Χρέη στο Δημόσιο: Οι 120 δόσεις, οι προθεσμίες και όλες οι νέες παγίδες

Νέο τοπίο διαμορφώνεται για εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις με ληξιπρόθεσμες οφειλές, καθώς η κυβέρνηση προχωρά στην επέκταση της ρύθμισης των παλαιών χρεών από τις 72 στις 120 δόσεις, μαζί με ένα ευρύτερο πακέτο παρεμβάσεων για το ιδιωτικό χρέος και τη λειτουργία των servicers.

Η αλλαγή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το αυξημένο κόστος ζωής, η ενεργειακή επιβάρυνση και οι συσσωρευμένες υποχρεώσεις εξακολουθούν να πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Πολιτικά, έχει ιδιαίτερη σημασία ότι μόλις λίγους μήνες νωρίτερα η επαναφορά των 120 δόσεων παρουσιαζόταν από την ηγεσία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ως επιλογή που δεν μπορούσε να εφαρμοστεί. Στις 30 Σεπτεμβρίου η κυβερνητική γραμμή άλλαξε και το ίδιο υπουργείο ανακοίνωσε επίσημα την αύξηση των δόσεων από 72 σε 120.

Με το νέο πλαίσιο, ο μέγιστος αριθμός των μηνιαίων καταβολών για τις συγκεκριμένες παλαιές οφειλές αυξάνεται στις 120 δόσεις, ενώ το ελάχιστο ποσό κάθε δόσης καθορίζεται στα 30 ευρώ.

Στη ρύθμιση μπορούν να ενταχθούν οφειλές που έχουν καταστεί ληξιπρόθεσμες έως και τις 31 Δεκεμβρίου 2024. Βασική προϋπόθεση είναι οι συγκεκριμένες οφειλές να μην βρίσκονται σε ενεργή ρύθμιση στις 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Η προθεσμία για την υποβολή αίτησης παρατείνεται έως τις 30 Ιουνίου 2027, ενώ δυνατότητα μετάβασης στο νέο καθεστώς αποκτούν και όσοι έχουν ήδη ενταχθεί στη ρύθμιση των 72 δόσεων. Η μετάβαση στις 120 δόσεις θα γίνεται κατόπιν αίτησης του ενδιαφερόμενου.

Το μέτρο καλύπτει τόσο οφειλές προς τη φορολογική διοίκηση όσο και χρέη προς τα ασφαλιστικά ταμεία. Οι νεότερες υποχρεώσεις, οι οποίες έχουν δημιουργηθεί από την 1η Ιανουαρίου 2025 και μετά, παραμένουν στην πάγια ρύθμιση των έως 24 δόσεων.

Το επιτόκιο για τη νέα ρύθμιση των 120 δόσεων καθορίζεται στο 5,84%, στο ίδιο επίπεδο με το επιτόκιο της πάγιας ρύθμισης των 24 δόσεων. Πρόκειται για κρίσιμη παράμετρο, καθώς η μεγάλη χρονική διάρκεια της αποπληρωμής μειώνει τη μηνιαία επιβάρυνση, χωρίς να καταργεί το κόστος των τόκων.

120 δόσεις, εξωδικαστικός και νέες υποχρεώσεις για τους servicers

Παράλληλα με τις 120 δόσεις, παραμένει ενεργός ο εξωδικαστικός μηχανισμός ρύθμισης οφειλών, μέσω του οποίου μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να δοθεί αποπληρωμή έως και σε 240 δόσεις. Το εργαλείο καλύπτει χρέη προς εφορία και ασφαλιστικά ταμεία, καθώς και οφειλές προς τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.

Το κατώφλι των οφειλών για δυνατότητα υπαγωγής στον εξωδικαστικό έχει μειωθεί από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ, διευρύνοντας τον αριθμό των πολιτών που μπορούν να εξετάσουν την ένταξή τους στον μηχανισμό.

Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά και η δυνατότητα προστασίας της κύριας κατοικίας μέσα από τον εξωδικαστικό. Ο οφειλέτης μπορεί να δηλώσει ότι επιθυμεί να διατηρήσει την κύρια κατοικία του και να συναινέσει στη ρευστοποίηση άλλων περιουσιακών στοιχείων, ώστε ο αλγόριθμος να διαμορφώσει πρόταση αποπληρωμής με βάση τα οικονομικά και περιουσιακά δεδομένα.

Το νέο πακέτο παρεμβάσεων επιχειρεί παράλληλα να περιορίσει πρακτικές που έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από δανειολήπτες στις απευθείας διαπραγματεύσεις με πιστωτές και servicers.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι η θέσπιση ανώτατης προκαταβολής 15% στις διμερείς ρυθμίσεις. Μέχρι σήμερα το ύψος της προκαταβολής αποτελούσε προϊόν διαπραγμάτευσης και μπορούσε σε συγκεκριμένες περιπτώσεις να φθάσει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα.

