Ανταγωνιστικότητα: Η Ελλάδα χάνει έδαφος παρά τη δημοσιονομική σταθεροποίηση

Η Ελλάδα παραμένει καθηλωμένη στις χαμηλές θέσεις της διεθνούς κατάταξης ανταγωνιστικότητας, παρά τη δημοσιονομική σταθεροποίηση, την επενδυτική ανάκαμψη και την κυβερνητική ρητορική περί επιστροφής της οικονομίας σε τροχιά ισχύος. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα νέας μελέτης του ΚΕΦΙΜ, η οποία καταγράφει επιδείνωση της θέσης της χώρας και αναδεικνύει τις χρόνιες αδυναμίες που εξακολουθούν να φρενάρουν την παραγωγική της δυναμική.

Το policy paper, με τίτλο «Η Ανταγωνιστικότητα της Ελληνικής και Ευρωπαϊκής Οικονομίας: Προκλήσεις και Προοπτικές», δείχνει ότι η Ελλάδα κατατάσσεται στην 50ή θέση μεταξύ 69 οικονομιών στην Παγκόσμια Επετηρίδα Ανταγωνιστικότητας 2025 του International Institute for Management Development. Η χώρα χάνει τρεις θέσεις σε σχέση με το 2024 και τέσσερις σε βάθος πενταετίας.

Η εικόνα αυτή αποδομεί την απλουστευτική αφήγηση ότι η ανάκαμψη βασικών μακροοικονομικών δεικτών αρκεί για να καταστήσει την ελληνική οικονομία πραγματικά ανταγωνιστική. Η δημοσιονομική τάξη, από μόνη της, δεν λύνει το πρόβλημα της παραγωγικότητας, της επενδυτικής ποιότητας, της θεσμικής αποτελεσματικότητας και της διοικητικής ασφυξίας.

Η μελέτη συνδέει τις ελληνικές επιδόσεις με τη μεγάλη συζήτηση που διεξάγεται στην Ευρώπη μετά την Έκθεση Draghi, την Πυξίδα Ανταγωνιστικότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τον σχεδιασμό του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028 - 2034. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα εμφανίζεται ως οικονομία που έχει κάνει βήματα σταθεροποίησης, χωρίς ακόμη να έχει περάσει σε βαθιά παραγωγική ανασυγκρότηση.

Αύξηση επενδύσεων, χωρίς ακόμη σταθερή παραγωγική δυναμική

Η ελληνική οικονομία παρουσιάζει μια αντιφατική εικόνα. Από τη μία πλευρά, καταγράφονται υψηλοί ρυθμοί αύξησης των επενδύσεων μετά την πανδημία. Ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου αυξήθηκε κατά 21,8% το 2021 και κατά 21,9% το 2022, ποσοστά αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Από την άλλη πλευρά, η μελέτη επισημαίνει ότι η άνοδος αυτή συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την αναπλήρωση των μεγάλων απωλειών της δεκαετίας της κρίσης. Δεν αποδεικνύει ακόμη ότι έχει δημιουργηθεί μια σταθερή, διατηρήσιμη και ευρείας βάσης επενδυτική δυναμική, αντίστοιχη με εκείνη πιο ώριμων ευρωπαϊκών οικονομιών.

Ιδιαίτερα αρνητική είναι η επίδοση στους επιμέρους πυλώνες της ανταγωνιστικότητας. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 53η θέση στους δείκτες Επιχειρηματικής Αποτελεσματικότητας, Οικονομικής Αποδοτικότητας και Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας. Η μεγαλύτερη υποχώρηση καταγράφεται στην επιχειρηματική αποτελεσματικότητα, όπου η χώρα έχασε εννέα θέσεις μέσα σε έναν χρόνο.

Η υποχώρηση αυτή αποδίδεται κυρίως στο επίμονο brain drain, όπου η Ελλάδα κατατάσσεται στην 64η θέση μεταξύ 69 χωρών. Η διαρροή ανθρώπινου κεφαλαίου παραμένει μία από τις πιο βαριές συνέπειες της προηγούμενης κρίσης και ταυτόχρονα ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης.

