Σύμφωνα με ανάλυση της Eurobank, η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε μια κρίσιμη φάση ανάκαμψης των παραγωγικών της δυνατοτήτων, μετά από μια παρατεταμένη περίοδο κρίσης χρέους που είχε ως αποτέλεσμα τη σημαντική συρρίκνωση του πραγματικού ΑΕΠ. Όπως επισημαίνεται στο ενημερωτικό δελτίο "7 Ημέρες Οικονομία", η κρίση δεν περιόρισε μόνο την τρέχουσα οικονομική δραστηριότητα, αλλά είχε και μακροχρόνιες επιπτώσεις, μειώνοντας σταδιακά τον κεφαλαιουχικό εξοπλισμό, το εργατικό δυναμικό και τη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής. Αυτή η διαδικασία οδήγησε σε μια σημαντική συρρίκνωση του δυνητικού προϊόντος, δηλαδή της ικανότητας της οικονομίας να παράγει αγαθά και υπηρεσίες. Παρ' όλα αυτά, η κρίση άφησε ως παρακαταθήκη πολύτιμη τεχνογνωσία και εμπειρία, ειδικά στον δημοσιονομικό τομέα, σχετικά με τις προϋποθέσεις για μια βιώσιμη αναπτυξιακή πορεία.
Η σημασία των επενδύσεων παγίων
Οι αναλυτές της Eurobank υπογραμμίζουν ότι οι επενδύσεις παγίων αποτελούν μία από τις τέσσερις βασικές συνιστώσες της εγχώριας ζήτησης, μαζί με την ιδιωτική κατανάλωση, τη μεταβολή των αποθεμάτων και τη δημόσια κατανάλωση. Οι επενδύσεις αυτές επηρεάζουν άμεσα το επίπεδο του ΑΕΠ, ενώ παράλληλα συμβάλλουν στη συσσώρευση νέου κεφαλαιουχικού εξοπλισμού και στην υιοθέτηση καινοτόμων τεχνολογιών, διευρύνοντας τις παραγωγικές δυνατότητες της οικονομίας. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2009, σε συνδυασμό με τις χρόνιες δομικές ανισορροπίες, επιδείνωσε απότομα τις αναπτυξιακές προοπτικές της χώρας από το 2009, οδηγώντας σε μια περίοδο βαθιάς ύφεσης, με υψηλή ανεργία και κατακόρυφη πτώση των επενδύσεων.
Το 2010, έτος υπογραφής του πρώτου Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής, οι επενδύσεις παγίων βρέθηκαν σε επίπεδο οριακά χαμηλότερο από αυτό των αποσβέσεων. Για πρώτη φορά από την έναρξη δημοσίευσης των σχετικών στοιχείων από την ΕΛΣΤΑΤ, οι επενδύσεις δεν επαρκούσαν ούτε για την αντικατάσταση του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού που αποσυρόταν από την παραγωγική διαδικασία. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι καθαρές επενδύσεις παγίων να είναι αρνητικές, οδηγώντας σε συνολική μείωση του παγίου κεφαλαίου κατά 88,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε τρέχουσες τιμές την περίοδο 2010-2021. Η κατάσταση αυτή διατηρήθηκε για 12 ολόκληρα χρόνια, αντανακλώντας τη βαθιά συρρίκνωση των παραγωγικών δυνατοτήτων από την πλευρά του παραγωγικού συντελεστή του παγίου κεφαλαίου.
