Ακούγιου, Γαλάζια Πατρίδα και Κύπρος: Η σκληρή προειδοποίηση του Σάι Γκαλ

Στο δεύτερο μέρος της συνέντευξής του στη «Δημοκρατία» και στον Γιώργο Χαρβαλιά, ο Ισραηλινός στρατηγικός αναλυτής Σάι Γκαλ προχωρά σε μια ιδιαίτερα σκληρή αποτίμηση της τουρκικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο, εστιάζοντας στον πυρηνικό σταθμό του Ακούγιου, στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», στην ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία και στον ρόλο της Κύπρου στο ευρύτερο σύστημα ασφάλειας.

Ο Γκαλ χαρακτηρίζει τον πυρηνικό σταθμό στο Ακούγιου ζήτημα που υπερβαίνει την ενεργειακή πολιτική της Τουρκίας. Κατά την ανάλυσή του, η εγκατάσταση λειτουργεί ως στρατηγικό ρωσικό αποτύπωμα σε τουρκικό έδαφος, μέσα σε χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ και στις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου. Το κρίσιμο στοιχείο, όπως εξηγεί, βρίσκεται στη δομή του έργου και συγκεκριμένα στο μοντέλο της Rosatom «κατασκευή, ιδιοκτησία, λειτουργία», το οποίο περιλαμβάνει ρωσικό κεφάλαιο, ρωσική ιδιοκτησία, ρωσικό καύσιμο και επιχειρησιακούς μοχλούς επιρροής.

Κατά τον Ισραηλινό αναλυτή, το Ακούγιου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή τεχνική συνεργασία ή ενεργειακή υποδομή. Το περιγράφει ως στρατηγική εγκατάσταση, που εντάσσεται σε ένα περιβάλλον όπου η Τουρκία αναπτύσσει βαλλιστικές δυνατότητες, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει απειλήσει την Αθήνα με πυραύλους και η Άγκυρα εξακολουθεί να παρέχει πολιτικό και επιχειρησιακό χώρο στη Χαμάς.

Ο Γκαλ χρησιμοποιεί το παράδειγμα του Ιράν για να περιγράψει το όριο που, κατά την άποψή του, δεν πρέπει να ξεπεραστεί. Υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη έκρυψε τον εμπλουτισμό, τα πυραυλικά της προγράμματα και τα περιφερειακά της δίκτυα πίσω από τη ρητορική των δικαιωμάτων. Το Ισραήλ, όπως λέει, αναγνώρισε εγκαίρως το σημείο καμπής και ενήργησε όταν η απειλή έγινε επιχειρησιακά μη ανεκτή.

Με αυτό το σκεπτικό, προειδοποιεί ότι μια πυρηνικά επίδοξη Τουρκία δεν θα ήταν απλώς μια «κανονική» χώρα με αντιδραστήρες. Θα συνδύαζε, σύμφωνα με τον ίδιο, στοιχεία ενός νέου Ιράν με νατοϊκή κάλυψη, πρόσβαση στην Ευρώπη και πολύ ευνοϊκότερη γεωγραφική θέση.

Ακούγιου, Γάζα και ελληνοϊσραηλινή αποτροπή

Ο Σάι Γκαλ απαντά και στην κριτική που διατυπώνεται στην Ελλάδα για τις επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα και στον Λίβανο. Αναγνωρίζει ότι η κριτική προς το Ισραήλ δεν συνιστά από μόνη της αντισημιτισμό και σημειώνει ότι οι φίλοι έχουν δικαίωμα να θέτουν δύσκολα ερωτήματα. Απορρίπτει, όμως, τον όρο «ολοκληρωτικός πόλεμος», υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ δεν διεξάγει πόλεμο εναντίον πληθυσμών.

Η δική του θέση είναι ότι η Χαμάς στη Γάζα και η Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχουν μετατρέψει την πολιτική ζωή των αμάχων σε στρατιωτικό χώρο. Αναφέρει κατοικίες, σήραγγες, σχολεία, τζαμιά, χωριά, εκτοξευτές και κέντρα διοίκησης ως στοιχεία ενός ενιαίου πεδίου μάχης, όπου οι άμαχοι χρησιμοποιούνται ως κάλυψη και ως εργαλείο διεθνούς πίεσης.

