Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Άμπου Ντάμπι και η συνάντησή του με τον πρόεδρο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, σεΐχη Mohamed bin Zayed Al Nahyan, εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική προσέγγιση της Αθήνας με τις χώρες του Κόλπου. Πρόκειται για πολιτική που διαμορφώνεται σταδιακά, με συνέχεια, θεσμικό βάθος και ολοένα ισχυρότερη αμυντική διάσταση.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον τον Κόλπο ως προέκταση του ίδιου γεωπολιτικού τόξου που ξεκινά από την Ανατολική Μεσόγειο, περνά από την Ερυθρά Θάλασσα και φτάνει έως τα Στενά του Ορμούζ. Σε αυτή τη ζώνη διασταυρώνονται κρίσιμα συμφέροντα που αφορούν την ενέργεια, τη ναυτιλία, τις θαλάσσιες οδούς, την αντιπυραυλική άμυνα, τις επενδύσεις και τις νέες ισορροπίες της ευρύτερης περιοχής.
Η συγκυρία προσδίδει ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στην επίσκεψη. Ο Έλληνας πρωθυπουργός είναι ο πρώτος ηγέτης κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης που μεταβαίνει στην περιοχή μετά τις νέες επιθέσεις εναντίον εγκαταστάσεων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Η παρουσία του στο Άμπου Ντάμπι λειτουργεί ως σαφές μήνυμα στήριξης προς τα ΗΑΕ και επιβεβαιώνει την εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης που θεμελιώθηκε το 2020, με την Κοινή Διακήρυξη Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης και τη συμφωνία συνεργασίας σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας.
Η Αθήνα έχει καταδικάσει εξαρχής τις επιθέσεις κατά χωρών του Κόλπου, επιμένοντας ταυτόχρονα στην ανάγκη διπλωματικής λύσης, βιώσιμης ειρήνης και προστασίας της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Για την Ελλάδα, η αναφορά στα Στενά του Ορμούζ έχει στρατηγική σημασία. Η ασφάλεια των θαλάσσιων περασμάτων συνδέεται άμεσα με την ελληνόκτητη ναυτιλία, τις ενεργειακές ροές και τη σταθερότητα του διεθνούς εμπορίου.
Τα ΗΑΕ ως βασικός πυλώνας της ελληνικής στρατηγικής στον Κόλπο
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν τον πιο σταθερό και ώριμο άξονα της ελληνικής πολιτικής στον Κόλπο. Η διμερής σχέση έχει αποκτήσει στρατηγικά χαρακτηριστικά, συνδυάζοντας διπλωματική συνεννόηση, οικονομική συνεργασία και αμυντική σύμπλευση.
Η συμφωνία του 2020 έδωσε θεσμική υπόσταση σε μια σχέση που ήδη αποκτούσε αυξανόμενη γεωπολιτική βαρύτητα. Η παρουσία εμιρατινών μαχητικών στην Κρήτη, οι κοινές ασκήσεις, οι συχνές πολιτικές επαφές και η σύγκλιση σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας δημιούργησαν περιβάλλον αμοιβαίας εμπιστοσύνης.
Η πέμπτη επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δείχνει ότι η σχέση αυτή έχει διάρκεια και πολιτική επένδυση. Δεν πρόκειται για περιστασιακή επαφή, αλλά για δομημένη συνεργασία με επαναλαμβανόμενες διαβουλεύσεις και συγκεκριμένο περιεχόμενο. Η Αθήνα βλέπει στο Άμπου Ντάμπι έναν εταίρο με ισχυρή θέση στον αραβικό κόσμο, οικονομική επιφάνεια, τεχνολογικές δυνατότητες και αυξημένο ρόλο στην περιφερειακή ασφάλεια.
Από την πλευρά τους, τα ΗΑΕ αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, με κομβική γεωγραφική θέση στην Ανατολική Μεσόγειο, αξιόπιστες Ένοπλες Δυνάμεις και καθαρή δυτική στρατηγική ταυτότητα. Αυτή η αμοιβαιότητα εξηγεί γιατί η διμερής σχέση απέκτησε τόσο γρήγορα ουσιαστικό βάθος.
Σαουδική Αραβία και Κατάρ στη νέα εξίσωση
Η σχέση με τη Σαουδική Αραβία προσδίδει στην ελληνική παρουσία στον Κόλπο επιχειρησιακή διάσταση. Η αποστολή ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot στο σαουδαραβικό έδαφος αποτέλεσε κίνηση υψηλής στρατηγικής σημασίας, καθώς η Ελλάδα συνέβαλε στην αεράμυνα και στην αντιπυραυλική προστασία κρίσιμων υποδομών ενός από τα σημαντικότερα κράτη του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου.
Με την επιλογή αυτή, η Αθήνα εμφανίστηκε ως αξιόπιστος πάροχος ασφάλειας σε μια περιοχή όπου οι ενεργειακές εγκαταστάσεις και οι θαλάσσιες ροές έχουν παγκόσμια σημασία. Η συνεργασία με το Ριάντ επεκτείνεται σε στρατιωτικές επαφές, εκπαιδευτικές δραστηριότητες και κοινές ασκήσεις. Η παρουσία σαουδαραβικών αεροσκαφών σε ελληνικές βάσεις ενισχύει τη διαλειτουργικότητα και φέρνει τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις σε επαφή με μία από τις ισχυρότερες αεροπορίες της περιοχής.
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η Σαουδική Αραβία προσφέρει πρόσβαση σε ένα κέντρο ισχύος με βαρύτητα στην ενέργεια, στην ασφάλεια και στις περιφερειακές ισορροπίες της Μέσης Ανατολής. Η σχέση αυτή εντάσσει την Ελλάδα σε ένα ευρύτερο πλέγμα συνεργασιών που συνδέει την Ανατολική Μεσόγειο με τον Κόλπο.