Θετική τροπή από το 2022
Από το 2022 και μετά, η εικόνα άλλαξε ριζικά, με τις καθαρές επενδύσεις παγίων να επιστρέφουν σε θετικό έδαφος. Η τάση αυτή διατηρήθηκε για τέταρτο συνεχόμενο έτος το 2025, με αυξανόμενο ρυθμό. Βασικοί παράγοντες αυτής της ανάκαμψης είναι η στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), καθώς και η συνεχής βελτίωση της δημοσιονομικής και χρηματοπιστωτικής κατάστασης της χώρας, που αποτυπώνεται στην ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας. Συγκεκριμένα, το 2025 ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου διαμορφώθηκε στο 16,9% του ονομαστικού ΑΕΠ, ενώ οι αποσβέσεις στο 12,9%. Έτσι, οι καθαρές επενδύσεις παγίων ενισχύθηκαν στο 3,9% του ΑΕΠ, από 2,9% το 2024, 2,5% το 2023 και 2,0% το 2022. Συνολικά, την τετραετία 2022-2025, ο κεφαλαιουχικός εξοπλισμός αυξήθηκε κατά 26,4 δισεκατομμύρια ευρώ, ανακτώντας το 29,8% των απωλειών της 12ετίας 2010-2021. Τη μεγαλύτερη συμβολή σε αυτή την ανάκαμψη είχαν οι μη χρηματοοικονομικές εταιρείες, ακολουθούμενες από τον τομέα της γενικής κυβέρνησης.
Η πρόκληση της εγχώριας αποταμίευσης
Σε μια ανοικτή οικονομία, η δυνατότητα δαπάνης περισσότερων πόρων από όσους παράγονται καλύπτεται μέσω εξωτερικού δανεισμού και άμεσων ξένων επενδύσεων, δημιουργώντας έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Ωστόσο, η κατάσταση αυτή δεν είναι διατηρήσιμη όταν το έλλειμμα διογκώνεται και παραμένει σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως συνέβη στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του 2000. Για τον λόγο αυτό, η περαιτέρω ενίσχυση των επενδύσεων θα πρέπει να συνοδεύεται από μεγαλύτερη συμμετοχή της εγχώριας αποταμίευσης στη χρηματοδότησή τους. Το 2025, η συνολική αποταμίευση διαμορφώθηκε στο 11,7% του ΑΕΠ (29,0 δισεκατομμύρια ευρώ), έναντι 10,9% το 2024. Τη μεγαλύτερη θετική συμβολή κατέγραψαν οι μη χρηματοοικονομικές εταιρείες και ο τομέας της γενικής κυβέρνησης, ενώ η αποταμίευση των νοικοκυριών παρέμεινε σε αρνητικό έδαφος, στο -1,8% του ΑΕΠ.
Εργατικό δυναμικό και δημογραφικές τάσεις
Η συρρίκνωση των παραγωγικών δυνατοτήτων αποτυπώνεται και στη μείωση του εργατικού δυναμικού. Από το 2010 έως το 2019, το εργατικό δυναμικό στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 299,2 χιλιάδες άτομα (5,9%), λόγω της εκροής ανθρώπινου δυναμικού στο εξωτερικό και των δημογραφικών τάσεων. Το 2025, το εργατικό δυναμικό διαμορφώθηκε στα 4.761,7 χιλιάδες άτομα, ενισχυμένο κατά 31,8 χιλιάδες άτομα (0,7%) σε σύγκριση με το 2019. Παρά τη μείωση του συνολικού πληθυσμού, το ποσοστό συμμετοχής αυξήθηκε στο 52,9% το 2025, από 52,0% το 2019.
Συμπερασματικά, η ελληνική οικονομία έχει εισέλθει σε φάση σταδιακής ανάκαμψης των παραγωγικών της δυνατοτήτων, μετά από μια μακρά περίοδο αποεπένδυσης και υποχώρησης της παραγωγικότητας. Η ενίσχυση των επενδύσεων και του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού αποτελεί βασικό παράγοντα αυτής της εξέλιξης. Ωστόσο, για μια διατηρήσιμη αναπτυξιακή δυναμική, απαιτείται περαιτέρω αύξηση των επενδύσεων σε όγκο και ποιότητα, σε συνδυασμό με ενίσχυση της εγχώριας αποταμίευσης, του εργατικού δυναμικού και της συνολικής παραγωγικότητας. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, καθίσταται εφικτή η αύξηση του δυνητικού προϊόντος και η διαμόρφωση μιας βιώσιμης αναπτυξιακής πορείας τα επόμενα έτη.
