Χρέη 50 δισ. στον ΕΦΚΑ – Η ρύθμιση με τους τρεις κυβερνητικούς κόφτες

Σε οικονομική ασφυξία βρίσκονται εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες, καθώς λιγότεροι από τους μισούς καταφέρνουν να πληρώνουν με συνέπεια τις ασφαλιστικές τους εισφορές.

Η εισπραξιμότητα στον ΕΦΚΑ κινείται κοντά στο 48%, περισσότεροι από 700.000 ασφαλισμένοι εμφανίζουν εκκρεμότητες, ενώ το συνολικό ύψος των ασφαλιστικών οφειλών έχει πλησιάσει τα 50 δισ. ευρώ.

Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται επαγγελματίες που κινδυνεύουν να χάσουν την ασφαλιστική τους ικανότητα, να μείνουν χωρίς πλήρη υγειονομική κάλυψη ή να συναντήσουν σοβαρά εμπόδια όταν έρθει η ώρα της συνταξιοδότησης.

Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει την κατάσταση κυρίως ως πρόβλημα είσπραξης. Η πραγματική εικόνα αποκαλύπτει ένα ασφαλιστικό σύστημα που ζητά χρήματα από ανθρώπους με μειωμένους τζίρους, συσσωρευμένα χρέη και περιορισμένη εμπιστοσύνη ότι οι εισφορές τους θα επιστρέψουν κάποτε ως αξιοπρεπής σύνταξη.

Το 86% επιλέγει την κατώτερη ασφαλιστική κατηγορία

Είναι χαρακτηριστικό ότι περίπου το 86% των ελεύθερων επαγγελματιών επιλέγει την πρώτη και χαμηλότερη ασφαλιστική κατηγορία. Η επιλογή αυτή αποτελεί σαφή ένδειξη οικονομικής αδυναμίας και βαθιάς δυσπιστίας απέναντι στην ανταποδοτικότητα του συστήματος.

Για το 2026, η πρώτη ασφαλιστική κατηγορία προβλέπει εισφορά 185,09 ευρώ για κύρια σύνταξη και 65,68 ευρώ για υγειονομική περίθαλψη, με το συνολικό ποσό να διαμορφώνεται στα 250,77 ευρώ πριν από τις πρόσθετες επιβαρύνσεις.

Ακόμη και αυτό το χαμηλότερο επίπεδο εισφοράς αποδεικνύεται δυσβάσταχτο για μεγάλο μέρος της αγοράς. Η ακρίβεια, το ενεργειακό κόστος, η φορολογική πίεση και η πτώση της πραγματικής κατανάλωσης έχουν περιορίσει δραματικά τη δυνατότητα των μικρών επαγγελματιών να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους.

Το ίδιο το ασφαλιστικό πλαίσιο ενισχύει αυτή την αντι-ασφαλιστική συμπεριφορά. Η ανταποδοτικότητα της κύριας σύνταξης φτάνει περίπου στο 50% έπειτα από 40 χρόνια ασφάλισης, ενώ μετά τη συμπλήρωση της συγκεκριμένης περιόδου η βελτίωση του ποσοστού αναπλήρωσης είναι περιορισμένη.

Έτσι, ο ελεύθερος επαγγελματίας δεν έχει ουσιαστικό κίνητρο να επιλέξει υψηλότερη ασφαλιστική κατηγορία. Καλείται να καταβάλει σημαντικά μεγαλύτερα ποσά σήμερα, χωρίς να βλέπει αντίστοιχη ενίσχυση της μελλοντικής του σύνταξης.

Σε αρκετές περιπτώσεις, ένας μισθωτός εργαζόμενος καταβάλλει συνολικά υψηλότερες εισφορές από τον ίδιο τον εργοδότη του. Η στρέβλωση αυτή επιβεβαιώνει ότι το σύστημα λειτουργεί χωρίς σταθερή σχέση μεταξύ πραγματικού εισοδήματος, εισφορών και τελικής παροχής.

Οι 72 δόσεις με τρεις κόφτες

Μπροστά στη διόγκωση των χρεών, η κυβέρνηση ενεργοποίησε νέα ρύθμιση έως 72 δόσεις για ασφαλιστικές οφειλές που δημιουργήθηκαν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Η παρέμβαση παρουσιάζεται ως δεύτερη ευκαιρία, όμως οι προϋποθέσεις περιορίζουν σημαντικά τον αριθμό των πραγματικών δικαιούχων.

Οι οφειλές που δημιουργήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά πρέπει να εξοφληθούν ή να ενταχθούν στην πάγια ρύθμιση των 24 δόσεων. Ο επαγγελματίας υποχρεώνεται έτσι να πληρώνει ταυτόχρονα την τρέχουσα εισφορά, τη δόση της παλαιάς οφειλής και τη ρύθμιση των νεότερων χρεών.

Για μια μικρή επιχείρηση με μειωμένο τζίρο, η συγκεκριμένη απαίτηση μετατρέπει τη ρύθμιση σε οικονομικό λαβύρινθο. Η κυβέρνηση προσφέρει περισσότερες δόσεις για ένα μέρος του χρέους και απαιτεί ταχύτερη αποπληρωμή για το υπόλοιπο, αδιαφορώντας για την πραγματική δυνατότητα πληρωμής.

Δεύτερος κόφτης είναι το υψηλό κόστος της ρύθμισης, καθώς η επιβάρυνση από τόκους κινείται πάνω από το 5,8% ετησίως. Αντί η Πολιτεία να διευκολύνει την επιστροφή του οφειλέτη στην κανονικότητα, αυξάνει το τελικό ποσό που καλείται να καταβάλει.

Το σοβαρότερο εμπόδιο αφορά τους δεσμευμένους τραπεζικούς λογαριασμούς. Ο επαγγελματίας καλείται να εξυπηρετήσει ταυτόχρονα ΕΦΚΑ, εφορία, τράπεζες και τρέχοντα οικογενειακά έξοδα, έχοντας περιορισμένη πρόσβαση στα ίδια του τα έσοδα.

Η άρση των κατασχέσεων συνδέεται με την προηγούμενη αποπληρωμή σημαντικού μέρους της οφειλής. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο: για να μπορέσει κάποιος να πληρώσει χρειάζεται λειτουργικό τραπεζικό λογαριασμό, ενώ για να αποδεσμευτεί ο λογαριασμός πρέπει πρώτα να έχει πληρώσει.

Οι εκπρόσωποι των ελεύθερων επαγγελματιών ζητούν την επαναφορά των 120 δόσεων, με χαμηλότερο επιτόκιο και πραγματική προστασία των επαγγελματικών λογαριασμών. Μια βιώσιμη ρύθμιση θα μπορούσε να αυξήσει τα δημόσια έσοδα και να επαναφέρει χιλιάδες οφειλέτες σε σταθερή ασφαλιστική πορεία.

Η κυβερνητική επιλογή των 72 δόσεων δεν αντιμετωπίζει τη ρίζα του προβλήματος. Διαχειρίζεται λογιστικά την οικονομική ασφυξία και αφήνει τους επαγγελματίες εγκλωβισμένους ανάμεσα σε παλιές οφειλές, νέες εισφορές και δεσμευμένους λογαριασμούς.

Έπειτα από την οικονομική κρίση, την πανδημία και το κύμα πληθωρισμού, η αγορά χρειάζεται πραγματική δεύτερη ευκαιρία. Χωρίς γενναία ρύθμιση, χαμηλότερο κόστος και ουσιαστική ανταποδοτικότητα, τα χρέη θα συνεχίσουν να αυξάνονται και η εισπραξιμότητα θα παραμένει καθηλωμένη.