Σε μια οφειλή 100.000 ευρώ, απαίτηση προκαταβολής 40% θα σήμαινε άμεση καταβολή 40.000 ευρώ. Με το νέο ανώτατο όριο του 15%, η προκαταβολή περιορίζεται έως τις 15.000 ευρώ. Η διαφορά των 25.000 ευρώ μπορεί να είναι καθοριστική για έναν οφειλέτη που διαθέτει περιορισμένη ρευστότητα και αδυνατεί να συγκεντρώσει μεγάλα ποσά για να ξεκινήσει μια διμερή ρύθμιση.

Αντίστοιχα, σε χρέος 200.000 ευρώ, προκαταβολή 50% αντιστοιχεί σε 100.000 ευρώ. Με πλαφόν 15%, το ανώτατο ποσό περιορίζεται στις 30.000 ευρώ. Η διαφορά φθάνει τις 70.000 ευρώ, αποτυπώνοντας το εύρος της αλλαγής για περιπτώσεις στις οποίες είχαν τεθεί εξαιρετικά υψηλές απαιτήσεις προκαταβολής.

Το νέο πλαίσιο εισάγει επίσης δεσμευτικά χρονικά όρια στις διαπραγματεύσεις. Μετά την κατάθεση ολοκληρωμένου φακέλου, ο πιστωτής θα πρέπει εντός τριών μηνών να υποβάλει πρόταση ή να αιτιολογήσει την απόρριψη του αιτήματος. Στη συνέχεια παρέχεται χρονικό διάστημα ενός μήνα στον οφειλέτη για να απαντήσει, ενώ η διαδικασία προβλέπεται να ολοκληρώνεται μέσα σε έξι μήνες.

Η θέσπιση συγκεκριμένων προθεσμιών επιχειρεί να βάλει τέλος στις παρατεταμένες διαπραγματεύσεις, όπου ένας δανειολήπτης μπορούσε να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς οριστική απάντηση για το εάν και με ποιους όρους θα ρυθμιστεί η οφειλή του.

Ιδιαίτερα αυστηρές προβλέπονται οι συνέπειες στις περιπτώσεις όπου ένας συνεπής οφειλέτης αντιμετωπίζει μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης παρότι τηρεί ενεργή ρύθμιση.

Εφόσον ο πολίτης καταβάλλει κανονικά τις συμφωνημένες δόσεις, δεν επιτρέπεται να βρίσκεται αντιμέτωπος με καταγγελία της ρύθμισης, διαταγή πληρωμής, κατάσχεση ή συνέχιση πλειστηριασμού. Η ίδια προστασία προβλέπεται όταν μια πληρωμή δεν πραγματοποιήθηκε επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν έδωσε εγκαίρως τα απαραίτητα στοιχεία.

Σε περίπτωση παραβίασης προβλέπεται ακυρότητα της σχετικής ενέργειας, πίστωση υπέρ του οφειλέτη ποσού ίσου με πέντε μηνιαίες δόσεις και αντίστοιχη πεντάμηνη παράταση της ρύθμισης χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση. Τα διοικητικά πρόστιμα για τον πιστωτή μπορούν να κινηθούν από 50.000 έως 500.000 ευρώ.

Για παράδειγμα, σε ρύθμιση 60.000 ευρώ με μηνιαία δόση 600 ευρώ, η πίστωση πέντε δόσεων αντιστοιχεί σε 3.000 ευρώ. Παράλληλα, η διάρκεια της συμφωνίας παρατείνεται κατά πέντε μήνες χωρίς πρόσθετες επιβαρύνσεις.

Πλήρης εικόνα του χρέους και προστασία της κύριας κατοικίας

Νέα δικαιώματα θεσπίζονται και ως προς την ενημέρωση του οφειλέτη. Ο πολίτης αποκτά δικαίωμα να λαμβάνει χωρίς χρέωση πλήρη εικόνα της οφειλής του, μαζί με τις συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό πληρωμών, το αρχικό κεφάλαιο, τους τόκους, το επιτόκιο, τις προμήθειες και τις υπόλοιπες επιβαρύνσεις.

Τα συγκεκριμένα στοιχεία θα πρέπει να παραδίδονται μέσα σε 45 ημέρες, όταν δεν είναι ήδη διαθέσιμα στο σύστημα προσωποποιημένης πληροφόρησης. Σε περίπτωση μη έγκαιρης χορήγησης προβλέπεται αναστολή της τοκοφορίας μέχρι να δοθούν πλήρως τα στοιχεία στον οφειλέτη.