Το Κατάρ αποτελεί τον ανερχόμενο κρίκο αυτής της προσέγγισης. Η σχέση με τη Ντόχα βρίσκεται σε φάση εμβάθυνσης, με έμφαση στην αεροπορική συνεργασία, στην εκπαίδευση, στην αμυντική τεχνολογία και στην ενέργεια.
Η κοινή χρήση μαχητικών Rafale από την Ελλάδα και το Κατάρ δημιουργεί φυσικό πεδίο συνεννόησης. Η Ελλάδα διαθέτει υποδομές, επιχειρησιακή εμπειρία και αναγνωρισμένο κύρος σε πολυεθνικές αεροπορικές ασκήσεις, όπως η «Ηνίοχος». Η Ντόχα έχει κάθε λόγο να αναπτύξει εκπαιδευτικούς και επιχειρησιακούς δεσμούς με μια χώρα που διαθέτει ισχυρή αεροπορική παράδοση και σύγχρονο δυτικό εξοπλισμό.
Υπάρχει επίσης σημαντικό πεδίο στην αμυντική βιομηχανία. Το Κατάρ διαθέτει κεφάλαια και ενδιαφέρον για τεχνολογίες ασφάλειας, ενώ η Ελλάδα επιδιώκει την επανεκκίνηση της εγχώριας αμυντικής παραγωγής και τη συγκρότηση διεθνών συμπράξεων. Η σύγκλιση αυτών των αναγκών δημιουργεί προϋποθέσεις πρακτικής συνεργασίας.
Η Ντόχα έχει και ιδιαίτερη διπλωματική αξία. Διατηρεί ενεργό ρόλο σε περιφερειακές μεσολαβήσεις, στενές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και κεντρική θέση στην αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η ελληνική προσέγγιση προς το Κατάρ διευρύνει την ακτίνα της Αθήνας στον Κόλπο και ενισχύει τη δυνατότητα επαφής με διαφορετικά κέντρα ισχύος.
Η τουρκική παράμετρος και η ελληνική διαφοροποίηση
Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει τις χώρες του Κόλπου ως ενιαίο μπλοκ. Κάθε κράτος έχει τη δική του εξωτερική πολιτική, τις δικές του σχέσεις με την Τουρκία, τη δική του στάση απέναντι στο Ιράν, το Παλαιστινιακό και τις ισορροπίες του αραβικού κόσμου.
Με τα ΗΑΕ, η σχέση διαθέτει στρατηγικό και αμυντικό βάθος. Με τη Σαουδική Αραβία, έχει πιο έντονο επιχειρησιακό χαρακτήρα. Με το Κατάρ, κινείται προς τεχνολογική και αεροπορική εμβάθυνση. Με το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και το Ομάν, η συνεργασία παραμένει πιο ήπια, με περιθώρια ανάπτυξης στην πολιτική, στην οικονομία, στην ενέργεια και στον περιφερειακό διάλογο.
Αυτή η διαφοροποίηση είναι κρίσιμη, καθώς ο Κόλπος χαρακτηρίζεται από εσωτερικούς ανταγωνισμούς, διαφορετικές προτεραιότητες και μεταβαλλόμενες ισορροπίες. Η Αθήνα επιλέγει χωριστές σχέσεις, με διαφορετικό περιεχόμενο και ξεχωριστή χρησιμότητα. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγει την παγίδα μιας μονοδιάστατης στρατηγικής.
Η ελληνική πολιτική στον Κόλπο συνδέεται αναπόφευκτα με την τουρκική κινητικότητα. Η Άγκυρα έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια στρατιωτική, πολιτική και οικονομική παρουσία σε μεγάλο μέρος του αραβικού και μουσουλμανικού κόσμου. Διατηρεί βάση στο Κατάρ, έχει ενεργό ρόλο στη Λιβύη, επεκτείνει τα δίκτυά της στην Αφρική και αξιοποιεί την αμυντική της βιομηχανία ως εργαλείο επιρροής.
Η Αθήνα κινείται με διαφορετικό μοντέλο. Επενδύει σε θεσμικές σχέσεις, αμυντικές συμφωνίες, συμμαχική αξιοπιστία και ευρωπαϊκή ταυτότητα. Δεν επιχειρεί να αντιγράψει την τουρκική περιφερειακή πολιτική. Χτίζει δίκτυα με κράτη που αναγνωρίζουν στην Ελλάδα σταθερότητα, προβλεψιμότητα και σύνδεση με τη Δύση.
Η σχέση με τα ΗΑΕ είχε ισχυρή γεωπολιτική βάση σε περίοδο έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η σχέση με τη Σαουδική Αραβία έδωσε στην Ελλάδα εικόνα χώρας που συμμετέχει πρακτικά στην ασφάλεια της περιοχής. Η σχέση με το Κατάρ δείχνει ότι η Αθήνα επιδιώκει ανοιχτούς διαύλους ακόμη και με χώρες που διατηρούν στενή σχέση με την Τουρκία.
Αυτή η προσέγγιση προσδίδει μεγαλύτερη ευελιξία στην ελληνική στρατηγική. Η πολιτική προς τον Κόλπο δεν λειτουργεί μόνο ως απάντηση στην Άγκυρα. Υπηρετεί αυτοτελή ελληνικά συμφέροντα στην ενέργεια, στη ναυτιλία, στην άμυνα, στην τεχνολογία και στις επενδύσεις, εντάσσοντας την Ελλάδα σε ένα ευρύτερο δίκτυο περιφερειακής ασφάλειας και οικονομικής συνεργασίας.
