Άστεγοι στην Αθήνα: Ένας στους τρεις χωρίς στέγη επί πενταετία – Η κρίση παγιώνεται

374 άνθρωποι που ζουν στον δρόμο, σε υπνωτήρια και σε δομές προσωρινής φιλοξενίας περιλαμβάνονται στην τελική καταγραφή της έρευνας «European Homelessness Counts 2025» για την Αθήνα. Τα ευρήματα, τα οποία παρουσιάζονται , αποτυπώνουν την αστεγία ως παρατεταμένη κατάσταση για σημαντικό μέρος των συμμετεχόντων, με τις οικονομικές δυσκολίες να κυριαρχούν στις αιτίες απώλειας κατοικίας.

Η καταγραφή πραγματοποιήθηκε σε 63 γεωγραφικές ζώνες της πρωτεύουσας. Συνδύασε έρευνα πεδίου στους δρόμους με διοικητικά στοιχεία και συνεντεύξεις από υπηρεσίες υποστήριξης και χώρους φιλοξενίας.

Ο δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας χαρακτηρίζει την αστεγία την πιο σκληρή εκδήλωση της στεγαστικής κρίσης και ζητά πολιτικές παρεμβάσεις. Πάνω από επτά στους δέκα συμμετέχοντες συνδέουν την απώλεια στέγης με οικονομικούς λόγους, ενώ σχεδόν το ένα τρίτο βρίσκεται χωρίς αυτόνομη κατοικία για τουλάχιστον πέντε χρόνια.

Η μελέτη στηρίχθηκε στην ευρωπαϊκή τυπολογία ETHOS Light, που περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές έλλειψης στέγης. Η τελική καταγραφή αφορά τις τρεις πρώτες κατηγορίες: διαβίωση στον δρόμο, παραμονή σε χώρους επείγουσας φιλοξενίας και διαμονή σε δομές αστέγων ή προσωρινής κατοικίας. Συνεπώς, ο αριθμός των 374 δεν αποτυπώνει όλες τις μορφές στεγαστικού αποκλεισμού στην πόλη.

Η καταμέτρηση και το προφίλ των ανθρώπων χωρίς κατοικία

Η επιτόπια έρευνα έγινε στις 20 Οκτωβρίου 2025, μεταξύ 19:00 και 23:00, με έντυπα και ηλεκτρονικά ερωτηματολόγια. Από τις 21 έως τις 27 Οκτωβρίου συγκεντρώθηκαν διοικητικά δεδομένα και πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις σε δομή φιλοξενίας.

Στην αρχική φάση εντοπίστηκαν 384 άνθρωποι στους δρόμους και καταγράφηκαν άλλοι 297 μέσω φορέων και δομών, συνολικά 681. Μετά την επεξεργασία των στοιχείων, η τελική καταγραφή στις κατηγορίες ETHOS Light 1, 2 και 3 διαμορφώθηκε σε 374 άτομα.

Με κριτήριο την πηγή συλλογής των δεδομένων, 92 καταγράφηκαν στον δρόμο και 282 μέσω υπηρεσιών ή χώρων φιλοξενίας. Διαφορετική είναι η κατανομή με βάση τον τόπο διαμονής στις 20 Οκτωβρίου: 103 άνθρωποι, δηλαδή το 27,5%, βρίσκονταν στον δρόμο, 47 ή το 12,6% σε επείγουσα φιλοξενία και 224 ή το 59,9% σε δομές αστέγων ή προσωρινής κατοικίας.

Οι άνδρες ήταν 266, αντιστοιχώντας στο 71,1%, και οι γυναίκες 108, με ποσοστό 28,9%. Η μεγαλύτερη ηλικιακή ομάδα ήταν οι άνθρωποι 65 ετών και άνω: 128 άτομα ή το 34,2% της τελικής καταγραφής.

Στις ηλικίες 30–49 και 50–64 καταγράφηκαν από 105 άνθρωποι, με ποσοστό 28,1% για κάθε ομάδα. Περιλαμβάνονταν επίσης 16 νέοι ηλικίας 18–24 ετών και 20 άτομα ηλικίας 25–29 ετών.