Κατά την ανάλυσή του, η ηθική ασυμμετρία είναι σαφής. Το Ισραήλ πολεμά για την προστασία των πολιτών του, ενώ οι αντίπαλοί του επιχειρούν πίσω από τους δικούς τους αμάχους και στοχεύουν τους Ισραηλινούς πολίτες. Ο ίδιος παραδέχεται ότι το Ισραήλ έχει πληρώσει βαρύ κόστος στη μάχη των εντυπώσεων, καθώς οι εικόνες της Γάζας και του Λιβάνου συχνά προηγούνται των επιχειρημάτων. Επιμένει, ωστόσο, ότι η ήττα στο επίπεδο της εικόνας δεν ισοδυναμεί με ηθική ήττα.

Στο πεδίο της ελληνοϊσραηλινής στρατιωτικής συνεργασίας, ο Γκαλ ξεκαθαρίζει ότι το επόμενο στάδιο δεν αφορά ανταλλαγή βάσεων. Η Ελλάδα δεν μετατρέπεται σε ισραηλινή βάση και το Ισραήλ δεν μετατρέπεται σε ελληνική βάση. Το κρίσιμο, κατά τον ίδιο, είναι η πρόσβαση, η επιχειρησιακή εμβέλεια και η αποτρεπτική διαλειτουργικότητα.

Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρεται σε πεδία βολής, εναέριο χώρο, ανεφοδιασμό, δυνατότητα έκτακτων προσγειώσεων, ναυτική υποστήριξη και προστασία υποθαλάσσιων υποδομών. Όλα αυτά, όπως σημειώνει, δεν αποτελούν απλές διπλωματικές χειρονομίες. Συνιστούν υποδομές αποτροπής.

Υπενθυμίζει επίσης ότι το Ισραήλ εκπαιδεύτηκε στην Ελλάδα πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, γεγονός που θεωρεί ουσιαστικής σημασίας. Για τον Γκαλ, η ελληνική γεωγραφία, οι ισραηλινές δυνατότητες και η επιχειρησιακή εμπιστοσύνη απέδειξαν ότι σοβαρά κράτη προετοιμάζονται πριν ξεσπάσει η κρίση.

Παραδέχεται ότι τέτοια εμβάθυνση της συνεργασίας θα προκαλέσει αντιδράσεις από την Άγκυρα. Τις αντιμετωπίζει ως ένδειξη ότι η αποτροπή αρχίζει να λειτουργεί. Ο τελικός στόχος, όπως τον περιγράφει, είναι μια Ανατολική Μεσόγειος όπου αεροσκάφη, λιμάνια, καλώδια, ενεργειακές πλατφόρμες και θαλάσσιοι διάδρομοι προστατεύονται από κράτη που μπορούν να ενεργούν από κοινού.

«Γαλάζια Πατρίδα», Κύπρος και κοινή αρχιτεκτονική ασφάλειας

Ιδιαίτερα αιχμηρός εμφανίζεται ο Σάι Γκαλ στο ζήτημα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Κατά τον ίδιο, δεν πρόκειται για απλό ναυτικό δόγμα, αλλά για αρχιτεκτονική ελέγχου. Η Άγκυρα, όπως λέει, επιχειρεί να παρουσιάσει τις αυθαίρετες θαλάσσιες διεκδικήσεις της ως εσωτερικό δίκαιο, μετατρέποντας την παράνομη χαρτογραφία σε διοικητική εξουσία και στη συνέχεια σε εντολές που εκτείνονται από τη Μαύρη Θάλασσα έως το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Γκαλ τονίζει ότι ένα κράτος που δεν είναι μέρος της UNCLOS δεν μπορεί να νομοθετεί για τις θάλασσες κατά το δοκούν. Δεν μπορεί, όπως υπογραμμίζει, η Τουρκία να απορρίπτει το Δίκαιο της Θάλασσας και ταυτόχρονα να επιβάλλει ένα δικό της θαλάσσιο καθεστώς στην Ευρώπη, στο ΝΑΤΟ και στους γείτονές της.

Το Αιγαίο, κατά την ανάλυσή του, δεν είναι τουρκικός διοικητικός χώρος. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι παράρτημα της Άγκυρας. Η Μαύρη Θάλασσα δεν μπορεί να ενταχθεί σε μονομερή τουρκική ζώνη διοίκησης. Η προσπάθεια της Τουρκίας να επιβάλει «θάλασσα ειδικού καθεστώτος» αποτελεί, σύμφωνα με τον ίδιο, διεθνή δοκιμασία για την Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και το σύστημα κανόνων.

