Σε μια ακόμη κίνηση έντονης ιστορικής εργαλειοποίησης, το τουρκικό κρατικό πρακτορείο Anadolu επιχειρεί να μεταφέρει την Ελλάδα στο εδώλιο για την Επανάσταση του 1821, παρουσιάζοντας τον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων ως οργανωμένο σχέδιο εξόντωσης του οθωμανικού μουσουλμανικού πληθυσμού της Πελοποννήσου.
Με δημοσίευμα που επικαλείται απόψεις Τούρκων «ειδικών», το Anadolu υποστηρίζει ότι η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίσει τις λεγόμενες «συστηματικές σφαγές» που, κατά την τουρκική αφήγηση, διαπράχθηκαν σε βάρος Τούρκων στον Μοριά. Η παρέμβαση αυτή δεν περιορίζεται σε μια ιστορική ανάγνωση των γεγονότων. Αποτελεί ευθεία προσπάθεια ανατροπής του νοήματος της Ελληνικής Επανάστασης, με στόχο να εμφανιστεί ο αγώνας ανεξαρτησίας ενός υπόδουλου λαού ως ιδρυτικό έγκλημα του ελληνικού κράτους.
Στο άρθρο φιλοξενούνται τρεις Τούρκοι ακαδημαϊκοί, ο καθηγητής Αλί Φουάτ Ορέντς, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Εμέτε Γκιόζουγκιουζελί και ο αναπληρωτής καθηγητής Μπουλέντ Ακγιάι. Οι τοποθετήσεις τους κινούνται στην ίδια γραμμή: οι Έλληνες επαναστάτες παρουσιάζονται ως δύναμη που έδρασε «σκόπιμα και συστηματικά» κατά του τουρκικού πληθυσμού του Μοριά, με σκοπό τη δημιουργία μιας «ομοιογενούς χριστιανικής-ρωμαίικης κοινωνίας».
Η γλώσσα του δημοσιεύματος είναι αποκαλυπτική. Το Anadolu δεν μιλά απλώς για αιματηρά επεισόδια ενός πολέμου ανεξαρτησίας, όπου η βία, τα αντίποινα και οι σφαγές υπήρξαν μέρος μιας σκληρής ιστορικής πραγματικότητας. Χρησιμοποιεί όρους όπως «γενοκτονία», «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», «συστηματικές επιθέσεις» και «σχεδιασμένη εξόντωση», επιχειρώντας να μετατρέψει το 1821 από εθνικοαπελευθερωτική εξέγερση σε υποτιθέμενη ελληνική εκστρατεία εξόντωσης.
Η τουρκική ανάγνωση της Τριπολιτσάς
Ο βασικός άξονας του άρθρου είναι ότι οι Έλληνες επαναστάτες δεν στράφηκαν κυρίως κατά της οθωμανικής εξουσίας, αλλά εναντίον ολόκληρου πληθυσμού. Ο Ορέντς υποστηρίζει ότι στον Μοριά «δεκάδες χιλιάδες Τούρκοι σφαγιάστηκαν ανελέητα» και ότι σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας οι Τούρκοι εξοντώθηκαν. Φτάνει ακόμη να ισχυριστεί πως κάθε τουρκικό ίχνος εξαφανίστηκε από την Πελοπόννησο.
Στο επίκεντρο αυτής της αφήγησης βρίσκεται η Τριπολιτσά. Το Anadolu παρουσιάζει την άλωση της πόλης ως «σπάνιο παράδειγμα θηριωδίας», υιοθετώντας τον ισχυρισμό περί 40.000 σφαγιασθέντων Τούρκων και αναφορές για γυναίκες και παιδιά που πουλήθηκαν σε σκλαβοπάζαρα.
Η Τριπολιτσά αποτελεί πράγματι μια από τις πιο αιματηρές και σκοτεινές στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης. Η ελληνική ιστοριογραφία δεν την έχει αποκρύψει. Έχει καταγράψει τη βία, το αίμα και την εκδικητική ορμή που ακολούθησαν την άλωση. Το Anadolu, όμως, αφαιρεί από τα γεγονότα το ιστορικό τους πλαίσιο. Αποσιωπά ότι η Επανάσταση έγινε μέσα σε μια αυτοκρατορία, απέναντι σε ένα καθεστώς κυριαρχίας, καταπίεσης και πολεμικής καταστολής.
Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν υπήρξε ουδέτερος παρατηρητής των γεγονότων. Ήταν η εξουσία από την οποία οι Έλληνες επαναστάτησαν. Η βία της περιόδου δεν ήταν μονομερής, ούτε η ιστορία του 1821 μπορεί να χωρέσει σε ένα σχήμα όπου η Ελλάδα εμφανίζεται αποκλειστικά ως θύτης και η οθωμανική πλευρά αποκλειστικά ως θύμα.