Από τους 368 συμμετέχοντες με διαθέσιμα στοιχεία για τη σύνθεση του νοικοκυριού, οι 242, ποσοστό 65,8%, δήλωσαν ότι ζούσαν μόνοι. Σε 20 περιπτώσεις επρόκειτο για μονογονεϊκές οικογένειες με παιδιά, ενώ 11 άνθρωποι ζούσαν με σύντροφο χωρίς παιδιά και οκτώ με σύντροφο και παιδιά.

Καταγράφηκαν ακόμη περιπτώσεις προσωρινής συγκατοίκησης με συγγενικά ή φιλικά πρόσωπα και γνωστούς. Ως προς τα παιδιά των συμμετεχόντων, 73 βρίσκονταν στην ίδια στεγαστική κατάσταση με το καταγεγραμμένο πρόσωπο και δέκα διέμεναν αλλού.

Στοιχεία εθνικότητας ή υπηκοότητας υπήρχαν για 372 ανθρώπους. Από αυτούς, 260 ήταν Έλληνες, ποσοστό 69,9%, 19 πολίτες άλλης χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και 91 πολίτες χωρών εκτός Ελλάδας και ΕΕ. Δύο περιπτώσεις καταχωρίστηκαν στην κατηγορία «άλλο».

Η διάρκεια της αστεγίας αναδεικνύει τη δυσκολία επιστροφής σε σταθερή κατοικία. Από τους 358 ανθρώπους με σχετικά δεδομένα, 113 ή το 31,6% ζούσαν χωρίς αυτόνομη στέγη για πέντε χρόνια ή περισσότερο. Άλλοι 89 βρίσκονταν σε αυτή την κατάσταση για δύο έως πέντε χρόνια και 64 για ένα έως δύο.

Για 68 συμμετέχοντες η απώλεια κατοικίας διαρκούσε από δύο μήνες μέχρι έναν χρόνο. Σε 24 περιπτώσεις είχε συμβεί μέσα στους δύο μήνες που προηγήθηκαν της καταγραφής.

Οικονομικός αποκλεισμός, ανάγκες υποστήριξης και πολιτικές ευθύνες

Οικονομικά αίτια αναφέρθηκαν σε 265 από τις 367 περιπτώσεις με διαθέσιμες απαντήσεις, ποσοστό 72,2%. Προβλήματα υγείας, μαζί με εξαρτήσεις, καταγράφηκαν στο 37,9%, οικογενειακά ζητήματα στο 30,2% και η μετανάστευση στο 12,3%.

Η έξωση ή η απώλεια δικαιώματος μίσθωσης αναφέρθηκε στο 10,6%, η ενδοοικογενειακή βία στο 7,1% και η έξοδος από ίδρυμα στο 5,4%. Στις άλλες αιτίες περιλαμβάνονταν η έλλειψη διαθέσιμου χώρου, η προσωρινή φιλοξενία, εξωτερικά γεγονότα, η θυματοποίηση και εκπαιδευτικές ανάγκες. Κάθε συμμετέχων μπορούσε να δηλώσει περισσότερους από έναν λόγους.

Στο οικονομικό σκέλος εστιάζει ο Χάρης Δούκας, ζητώντας κατοικίες με κόστος που μπορούν να καλύψουν οι πολίτες. Ασκεί κριτική στην πρωθυπουργική πρόταση για μπόνους ορόφων, η οποία παρουσιάστηκε στο συνέδριο του «Βήματος» «Διάλογοι για την Αθήνα» και προκάλεσε αντιδράσεις από τον Νίκο Ανδρουλάκη και τον Αλέξη Τσίπρα.

Κατά τον δήμαρχο, η αύξηση της δόμησης δεν εξασφαλίζει προσιτή στέγαση. Η παρέμβασή του θέτει στο επίκεντρο την οικονομική δυνατότητα πρόσβασης σε κατοικία και την ανάγκη συγκεκριμένης κοινωνικής πολιτικής.

