Περισσότερο από έναν χρόνο μετά την αρχική πρόβλεψη για δια ζώσης συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στο πλαίσιο του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Άγκυρα, και ύστερα από συνεχείς αναβολές και διπλωματικές «παρεξηγήσεις», οι δύο ηγέτες αναμένεται τελικώς να συναντηθούν εντός Φεβρουαρίου και πάντως πριν από την έναρξη του Ραμαζανιού, στην τουρκική πρωτεύουσα.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, στις πιο πρόσφατες τοποθετήσεις του, ανέβασε κατακόρυφα τον πήχη, μιλώντας για μια συνολική, μόνιμη λύση στο Αιγαίο και θέτοντας ευθέως και ζήτημα χωρικών υδάτων, γνωρίζοντας πλήρως ότι μια τέτοια συζήτηση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή από την Αθήνα, καθώς άπτεται ευθέως της ελληνικής κυριαρχίας.
Έμπειροι διπλωματικοί κύκλοι εκτιμούν ότι με αυτές τις δηλώσεις ο Φιντάν δεν επιχειρεί τόσο να διαμορφώσει ατζέντα διαλόγου, όσο να εκπέμψει μηνύματα προς τρίτους αποδέκτες, κυρίως προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρωπαϊκή Ένωση, από όπου η Άγκυρα προσδοκά ανταλλάγματα.
Τα όρια της Αθήνας
Στην πραγματικότητα, και οι δύο πλευρές προσέρχονται στον διάλογο με περιορισμένες προσδοκίες. Η ελληνική πλευρά, διά στόματος τόσο του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη όσο και του κυβερνητικού εκπροσώπου, επαναλαμβάνει σταθερά ότι ζητήματα κυριαρχίας, όπως τα χωρικά ύδατα, δεν τίθενται προς συζήτηση. Για την Αθήνα, μοναδικό αντικείμενο διαλόγου παραμένει η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, αποκλειστικά υπό το πρίσμα του διεθνούς δικαίου.
Αντίθετα, η Άγκυρα, η οποία από το 1975 και μετά διευρύνει διαρκώς τις μονομερείς της διεκδικήσεις, αμφισβητώντας ευθέως την κυριαρχία ελληνικών νησιών, επιδιώκει να ανοίξει το σύνολο των παράνομων και ανυπόστατων αξιώσεών της.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας το βράδυ της Δευτέρας στο Ωδείο Αθηνών, έδωσε το πολιτικό στίγμα της ελληνικής προσέγγισης. «Υπήρξα πάντα υπέρμαχος μιας ενεργητικής εξωτερικής πολιτικής. Η Ελλάδα την ασκεί στην πράξη: θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός, θαλάσσια πάρκα, έναρξη ερευνητικών δραστηριοτήτων νότια της Κρήτης. Ασκούμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στο πεδίο. Έχουμε μία διαφορά με την Τουρκία και αυτή είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Είναι το μόνο ζήτημα που θα μπορούσε να επιλυθεί από διεθνές δικαιοδοτικό όργανο», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στη συνέχεια, υπερασπίστηκε τη στρατηγική των «ήρεμων νερών», σημειώνοντας ότι η Ελλάδα έχει στείλει σαφές μήνυμα πως επιδιώκει τον διάλογο, ακόμη και στη διαφωνία, χωρίς αυτή να εκφεύγει του ελέγχου. Όπως τόνισε, η προσέγγιση αυτή έχει αποδώσει, με απτά αποτελέσματα στο μεταναστευτικό, στη διαδικασία ταχείας βίζας και στη συνεργασία σε πολυμερή σχήματα στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, υπογραμμίζοντας ότι η Τουρκία είναι γείτονας με τον οποίο η Ελλάδα επιδιώκει καλές σχέσεις, προσέρχεται όμως στον διάλογο από όσο το δυνατόν ισχυρότερη θέση.
Η συνάντηση των δύο ηγετών θα πραγματοποιηθεί, ωστόσο, σε ένα εντελώς διαφορετικό και ιδιαίτερα ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον, με τον Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, ανατρέποντας σταθερές και βεβαιότητες της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης.
Τι εξόργισε την Τουρκία
Η Αθήνα επιμένει στη συνέχιση του διαλόγου, ενισχύοντας παράλληλα τις περιφερειακές της συμμαχίες και την αποτρεπτική της ισχύ. Η Άγκυρα παρακολουθεί στενά αυτές τις κινήσεις, έχοντας καταστήσει σαφές ότι θεωρεί πως κάθε δραστηριότητα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο θα πρέπει να γίνεται με τη δική της συναίνεση. Το απέδειξε με τον πλέον επιθετικό τρόπο ανοιχτά της Κάσου, παρεμποδίζοντας το ιταλικό ερευνητικό πλοίο να ολοκληρώσει τις έρευνες για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας – Κύπρου.
Ιδιαίτερη ενόχληση προκάλεσε στην τουρκική πλευρά και η εμβάθυνση της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας, με τον Χακάν Φιντάν να σχολιάζει αιχμηρά ότι «πέρα από τον Έλληνα πρωθυπουργό, δεν βλέπετε άλλον Ευρωπαίο ηγέτη να πηγαίνει στο Τελ Αβίβ και να ποζάρει για φωτογραφίες».
Είναι γνωστή η προσωπική αντιπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προς τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, όπως και το βαθύ ρήγμα στις σχέσεις Τουρκίας – Ισραήλ. Εκείνο, όμως, που φαίνεται να ανησυχεί περισσότερο την Άγκυρα είναι η επιρροή που ασκεί ο Ισραηλινός πρωθυπουργός στον Τραμπ, σε συνδυασμό με το αυξημένο αμερικανικό ενδιαφέρον για την περιοχή, όπου οι συσχετισμοί ισχύος ευνοούν την Ελλάδα. Η Αθήνα έχει χτίσει στρατηγικές σχέσεις όχι μόνο με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, αλλά σχεδιάζει και σημαντικό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης με τη Σαουδική Αραβία, βασικό σύμμαχο των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, αύριο στην Αθήνα η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου θα συναντηθεί με τον Τούρκο υφυπουργό Μεχμέτ Κεμάλ Μποζάι, στο πλαίσιο της πέμπτης συνάντησης του πολιτικού διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών.
