στοιχεία κεφαλαιακής επάρκειας, ρευστότητας και κερδοφορίας των τραπεζών έχουν ενισχυθεί από το 2009, με σημαντικό buffer και χαμηλά NPEs σύμφωνα με τραπεζικές και ευρωπαϊκές στατιστικές, η κατεύθυνση της χρηματοδότησης δημιουργεί νέα συστημικά ρίσκα. Η σταθερότητα και η προοπτική ανάπτυξης απειλούνται αν οι τράπεζες συνεχίσουν να παραμελούν την επένδυση στην πραγματική οικονομία.

Και ενώ ο Στουρνάρας αργεί να αναδείξει το πλήρες μέγεθος προβλήματος, το τραπεζικό σύστημα έχει ήδη χαράξει επικίνδυνη πορεία: πιο επικέντρωμένο στην προστασία των ισχυρών, λιγότερο στην ανάπτυξη, και με έναν ήδη βεβαρυμένο λογαριασμό στον οποίο θα κληθεί να απαντήσει ο φορολογούμενος.