Ο Ισραηλινός αναλυτής θεωρεί ότι μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο το κόστος για την Άγκυρα δεν ήταν αρκετά υψηλό. Η Τουρκία έμαθε ότι η παράνομη χαρτογραφία μπορεί να επιβιώνει χωρίς αποφασιστική απάντηση. Τώρα, κατά τον ίδιο, επιδιώκει να μετατρέψει αυτή τη χαρτογραφία σε καθεστώς διοίκησης.

Η απάντηση, όπως σημειώνει, δεν μπορεί να περιορίζεται σε διαμαρτυρίες. Απαιτείται μια αντίθετη περίμετρος απέναντι στην Τουρκία, νομική, ναυτική, διπλωματική, οικονομική και επιχειρησιακή. Αν η Άγκυρα επιχειρήσει να μεταφέρει τις αναθεωρητικές της επιδιώξεις στη θάλασσα, πρέπει να συναντήσει πραγματικό κόστος και όχι απλώς επιστολές διαμαρτυρίας.

Στο κυπριακό πεδίο, ο Γκαλ απορρίπτει τον όρο «ισραηλινός εποικισμός» της Κύπρου, χαρακτηρίζοντάς τον λανθασμένο και επικίνδυνο. Αναγνωρίζει πλήρως το δικαίωμα της Κυπριακής Δημοκρατίας να ρυθμίζει τις ξένες επενδύσεις, τις αγορές γης, τη διαφάνεια και τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Τονίζει ότι οι Ισραηλινοί πολίτες και επενδυτές οφείλουν να υπακούν στην κυπριακή νομοθεσία.

Διαχωρίζει, όμως, τα ζητήματα νόμιμης ρύθμισης από τη ρητορική περί εποικισμού. Κατά την άποψή του, ο πραγματικός εποικισμός στην Κύπρο βρίσκεται στον κατεχόμενο Βορρά και συνδέεται με την τουρκική στρατιωτική παρουσία. Η χρήση του όρου για Ισραηλινούς επενδυτές ή οικογένειες στη Λεμεσό και στην Πάφο, όπως υποστηρίζει, αποπροσανατολίζει από την ουσία της κατοχής.

Στο τέλος της συνέντευξης, ο Γκαλ απαντά και για τις προσωπικές του φιλοδοξίες. Διευκρινίζει ότι δεν θεωρεί την υποστήριξη των ελληνικών συμφερόντων ξένη υπόθεση. Βλέπει βαθιά στρατηγική σύγκλιση ανάμεσα στα συμφέροντα του Ισραήλ, της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ευρώπης.

Κατά τον ίδιο, μια ισχυρότερη Ελλάδα, μια κυρίαρχη Κύπρος, μια ασφαλέστερη Ευρώπη και ένα πιο ασφαλές Ισραήλ δεν αποτελούν χωριστούς στόχους. Είναι μέρη της ίδιας αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Το Ισραήλ, παρότι δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αποτελεί ήδη τμήμα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, καθώς Ελλάδα και Κύπρος είναι το σημείο όπου συναντά στρατηγικά την Ευρώπη.

Ο Γκαλ υπογραμμίζει ότι όταν η Τουρκία πιέζει την Κύπρο, το Αιγαίο, την ενέργεια, τις υποδομές, τα σύνορα και την ιστορική μνήμη, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Είναι ευρωπαϊκό. Υπό αυτή την έννοια, το Ισραήλ δεν βρίσκεται έξω από την ευρωπαϊκή απάντηση, αλλά αποτελεί μέρος της.

Για τον ίδιο, η κρατική υπηρεσία δεν είναι ξένη προς τη ζωή του, αν και δηλώνει ότι δεν κυνηγά αξιώματα. Αν υπάρξει σοβαρό κάλεσμα στο μέλλον, θα το αντιμετωπίσει ως εθνικό καθήκον και όχι ως προσωπική ευκαιρία. Η σημερινή του φιλοδοξία, όπως την περιγράφει, είναι απλή και δύσκολη: να βοηθήσει το Ισραήλ, την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ευρώπη να σκεφτούν ως κυρίαρχες δυνάμεις πριν τις αναγκάσουν οι εξελίξεις της Ιστορίας.