Επίθεση στον εθνικό ύμνο και στα θεμέλια της ελληνικής ταυτότητας
Ακόμη πιο προκλητική είναι η αναφορά του Ορέντς στον ελληνικό εθνικό ύμνο. Σύμφωνα με το Anadolu, οι Έλληνες φέρονται να έκαναν εθνικό ύμνο ένα ποίημα που δήθεν «υμνεί τη σφαγή της Τριπολιτσάς». Το ίδιο δημοσίευμα υποστηρίζει ότι Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία ακούν με υπερηφάνεια έναν ύμνο που προέρχεται από ποίημα το οποίο, κατά την τουρκική ερμηνεία, εξυμνεί σφαγές Τούρκων.
Η διατύπωση αυτή υπερβαίνει τα όρια της ιστορικής διαφωνίας και περνά ευθέως στο πεδίο της πολιτικής προπαγάνδας. Ο «Ύμνος εις την Ελευθερίαν» του Διονυσίου Σολωμού δεν αποτελεί ύμνο σε σφαγή. Είναι ποίημα για την ελευθερία, την εθνική ανάσταση και τον αγώνα ενός λαού εναντίον της οθωμανικής κυριαρχίας.
Η προσπάθεια να παρουσιαστεί ως ύμνος μίσους κατά των Τούρκων δεν υπηρετεί την ιστορική έρευνα. Στοχεύει σε ένα από τα κεντρικά σύμβολα του ελληνικού κράτους. Το Anadolu επιχειρεί να πλήξει το ίδιο το νόημα της ελληνικής εθνικής συγκρότησης, παρουσιάζοντας τα σύμβολά της ως προϊόντα βίας και μισαλλοδοξίας.
Η στόχευση γίνεται ακόμη πιο σαφής όταν το άρθρο περνά από τον Μοριά στο Αιγαίο. Ο Ορέντς ισχυρίζεται ότι τα νησιά δόθηκαν άδικα στην Ελλάδα με ευρωπαϊκή στήριξη και ότι η σημερινή κατανομή στο Αιγαίο είναι «εξαιρετικά άδικη». Σε αυτό το σημείο αποκαλύπτεται ο πραγματικός πολιτικός πυρήνας του δημοσιεύματος.
Αν το κείμενο είχε αποκλειστικά ιστορικό χαρακτήρα, δεν θα χρειαζόταν να συνδέσει την Τριπολιτσά με τη σημερινή γεωπολιτική διάταξη στο Αιγαίο. Η αναφορά στα νησιά δείχνει ότι το 1821 χρησιμοποιείται ως όχημα για τη στήριξη σημερινών τουρκικών διεκδικήσεων και αναθεωρητικών αφηγημάτων.
Το σχήμα είναι γνωστό στη ρητορική της Άγκυρας. Ένα ιστορικό τραύμα αποκόπτεται από το πλήρες πλαίσιο της εποχής του, φορτίζεται με όρους σύγχρονου διεθνούς δικαίου και αξιοποιείται ως επιχείρημα κατά της Ελλάδας στο παρόν. Το μήνυμα που επιχειρεί να περάσει το Anadolu είναι ότι η Ελλάδα υπήρξε «ένοχη» στο παρελθόν και «άδικα ωφελημένη» στο Αιγαίο σήμερα.
Αντιστροφή ιστορικής μνήμης και εργαλειοποίηση της λέξης «γενοκτονία»
Το δημοσίευμα επεκτείνει το αφήγημα περί ελληνικής επιθετικότητας και μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Υποστηρίζει ότι από το 1830 και έπειτα η Ελλάδα διατήρησε σταθερά αρνητική στάση απέναντι στους Τούρκους και ότι χρησιμοποίησε την τουρκική εχθρότητα ως βασικό υλικό για τη διαμόρφωση της εθνικής της ταυτότητας.
Η ανάγνωση αυτή είναι ιστορικά βολική για την Άγκυρα, επειδή παρακάμπτει τον βασικό πυρήνα της υπόθεσης: η Ελλάδα δεν δημιουργήθηκε επειδή μισούσε τους Τούρκους. Δημιουργήθηκε επειδή ένας υπόδουλος πληθυσμός διεκδίκησε πολιτική ανεξαρτησία από μια αυτοκρατορία. Η προσπάθεια να παρουσιαστεί η ίδια η ύπαρξη του ελληνικού κράτους ως προϊόν αντιτουρκικού μίσους αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτοκρατορικής νοσταλγίας ντυμένης με ακαδημαϊκή ορολογία.