Σοβαρές αδυναμίες εντοπίζονται επίσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα και στην πρόσβαση των επιχειρήσεων σε κεφάλαια. Η δημοσιονομική εξυγίανση δεν έχει ακόμη οδηγήσει σε ουσιαστική αποκλιμάκωση του κόστους χρηματοδότησης, ενώ οι υποδομές παραμένουν στάσιμες, με τη χώρα να διατηρείται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά στην 40ή θέση.

Γραφειοκρατία, Δικαιοσύνη και ρυθμιστική αστάθεια κρατούν πίσω την οικονομία

Από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης είναι η εικόνα του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Δείκτη Επιχειρηματικής Πολυπλοκότητας της TMF Group, η Ελλάδα καταγράφεται για τρίτη συνεχόμενη χρονιά ως η πιο πολύπλοκη χώρα στον κόσμο για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Η συνεχής αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου, οι αλλεπάλληλες ρυθμιστικές παρεμβάσεις και η διοικητική πολυπλοκότητα δημιουργούν περιβάλλον αβεβαιότητας. Οι επιχειρήσεις καλούνται να λειτουργήσουν μέσα σε ένα πλαίσιο που αλλάζει διαρκώς, αυξάνει το κόστος συμμόρφωσης και περιορίζει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Το policy paper επισημαίνει ακόμη ότι οι μεγαλύτερες καθυστερήσεις στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων της Έκθεσης Πισσαρίδη εντοπίζονται ακριβώς στους τομείς που κρίνουν την ανταγωνιστικότητα: στη Δικαιοσύνη, στην αγορά εργασίας και στη χρηματοδότηση.

Η καθυστέρηση απονομής δικαιοσύνης, οι αγκυλώσεις στην αγορά εργασίας και η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση εμποδίζουν τις επενδύσεις να μετατραπούν σε διατηρήσιμη άνοδο παραγωγικότητας. Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσα κεφάλαια εισρέουν στην οικονομία, αλλά αν το θεσμικό περιβάλλον επιτρέπει σε αυτά τα κεφάλαια να δημιουργήσουν μακροχρόνια αξία.

Η μελέτη ασκεί κριτική και στην ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική ανταγωνιστικότητας. Όπως σημειώνει, το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επικαλείται την Έκθεση Draghi για να στηρίξει νέες ψηφιακές επιδοτήσεις ύψους 51,5 δισ. ευρώ, χωρίς να αντιμετωπίζει επαρκώς τα βαθύτερα προβλήματα της Ευρώπης.

Στο επίκεντρο αυτών των προβλημάτων βρίσκονται ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών, τα ρυθμιστικά εμπόδια στην ενιαία αγορά και η αδυναμία κινητοποίησης ιδιωτικών επενδύσεων σε κλίμακα αντίστοιχη των διεθνών ανταγωνιστών της Ευρώπης.

Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, υπογραμμίζει ότι η σταθεροποίηση της ελληνικής οικονομίας δεν αρκεί πλέον. Το επόμενο κρίσιμο στοίχημα είναι η παραγωγική αναβάθμιση της χώρας, με λιγότερα διοικητικά εμπόδια, βαθύτερες κεφαλαιαγορές, περισσότερες ιδιωτικές επενδύσεις και πιο φιλικό περιβάλλον για την καινοτομία και την εργασία.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: η Ελλάδα δεν μπορεί να αρκεστεί στη βελτίωση των δημοσιονομικών δεικτών και στην προσωρινή ανάκαμψη των επενδύσεων. Χρειάζεται σταθερό θεσμικό πλαίσιο, ταχύτερη Δικαιοσύνη, απλούστερο επιχειρηματικό περιβάλλον, πρόσβαση σε κεφάλαια και πραγματικές μεταρρυθμίσεις. Χωρίς αυτά, η χώρα θα συνεχίσει να εμφανίζει αριθμητική πρόοδο χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς της.