Ο ελληνοτουρκικός διάλογος προβάλλεται διαχρονικά ως αναγκαίος όρος σταθερότητας, όμως το αποτύπωμα των πρόσφατων συνομιλιών ανάμεσα στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν καταγράφει μια παγιωμένη ανισορροπία. Στο υφιστάμενο σχήμα επαφών, η Άγκυρα αξιοποιεί την περίοδο των «ήρεμων νερών» για να εδραιώνει τετελεσμένα, αποκομίζοντας γεωπολιτικά και διπλωματικά οφέλη χωρίς καμία μετρήσιμη ανταπόδοση για την Αθήνα.
Η συντήρηση ανοιχτών διαύλων και η υποχώρηση των αεροπορικών παραβιάσεων, την ώρα που οι θαλάσσιες κλιμακώνονται, συνιστούν περιορισμένα οφέλη χαμηλής απόδοσης μπροστά στη συνολική στρατηγική υπεροχή που αποκτά η τουρκική πλευρά μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών του Δεκεμβρίου 2023. Η τουρκική διπλωματία διεισδύει μεθοδικά στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία μέσω διαδοχικών διμερών συμφωνιών, καλλιεργεί εικόνα υπεύθυνου συνομιλητή στην Ουάσινγκτον και απονευρώνει κάθε ελληνικό ενεργειακό σχεδιασμό στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η κρίση της Κάσου τον Ιούλιο του 2024 και η επ’ αόριστον αναστολή της ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ σφράγισαν αυτή τη μετάβαση από τις εξαγγελίες στην ακινησία.
Η υπόθεση του Great Sea Interconnector αναδεικνύει με ενάργεια το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και την πραγματικότητα. Το καλοκαίρι του 2025, ο πρωθυπουργός και οι αρμόδιοι υπουργοί επένδυσαν σε ένα κλίμα προσδοκιών, προαναγγέλλοντας «δράση επί του πεδίου». Η αισιοδοξία στηρίχθηκε σε ανεπίσημες διαβεβαιώσεις Αμερικανού διπλωμάτη περί εσωτερικής έκθεσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που αναγνώριζε τα ελληνικά δικαιώματα στο έργο. Δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι, σε συνδυασμό με ισραηλινή στήριξη, οι βυθομετρικές έρευνες θα μπορούσαν να προχωρήσουν χωρίς τουρκικές αντιδράσεις. Η πραγματικότητα διέψευσε τις εκτιμήσεις αυτές. Το διεθνές δίκαιο πράγματι δεν απαγορεύει την πόντιση καλωδίων, όμως οι πολιτικοί συσχετισμοί που διαμορφώθηκαν μετά την Κάσο αποδείχθηκαν ισχυρότεροι από κάθε ανεπίσημη εκμυστήρευση. Οι επαναλαμβανόμενοι επικοινωνιακοί ενθουσιασμοί παρήγαγαν πρόσκαιρες εντυπώσεις και ταχύτατη διάψευση. Ανάλογη ήταν η διαχείριση της εμπορικής συμφωνίας με τη Chevron, η οποία παρουσιάστηκε ως έμμεση επιβεβαίωση κυριαρχικών δικαιωμάτων, πριν καταστεί σαφές ότι οι εταιρικές επιλογές ακολουθούν συμφέροντα και όχι κρατικές γραμμές.
Την ίδια στιγμή, η κυβερνητική στάση απέναντι στον διάλογο με την Άγκυρα περιβάλλεται από εσκεμμένη αδιαφάνεια. Η αποκάλυψη για μυστικές συνομιλίες στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ από τον Σεπτέμβριο του 2025, με μεσολάβηση της ηγεσίας της Συμμαχίας, δεν διαψεύστηκε. Παρ’ όλα αυτά, το επίσημο αφήγημα επιμένει ότι δεν υφίσταται επιδιαιτησία ή διαμεσολάβηση. Οι δημόσιες διαβεβαιώσεις περί απευθείας διαλόγου συνυπάρχουν με πληροφορίες για παράλληλο κανάλι διαπραγμάτευσης, γεγονός που εγείρει εύλογα ερωτήματα για το εύρος και το περιεχόμενο των συζητήσεων.
Σύμφωνα με νεότερες πληροφορίες, η επιδιαιτησία έχει ανατεθεί σε ανώτατη αξιωματούχο του ΝΑΤΟ, με διαδρομή γνώριμη στην ελληνική διπλωματία από παλαιότερες περιόδους. Οι επαφές της με τους μόνιμους αντιπροσώπους Ελλάδας και Τουρκίας στη Συμμαχία διεξάγονται υπό καθεστώς αυστηρής μυστικότητας. Η τήρηση απορρήτου ως προς τις λεπτομέρειες είναι θεσμικά αυτονόητη. Η απόκρυψη, όμως, της ίδιας της ύπαρξης αυτού του παράλληλου μηχανισμού από τη Βουλή και την κοινή γνώμη συνιστά πολιτική επιλογή με βαρύ φορτίο ευθύνης.
Ξένοι διπλωμάτες στην Αθήνα επιβεβαιώνουν ότι η ατζέντα περιλαμβάνει τη συνεργασία ΝΑΤΟ–Ε.Ε., ζητήματα εναέριου χώρου, τα Στενά των Δαρδανελίων και ασαφώς προσδιοριζόμενες «διαφορές» στο Αιγαίο. Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι δεν έχει επιτευχθεί, ούτε αναμένεται άμεσα, ουσιαστική άρση των ελληνοτουρκικών τριβών που θα διευκόλυνε τη λειτουργία της Συμμαχίας στο νέο περιβάλλον ασφάλειας. Η μυστική επιδιαιτησία έχει συζητηθεί σε ανώτατο επίπεδο και η στάση των δύο ηγετών χαρακτηρίζεται «παραγωγική», όρος που αφήνει περιθώρια πολλαπλών ερμηνειών.
Παρά τις διαβεβαιώσεις περί ανυπαρξίας διαμεσολάβησης, διαμορφώνεται μια κατάσταση θεσμικά επισφαλής. Στο διμερές επίπεδο, η ελληνική πλευρά καταγράφει απώλειες. Στο πολυμερές, εξελίσσεται μια διαδικασία επιδιαιτησίας με αβέβαιη κατάληξη και δυνητικό εθνικό κόστος. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι παρόμοιες μεσολαβήσεις υπήρξαν και στο παρελθόν, από τη δεκαετία του 1960 έως τις αρχές του 2000. Τότε, όμως, οι συνομιλίες ανακοινώνονταν, οι επιδιαιτητές δρούσαν δημοσίως και οι πολιτικές ηγεσίες αναλάμβαναν ανοιχτά την ευθύνη των επιλογών τους. Σήμερα, το σκοτάδι της σιωπής βαθαίνει και οι συνέπειες προδιαγράφονται ανησυχητικά.