Ο ίδιος αναφέρει ότι για ένα διαμέρισμα ενός δωματίου ο Αθηναίος διαθέτει κατά μέσο όρο το 70% του μισθού του. Για κατοικία με δύο υπνοδωμάτια, υποστηρίζει ότι η επιβάρυνση μπορεί να υπερβεί το 90%.

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα λάμβαναν διαφορετικές μορφές βοήθειας: βασική υλική υποστήριξη, υπηρεσίες σωματικής και ψυχικής υγείας, συντάξεις, συνδρομή μη κυβερνητικών οργανώσεων και χρηματικές παροχές από τον ΟΠΕΚΑ ή τη ΔΥΠΑ.

Οι ανάγκες τους επικεντρώνονταν στη σταθερή κατοικία, στο επαρκές εισόδημα και στη φροντίδα προβλημάτων υγείας και εξαρτήσεων. Καταγράφηκε επίσης ανάγκη ενδυνάμωσης των κοινωνικών και οικογενειακών δεσμών και υποστήριξης κατά τις μετακινήσεις μεταξύ δρόμου, ξενώνων, υπνωτηρίων και οργανώσεων.

Η μελέτη ανέδειξε διοικητικά και θεσμικά εμπόδια, δυσκολίες σύνδεσης με υπηρεσίες και ζητήματα συνθηκών διαβίωσης στις δομές. Εξετάστηκαν ακόμη οι ανάγκες ομάδων αυξημένης φροντίδας, η πρόσβαση στην εργασία και οι δυνατότητες κοινωνικής επανένταξης.

Στις περιπτώσεις διαβίωσης στον δρόμο, το 71,2% εντοπίστηκε σε πεζοδρόμια. Το 17,6% βρισκόταν σε εισόδους κατοικιών, διαδρόμους ή καταστήματα και το 5,8% σε πάρκα ή κήπους. Άνθρωποι καταγράφηκαν επίσης σε διαβάσεις, σταθμούς και μέσα ή στάσεις δημόσιας συγκοινωνίας.

Ο Χάρης Δούκας ζητά κρατική χρηματοδότηση και αρμοδιότητες για τους δήμους, με ενίσχυση της κοινωνικής κατοικίας και της πρόληψης της αστεγίας. Απορρίπτει την αντιμετώπιση του προβλήματος με ευχολόγια και υποδείξεις.

Για τις δημοτικές πρωτοβουλίες αναφέρει τη σύσταση Διεύθυνσης Κοινωνικής και Προσιτής Στέγασης, τον εντοπισμό διαμερισμάτων για κοινωνική κατοικία και την αξιολόγηση πρόσθετων δημοτικών ακινήτων.

Παράλληλα, γίνονται επαφές με ιδρύματα και φορείς που διαθέτουν ακίνητα χωρίς χρήση. Μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου Mayors for Housing, ο Δήμος Αθηναίων διεκδικεί χρηματοδοτικούς πόρους και τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Ταμείου Στέγασης.

Την έρευνα υλοποίησε ομάδα του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων. Συμμετείχαν οι Κ. Δημουλάς, Ν. Κουραχάνης, Α. Καζάνη, Μ. Δημητριάδη και Σ. Νικολοπούλου.

Αρχικό ενδιαφέρον εξέφρασαν περισσότεροι από 250 εθελοντές και εθελόντριες, 241 υπέγραψαν δήλωση συναίνεσης και 183 συμμετείχαν τελικά στην καταγραφή. Στις ομάδες περιλαμβάνονταν κοινωνικοί λειτουργοί, επαγγελματίες υποστήριξης ευάλωτων πληθυσμών στον δρόμο, κοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι, εκπαιδευτικοί, νοσηλευτές, διοικητικοί υπάλληλοι, μηχανικοί και οδηγοί, καθώς και φοιτητές, απόφοιτοι του Παντείου και εργαζόμενοι του δήμου.