Πρόκειται για σημαντική αλλαγή σε ένα πεδίο όπου η πλήρης και αναλυτική εικόνα μιας οφειλής αποτελεί βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε σοβαρή διαπραγμάτευση. Ο δανειολήπτης πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια από πού προκύπτει το ποσό που καλείται να καταβάλει και πώς έχουν διαμορφωθεί οι τόκοι και οι λοιπές χρεώσεις.

Το πλαίσιο διευρύνει επίσης την προστασία για γονείς και νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 67%, εφόσον πληρούνται τα υπόλοιπα οικονομικά και περιουσιακά κριτήρια που προβλέπει η νομοθεσία.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα οικογένειας με ετήσιο εισόδημα 21.000 ευρώ, περιουσία 270.000 ευρώ και εξαρτώμενο τέκνο με πιστοποιημένη αναπηρία 70%. Υπό τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, ο γονέας ή ο νόμιμος φροντιστής μπορεί να ενταχθεί στις ειδικές κατηγορίες προστασίας και να ενεργοποιηθούν οι ευνοϊκότερες προβλέψεις του εξωδικαστικού μηχανισμού.

Σημαντικές είναι και οι αλλαγές που συνδέονται με την κύρια κατοικία. Σε ενδεικτική περίπτωση οφειλέτη με συνολικό χρέος 300.000 ευρώ, κύρια κατοικία αξίας 150.000 ευρώ και άλλα ακίνητα συνολικής αξίας 50.000 ευρώ, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει μέσω της πλατφόρμας να προστατευθεί η κύρια κατοικία του, αποδεχόμενος τη ρευστοποίηση της υπόλοιπης περιουσίας.

Η κύρια κατοικία διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα ακίνητα και ο αλγόριθμος υπολογίζει τη βιώσιμη ρύθμιση με βάση τα προβλεπόμενα στοιχεία. Στο συγκεκριμένο υποθετικό παράδειγμα, η βάση της ρύθμισης διαμορφώνεται στα 150.000 ευρώ, ενώ η αξία των άλλων ακινήτων κατευθύνεται στην ικανοποίηση των πιστωτών.

Η οφειλή που παραμένει προς ρύθμιση μπορεί να αποπληρωθεί σε μακροχρόνιο ορίζοντα, ανάλογα με την οικονομική δυνατότητα του οφειλέτη. Με την υπογραφή και την τήρηση της συμφωνίας, η κύρια κατοικία προστατεύεται από πλειστηριασμό για τις οφειλές που έχουν ενταχθεί στον εξωδικαστικό.

Κρίσιμη διευκρίνιση αποτελεί το γεγονός ότι η αριθμητική μείωση που εμφανίζει ο αλγόριθμος σε ένα παράδειγμα δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάθε υπόλοιπο χρέους διαγράφεται. Εφόσον υπάρχει άλλη περιουσία επαρκούς αξίας, οι πιστωτές μπορούν να ικανοποιηθούν μέσω της ρευστοποίησής της μέχρι το ύψος της συνολικής απαίτησης.

Έτσι, εάν οφειλέτης με χρέος 300.000 ευρώ έχει κύρια κατοικία 150.000 ευρώ και πρόσθετη ακίνητη περιουσία 160.000 ευρώ, η βιώσιμη δόση μπορεί να υπολογιστεί με βάση την κύρια κατοικία, όμως το υπόλοιπο χρέος μπορεί να καλυφθεί από την εκποίηση των άλλων ακινήτων. Η προστασία της κύριας κατοικίας συνεπώς συνδέεται άμεσα με τη συνολική οικονομική και περιουσιακή εικόνα του οφειλέτη.

Οι 120 δόσεις δίνουν μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο αποπληρωμής και χαμηλότερη μηνιαία επιβάρυνση για παλαιά χρέη. Το νέο πλαίσιο για τους servicers εισάγει παράλληλα συγκεκριμένες προθεσμίες, όρια στις προκαταβολές και κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασης ενεργών ρυθμίσεων.

Η αποτελεσματικότητα των μέτρων θα κριθεί πλέον στην εφαρμογή τους: στον αριθμό των οφειλετών που θα μπορέσουν πραγματικά να ενταχθούν, στη βιωσιμότητα των δόσεων και στην τήρηση των νέων κανόνων από πιστωτές και εταιρείες διαχείρισης. Η αλλαγή από τις 72 στις 120 δόσεις είναι πάντως ουσιαστική και καταγράφει ταυτόχρονα μια σαφή μεταβολή της κυβερνητικής πολιτικής μέσα σε διάστημα λίγων μηνών.