«Alors, c’est la guerre»-«Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»- Η απάντηση Μεταξά που έμεινε στην Ιστορία

Το ιταλικό τελεσίγραφο, οι λανθασμένοι υπολογισμοί του Ντούτσε και η απάντηση του Ιωάννη Μεταξά που σημάδεψε την ελληνική Ιστορία

Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά σε ένα τελεσίγραφο που δεν άφηνε ουσιαστικά περιθώρια ανεξάρτητης επιλογής. Η φασιστική Ιταλία απαιτούσε να επιτρέψει την είσοδο των στρατευμάτων της και την κατάληψη στρατηγικών σημείων της χώρας. Η απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης ήταν αρνητική και, λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν από τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Έτσι ξεκίνησε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος, μια σύγκρουση που εξελίχθηκε σε σύμβολο αντίστασης και εθνικής ενότητας.

Η απόφαση του Μουσολίνι και οι λανθασμένοι υπολογισμοί

Ο Μπενίτο Μουσολίνι επιδίωκε να ενισχύσει τη θέση της Ιταλίας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και να αποδείξει ότι μπορούσε να ακολουθήσει τις στρατιωτικές επιτυχίες της ναζιστικής Γερμανίας. Η Ελλάδα βρέθηκε στο στόχαστρό του, παρά τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν στους κόλπους της ιταλικής στρατιωτικής ηγεσίας για τις δυσκολίες της επιχείρησης.

Η ιταλική εισβολή σχεδιάστηκε με την πεποίθηση ότι η ελληνική αντίσταση θα μπορούσε να καμφθεί σχετικά γρήγορα. Οι υπολογισμοί, ωστόσο, αποδείχθηκαν λανθασμένοι. Το δύσβατο έδαφος, οι καιρικές συνθήκες, τα προβλήματα ανεφοδιασμού και κυρίως η αντίσταση του ελληνικού στρατού ανέτρεψαν τις προσδοκίες της Ρώμης.

Η απόφαση για την επίθεση εντάχθηκε στην προσπάθεια του Μουσολίνι να επιβάλει τη δική του στρατηγική στην ανατολική Μεσόγειο, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ιταλία επιδίωκε να διευρύνει την επιρροή της στα Βαλκάνια.

Το τελεσίγραφο στον Ιωάννη Μεταξά

Στις 3 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο Ιταλός πρεσβευτής στην Αθήνα, Εμανουέλε Γκράτσι, επισκέφθηκε την κατοικία του πρωθυπουργού Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά και του παρέδωσε το τελεσίγραφο.

Η ιταλική κυβέρνηση απαιτούσε την ελεύθερη διέλευση των στρατευμάτων της για την κατάληψη στρατηγικών θέσεων στην Ελλάδα. Η αποδοχή των όρων θα σήμαινε ουσιαστικά την απώλεια της ελληνικής κυριαρχίας σε κρίσιμα σημεία της χώρας.

Ο Μεταξάς διάβασε το έγγραφο και απάντησε στα γαλλικά, τη διπλωματική γλώσσα της εποχής: «Alors, c’est la guerre», δηλαδή «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο».

Η φράση αυτή έμεινε στην Ιστορία ως η απάντηση που συμπύκνωσε την άρνηση της Ελλάδας να αποδεχθεί τις ιταλικές απαιτήσεις.

Πώς γεννήθηκε το «ΟΧΙ»

Η λέξη «ΟΧΙ» δεν ήταν η ακριβής φράση που χρησιμοποίησε ο Μεταξάς κατά την παράδοση του τελεσιγράφου. Αποτύπωσε, όμως, με τον πιο άμεσο και συμβολικό τρόπο την ελληνική άρνηση.

Ο ελληνικός Τύπος, η πολιτική κινητοποίηση και η λαϊκή συνείδηση συνέβαλαν ώστε η λέξη να καθιερωθεί ως το κεντρικό σύμβολο της ημέρας. Με την πάροδο του χρόνου, το «ΟΧΙ» απέκτησε ευρύτερη σημασία, συνδεόμενο με την εθνική ανεξαρτησία, την αντίσταση απέναντι στον φασισμό και την υπεράσπιση της ελευθερίας.

Η ιστορική σημασία του δεν περιορίζεται, επομένως, σε μία φράση ή σε μία διπλωματική συνάντηση. Αντανακλά την απόφαση της χώρας να αντισταθεί σε μια στρατιωτική εισβολή, παρά την αριθμητική και υλική υπεροχή του αντιπάλου.

Η εισβολή και η ελληνική αντίσταση

Οι ιταλικές δυνάμεις εξαπέλυσαν την επίθεση πριν από την εκπνοή της προθεσμίας του τελεσιγράφου. Το ελληνικό στράτευμα κλήθηκε να υπερασπιστεί τα σύνορα σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, με βασικά πεδία των επιχειρήσεων την Ήπειρο και την οροσειρά της Πίνδου.

Παρά τις δυσκολίες, η ελληνική άμυνα δεν κατέρρευσε. Αντίθετα, οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να αναχαιτίσουν την ιταλική προέλαση και στη συνέχεια να περάσουν στην αντεπίθεση, προωθούμενες σε εδάφη της τότε ιταλοκρατούμενης Αλβανίας.

Η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε σημαντική αποτυχία για τον Μουσολίνι και ανέδειξε τα προβλήματα του ιταλικού στρατιωτικού σχεδιασμού.

Η γερμανική εισβολή στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941 άλλαξε την πορεία των επιχειρήσεων. Η χώρα καταλήφθηκε από τις δυνάμεις του Άξονα, αλλά η αντίσταση του 1940-1941 είχε ήδη αποκτήσει ξεχωριστή θέση στην ιστορία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μια επέτειος με διαχρονικό μήνυμα

Η 28η Οκτωβρίου δεν είναι μόνο η επέτειος ενός πολεμικού γεγονότος. Είναι η ημέρα κατά την οποία η άρνηση υποταγής μετατράπηκε σε σύμβολο συλλογικής μνήμης.

Το «ΟΧΙ» θυμίζει τις συνέπειες των επεκτατικών πολιτικών, το κόστος του πολέμου και την αξία της ελευθερίας. Ταυτόχρονα, διατηρεί ζωντανή τη μνήμη των ανθρώπων που πολέμησαν και θυσιάστηκαν υπερασπιζόμενοι τη χώρα.

Ογδόντα έξι χρόνια μετά, το ιστορικό μήνυμα παραμένει επίκαιρο: η εθνική ανεξαρτησία και η ελευθερία δεν είναι αυτονόητες, αλλά κατακτήσεις που απαιτούν εγρήγορση, ευθύνη και συλλογική συνείδηση.