Η ίδια μέθοδος εφαρμόζεται και στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το άρθρο συνδέει τον Μοριά του 1821 με τη Σμύρνη του 1919 και στη συνέχεια με τη σημερινή Δυτική Θράκη και το Αιγαίο. Όλα τα επεισόδια τοποθετούνται σε μια ενιαία γραμμή «ελληνικής βαρβαρότητας».
Απουσιάζει κάθε αναφορά σε όσα υπέστησαν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας, στην Καταστροφή της Σμύρνης, στον ξεριζωμό εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων, στις σφαγές και στις διώξεις χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής. Το Anadolu επιλέγει μόνο τα στοιχεία που υπηρετούν την εικόνα της Τουρκίας ως μόνιμου θύματος και της Ελλάδας ως μόνιμου θύτη.
Η πιο βαριά διατύπωση έρχεται από την Γκιόζουγκιουζελί, η οποία χαρακτηρίζει τα γεγονότα της Τριπολιτσάς ως ένδειξη γενοκτονίας και ζητά ουσιαστικά να τιμώνται από την Τουρκία ως ημέρα μνήμης για τους Τούρκους και τον μουσουλμανικό πληθυσμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Η χρήση του όρου «γενοκτονία» δεν είναι ουδέτερη. Η Τουρκία, που αρνείται σταθερά να αναγνωρίσει ιστορικές ευθύνες για εγκλήματα κατά χριστιανικών πληθυσμών της Ανατολής, επιχειρεί να αντιστρέψει το κατηγορητήριο και να κατασκευάσει δικό της ανταγωνιστικό αφήγημα θυματοποίησης.
Το Anadolu επικαλείται επίσης μαρτυρίες του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και ξένων ιστορικών, όπως του William St. Clair και του George Finlay, για τις σφαγές στην Τριπολιτσά. Η ύπαρξη αυτών των μαρτυριών δεν αναιρείται. Το πρόβλημα βρίσκεται στην επιλεκτική χρήση τους, ώστε να αφαιρεθεί από την Επανάσταση το πλαίσιο της οθωμανικής κυριαρχίας και να παρουσιαστεί ως μονοδιάστατο σχέδιο εξόντωσης.
Η σοβαρή ιστοριογραφία δεν κρύβει τη βία. Ταυτόχρονα δεν επιτρέπει την εργαλειοποίησή της. Αν η Άγκυρα θέλει να ανοίξει τον φάκελο των σφαγών του 1821, οφείλει να τον ανοίξει ολόκληρο: από την Κωνσταντινούπολη και τη Χίο έως τη Νάουσα, την Κάσο, τα Ψαρά, την Κύπρο, τη Θεσσαλονίκη και τις Κυδωνίες.
Το ιστορικό μοτίβο είναι σαφές, ανεξάρτητα από τις διαφορές στους αριθμούς που καταγράφουν οι πηγές. Η οθωμανική καταστολή υπήρξε εκτεταμένη πολιτική αντιποίνων κατά ελληνικών πληθυσμών. Η αποσιώπηση αυτής της πραγματικότητας και η μονομερής ανάδειξη της Τριπολιτσάς ως δήθεν απόδειξης ελληνικής γενοκτονικής ταυτότητας δεν συνιστά Ιστορία. Συνιστά προπαγανδιστική αντιστροφή.
Η παρέμβαση του Anadolu πρέπει να διαβαστεί μέσα στο σημερινό πλαίσιο των τουρκικών αναθεωρητικών αξιώσεων. Η επίθεση στο 1821, στον εθνικό ύμνο, στη Μικρασιατική Εκστρατεία και στη σημερινή ελληνική παρουσία στο Αιγαίο δεν είναι ανεξάρτητα στοιχεία. Αποτελούν ενιαίο ιδεολογικό σχήμα απονομιμοποίησης της ελληνικής ιστορικής και κρατικής υπόστασης.
Η Ελλάδα οφείλει να απαντά με τεκμηριωμένη ιστορική ψυχραιμία και θεσμική αποφασιστικότητα. Η αναγνώριση των σκοτεινών πλευρών κάθε πολέμου δεν μπορεί να μετατρέπεται σε όπλο ακύρωσης ενός απελευθερωτικού αγώνα. Η Ιστορία δεν είναι πεδίο συμψηφισμού ούτε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Και το 1821 δεν μπορεί να παραδοθεί στην αναθεωρητική μηχανή της τουρκικής κρατικής προπαγάνδας.
